Кіріспе

Корольдік флоттың «Кэмпбелтаун» эсминецi – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік флоттың эсминецi. Бұл кеме бастапқыда АҚШ-тың «Буканен» эсминецi болды және 1940 жылы «Базалар үшін эсминшілер» келісімі аясында Корольдік флотқа берілген 50 ескірген АҚШ эсминецiнiң бiрi едi. «Кэмпбелтаун» 1942 жылы Сент-Назаир шабуылында қолданылғанда осы кемелердің ең танымалдарының бiрi атанды.

USS Бьюкенен ретінде

USS Buchanan – Мэн штатының Баф қаласындағы «Bath Iron Works» темір зауытынан тапсырыс берілген және 1918 жылғы 29 маусымда құрылысы басталған эсминец. 1919 жылғы 2 қаңтарда суға түсіріліп, 20 қаңтарда Әскери-теңіз күштеріне қабылданып алынды. Ол екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы қалыпты қызметін атқарды және 1939 жылы резервке қойылды. Содан кейін, 1940 жылы «Базалар үшін эсминецтер» келісімі қолданысқа енгеннен кейін, Корольдік теңіз күштеріне берілген 50 эсминецтің біріне айналды. 1940 жылғы 3 қыркүйекте берілді және 9 қыркүйекте Канаданың Галифакс қаласында қолданысқа кірді.

HMS Campbeltown ретінде

Ресми түрде тапсырылғаннан кейін, ол Галифакстан Плимутқа, Ньюфаундлендтің Сент-Джонс арқылы сапарлады. 29 қыркүйекте Девонпорт кемежайына жетіп, Корольдік теңіз күштерімен қызмет етуге дайындалу үшін модификациялау жұмыстары басталды. Жөндеу жұмыстары қазан айы бойына созылды. 1940 жылғы 1 қарашада барлық кемедегі сынақтар аяқталғаннан кейін, ол Батыс жағалаудағы операциялар жүргізетін 17-ші флотилияға қосылуға тағайындалды. Келесі күні, теңіз сынақтарын жүргізу кезінде SS Risoy кемесімен соқтығысып, зақым алды, бірақ жолын жалғастырып, Ливерпульге қауіпсіз жетті, онда 7-24 қараша аралығында жөндеу жұмыстары жүргізілді. Содан кейін ол флотилияға қосылды. 29 қарашада ол Мерси эстуариясында британдық көліктік кемені батырып жіберді. Желтоқсан айының басында флотилиямен бірге жұмысын бастады, бірақ 3 желтоқсанда SS Comus кемесімен соқтығысып, тағы да жөндеу үшін портқа кіруге мәжбүр болды. Жөндеу жұмыстары наурыздың соңына дейін жалғасты, оның барысында төртінші түтік қысқартылды. 1941 жылғы 28 наурызда жұмыс аяқталғаннан кейін, Campbeltown Нидерланды Корольдік теңіз күштеріне HNLMS Campbeltown ретінде берілді, онда ол 7-ші эскорт тобына қосылып, сәуір-мамыр айларында олармен бірге жұмыс істеді. Голландтықтар оны Middelburg деп қайта атауды ұсынды, бірақ бұл АҚШ теңіз күштерімен келісілген атау ережесіне қайшы болғандықтан мақұлданбады. Ол маусым айы бойына қосымша жөндеуден өтті және шілде-тамыз айларында конвойлерді қорғауды жалғастырды. Қыркүйек айында Корольдік теңіз күштеріне қайтару туралы шешім қабылданды, бірақ ол 7-ші эскорт тобында қалды. Қыркүйек айында Корольдік теңіз күштерінің экипажымен дайындық жұмыстарын жүргізіп, қазан айында топқа қайта қосылды, онда ол Ұлыбритания мен Батыс Африка арасындағы конвойлерді сүйемелдеді. 15 қыркүйекте жаудың әуе шабуылынан зақымданған норвегиялық Vinga моторлы танкерінің құтқарылғандарын алды. Қараша-желтоқсан айларында күзеттік міндеттерді орындағаннан кейін, жөндеуге Девонпортқа бағытталды.

Сент-Назер шабуылдары

Кампбелтаун қаңтар айында Девонпорттағы жөндеу жұмыстарын бастады. Осы кезеңде ол арнайы операцияға іріктелді және модификациялар үшін штаттық қызметтен алынды. Ол Сен-Назердегі доктарға жоспарланған шабуыл болған «Арба» операциясында қолданылатын болды. 1942 жылы Норвегиядағы Тронхеймдегі тік тұрған неміс жауынгерлік кемесі Тирпиц Атлант мұхитындағы конвойларға қауіпті десе де болған. Егер Тирпиц Атлант мұхитына кірсе, бастапқыда лайнер үшін салынған Сен-Назердегі Луи Жубер құрғақ док маңызды нысана болар еді. Бұл Атлант мұхитының еуропалық жағалауындағы немістерге тиесілі ең үлкен құрғақ док еді, ол жауынгерлік кемені жөндеуге қабілетті. Егер бұл құрғақ док қолданысқа жарамсыз болса, Тирпицтің Атлант мұхитына жасаған кез келген шабуылы Кригсмарин үшін қауіптірек болар еді, олар оны қолдануға батыл болмас еді. «Арба» операциясы – жарылғыш заттармен толтырылған әскери кемені док қақпасына шабуылдау жоспары. Онымен бірге британдық коммандостарды тасымалдайтын бірнеше шағын қайықтар болар еді, олар доктың сорғы және бұрау машиналарын және басқа да инфрақұрылымын жоятын еді. Әскерлер кемедегі жарылғыш заттар жарылмас бұрын шағын қайықтармен эвакуацияланатын еді. Қиындық сол еді, док Луара өзенінің сағасынан бірнеше шақырым жоғары орналасқан. Ескірген эсминец болғандықтан, Кампбелтаун құрбандық ретінде қарастырылды және шабуылға кеме ретінде таңдалды. Ақпан айында оған модификациялар енгізілді. Олар үшінші және төртінші түтікшелерді алып тастап, қалған екі түтікшені неміс Raubvogel класындағы торпедалық қайықтың құрылымын және сыртқы түрін имитациялау үшін қайта жасау қажет болды. Алдыңғы бөлігіне 12 фунттық зеңбірек орнатылды және жоғарғы палубаға сегіз Оерликон зениттік пушкасы орнатылды. Көпір құрылымын қорғау үшін қосымша броня қойылды және эсминецтің салмағын азайту үшін қажетсіз заттар мен жабдықтар алынып тасталды. 24 Mark VII тереңдік зарядынан тұратын жарылғыш заряд, ішінде аматолдан құралған жоғары жарылғыш заттар, оның ең алдыңғы зеңбірегін қолдайтын болат тіреудің артында орнатылған болаттан жасалған резервуарларға орнатылды. Зарядтар бірнеше сегіз сағаттық уақытты белгілейтін детонаторлармен біріктіріліп, теңізге шығар алдында орнатылып, жарылысқа кедергі келтірмеу үшін цементпен бекітілді. Кампбелтаун 25 наурызда Девонпорттан Корнуоллдағы Фалмутқа операцияға қатысатын басқа кемелерге қосылу үшін жүзіп кетті. Экипаж, коммандостармен бірге эвакуацияланатын, 75 адамға дейін азайтылды, команданың бастығы лейтенант-коммандер Стивен Битти болды. 21 кемеден тұратын флотилия – Кампбелтаун, 16 Fairmile B моторлық катер, бір моторлық торпедалық катер және әскер штабы ретінде әрекет ететін Fairmile C моторлық катер 1942 жылдың 26 наурызында сағат 14:00-де Фалмуттан кетті, Францияға өтудің көп бөлігінде екі Hunt класындағы эскорттық эсминецтермен сүйемелдеді. Кампбелтаундағы зарядтар британдықтар күткеннен бір жарым сағатқа кешіккен, түскі уақытта жарылды. Немістер кемені тексергенімен, жарылғыш заттарды таба алмады. Жарылыстан шамамен 250 неміс сарбазы мен француз азаматы қаза тауып, эсминецтің алдыңғы жартысы мен құрғақ доктың кассионы қирады, құрғақ докқа ағын су кеменің қалдықтарын шайып тастады. Сен-Назердегі құрғақ док соғыстың қалған бөлігінде қолданысқа жарамсыз болды және 1948 жылға дейін жөнделмеді. 30 наурыз күні түнінде моторлық торпедалық катермен су асты кемелерінің сыртқы қақпасына атылған кешіктірілген торпедалар жоспарланғандай жарылды. Бұл кейінгі жарылыс үрейге әкелді, неміс күштері француз азаматтарына және бір-біріне оқ атты. 16 француз азаматы қаза тауып, шамамен 30 адам жарақат алды. Кейін 1500 азамат тұтқындалып, Савенэйдегі лагерьге қамалды, олардың көптеген үйлері қиратылды, тіпті олар шабуылға қатысы болмағанмен де. Тұтқынға алынған лейтенант-коммандер Битти батылдығы үшін Виктория кресімен марапатталды және 1947 жылы Францияның Құрмет Легионы орденін алды. Оның Виктория кресі рейдке қатысқандарға 80 әскери наградамен бірге берілген бес медальдің бірі болды.

Мұра

HMS Campbeltown кемесінің қоңырауы Пенсильвания штатының Кэмпбелтаун қаласына, «Эсминецтер базаларға алмасу» бағдарламасы үшін Америка Құрама Штатына алғыс айту ретінде табыс етілді. Бұл кеме қоңырауы кейіннен қала тарапынан 1989 жылы қолданысқа енгізілген, 22-типті фрегатқа уақытша берілді және HMS Campbeltown қызметтен шығарылғаннан кейін 2011 жылғы 21 маусымда қайтарылды. 1952 жылғы «The Gift Horse» фильмі HMS Campbeltown тарихына негізделген.