HMS Корнуолл: Британияның броненосцы тарихы

Кіріспе

Корольдік әскери-теңіз флотының HMS Cornwall бронекері - ХХ ғасырдың басында Корольдік әскери-теңіз флоты үшін салынған 10 бронекердің бірі. 1903 жылы құрылысы аяқталғаннан кейін ол Канал флотының 2-ші крейсерлік эскадрильясына бекітілді. 1907 жылы кеме 1908 жылдан бастап Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станцияларындағы 4-ші крейсерлік эскадрильяның курсанттарын оқыту үшін дайындалды. 1909 жылы ол Жерорта теңізі мен Балтық теңізіне саяхат жасады, 24 маусымда Кильдегі «Хогенцоллерн» яхтасында келген кайзерді қабылдады. 1911 жылы Корнуолл басқа бір крейсерді құтқаруға тырысқанда қағылып қалды, бірақ сәтті судан шығарылып, жөнделді. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң ол неміс сауда кемесін қолға түсірді. Содан кейін ол неміс сауда шабуылдаушыларын іздеу үшін Орталық Атлантикаға жіберілді. Кейін сол жылы кеме Фолкленд шайқасында неміс Шығыс Азия эскадрильясын жойған эскадрильяға қосылды, онда ол неміс жеңіл крейсерін батыруға көмектесті. 1915 жылдың басында Корнуолл Шығыс Африкада неміс крейсерін қысқа мерзімге блокадалады, бір айдан кейін ол Дарданелл операциясына қатысуға жіберілді. Содан кейін кеме сол жылдың соңында Қытай станциясына ауыстырылды және 1916 жылдың соңына дейін онда қалды. Сол жылы ол Солтүстік Америка станциясына конвойды сүйемелдеу міндетімен жіберілді және соғыс аяқталғанға дейін осы міндетте болды. 1919 жылы Корнуолл оқу кемесіне айналдырылып, сол жылы қызметтен босатылды. 1920 жылы кеме металл тескілеріне сатылды.

Дизайн және сипаттама

Монмуттар британдық сауда кемелерін француз крейсері Гуишен, француз қорғалған крейсері Шаторено немесе француздық "Крейн" сияқты жылдам крейсерлерден қорғау үшін жоспарланған. Кемелердің жалпы ұзындығы 463 фут (141 м), ені 66 фут (20 м) және сусымасы 25 фут (8 м) болды. Олар екі 4 цилиндрлі үш булы кеңейтімді бу машинасымен жабдықталған, әрқайсысы 31 Белвиль қазандығымен қамтамасыз етілген буды пайдаланып бір валға қуат берді. Машиналардың жалпы қуаты жоғары жылдамдықты қамтамасыз етуге арналған, ол құрады. Кемелер ең көп 1800 тонна көмір тасыды, ал экипаждары 678 офицер мен сарбаздан тұрды. "Монмут" класындағы кемелердің негізгі қаруы – он төрт 152 мм (6 дюймдік) BL Mk VII зеңбірегі. Олардың төртеуі екі екі зеңбірек мұнарасында орналасқан, біреуі кеменің алдында, екіншісі арт жағында, ал қалғандары кеменің ортасындағы казематтарда орналасқан. Олардың алтауы негізгі палубада орналасқан және тек тыныш ауа райында ғана қолданылуы мүмкін. Торпедалық катерлерден қорғану үшін он жылдам атушы (QF) 12 фунттық 12 cwt зеңбірек орнатылған. Кеменің су сызығындағы броньдық белдеуі кеменің ортасында 152 мм, ал алдыңғы бөлігінде 102 мм қалыңдыққа ие болды. Зеңбірек мұнараларының, олардың барбеттерінің және казематтардың бронясы төрт дюйм (102 мм) қалыңдықпен қамтамасыз етілген. Қорғау палубасының бронясы 76 мм-ден 152 мм-ге дейін ауытқып отырды, ал бақылау мұнарасы 152 мм бронямен қоршалған.

Құрылыс және қызмет көрсету

Корнуолл, ағылшын графтығының құрметіне аталды, 1901 жылдың 11 наурызында Уэльстегі Пембрук корольдік кемежайында салынды және 1902 жылдың 29 қазанында суға түсірілді, оны Сент-Германс графесі бауыздады (жергілікті лорд-лейтенант осы үшін ұсынған). Ол 1904 жылдың 1 желтоқсанында аяқталды.

1913 жылдың желтоқсанында кеме Девонпортта жөндеуден өтті және 1914 жылдың қаңтарында жөндеу аяқталғаннан кейін оқу міндеттерін қайта жалғастырды. Келесі алты айда ол Мальтадан Сан-Висентеге, Кабо-Вердеден Норвегияның Тронхейміне дейінгі порттарды аралады. Корнуолл 1914 жылдың шілдесінде Спитхедте өткен флотты қарау кезінде қатысты және айдың соңында қысқа мерзімге қайта дайындалды. Кейін бару жолында Корнуолл 5 тамызда неміс көмір тасымалдаушы кемесін жаулап алды және қыркүйекте Бразилия жағалауын күзетуге жіберілді. 1 қарашада Корнель шайқасында Крэддоктың эскадрильясы жойылғаннан кейін, Корнуолл вице-адмирал Доветон Стюрд басқаратын эскадрильямен бірге Фолкленд аралдарына бет бұрды.

Фолклендтер шайқасы

1914 жылғы 7 желтоқсанда Стенли портына келгеннен кейін, Стурди Корнуоллға отты сөндіруге, қазандықтарды тазалауға және бір қозғалтқышты жөндеуге рұқсат берді. Ол келесі күні екі қолжетімді көмір орнынан бүкіл эскадрильяны қайта толтыруды және шығыс Азия эскадрильясын іздеуді бастауды жоспарлады. Неміс эскадрильясының қолбасшысы вице-адмирал Максимилиан фон Шпее басқа жоспарлары бар еді және 8 желтоқсан таңында Порт-Стенлидегі радиостанцияны жоюды көздеді. Екі неміс кемесінің пайда болуы 07:30-да Стурдидің кемелерін таң қалдырды, бірақ олар 09:20-да қашықтыққа кіргенде, предередноуттан атылған снарядтармен кері қуылды. Бұл Корнуоллға қозғалтқышты қайта құрастыруға және бу көтеруге уақыт берді, бірақ ол тіпті қайта толтыруды бастаған жоқ. Эскадрон портты 10:30-да тазартты, ал Стюрди "жалпы қууға" бұйрық берді. Оның екі крейсері ең жылдам кемелер болды және неміс крейсерлеріне қарай қатал түрде жақындады. Олар сағат 12:55-те атыс бастады және неміс құрамасындағы артқы кеме – жеңіл крейсерді ұстап алды. Шпееге оның кемелері крейсерлерден озып кете алмайтыны және оның кемелерінің аман қалуының жалғыз үміті – таралу екені анық болды. Сондықтан ол екі бронекрейсерін кері бұрып, ұрыс крейсерлерін ұрып-соғып, уақыт сатып алу үшін, үш жеңіл крейсеріне сағат 13:20-да таралуға бұйрық берді. Стурдидің жоспарларына сәйкес, Корнуолл, оның бауырласы және жеңіл крейсерлер дереу қууға шықты, ал ұрыс крейсерлері мен баяу бронекрейсерлер неміс бронекрейсерлерін жойды. 14:45-те британдық крейсерлердің ең жылдамдары болып саналатын "Глазго" Лейпцигке жеткілікті жақындап, оқты ашып, екі кеме өзара атысқа барып, кейде соққыға ұшырады. Бір сағаттан кейін немістер әртүрлі бағытта тарап кетті; Корнуолл мен Глазго Лейпцигті қуып жүрді, ал Кент Корнуоллдың артынан жүріп, неміс кемесін толық жылдамдықпен жақындатты, оның бронясына сенеді. Корнуоллдан 18:00-де оқтар ұшып келді, олардың снарядтары Лейпцигті өртеп жіберді. Бес минуттан кейін неміс кемесі атысты тоқтатты, ал британдық кемелер ол берілмей ме деп, жақындады. Соңғы бір оқ атылды, Лейпциг байрағын түсірмеді, сондықтан британдықтар 19:25-те бірнеше қосымша залп атқан. Неміс капитаны аман қалған экипаж мүшелерін палубада жинап, кемені тастауға дайындалды, бірақ кеменің туы отпен қоршалғандықтан, оған қол жеткізу мүмкін болмады, ал британдық снарядтар жиналған экипажға қиындық тудырды. Лейпциг 20:12-де екі жасыл жарық жіберді, ал британдық кемелер 20:45-те немістерді құтқару үшін қайықтар түсіріп, құлдырауға жақындады. Олардың кемесі 21:32-де батып кетті, бірақ қараңғыда барлығы 18 адам ғана құтқарылды. Лейпциг Корнуоллға 18 рет шабуыл жасады, бірақ бірде-бір адамнан айырылмады. Британдық кеме Лейпцигтен бір офицер мен үш матросты құтқарып алды. Корнуолл айдың қалған бөлігін әлі тұтқындалмаған немес жойылмаған неміс кемелерін іздестіруге арнады. Жыл соңында ол Қытай станциясына бағыт алды. Кеме 1916 жылғы 17 ақпанда Сингапурға келді және 6 мамырға дейін созылған ұзақ жөндеу жұмыстарын бастады. Содан кейін ол Голландиялық Шығыс Үнді аралдарын аралап, бірнеше ай бойы Сингапурға оралды. Корнуолл 21 шілдеде Француз Индокитайына жөнелтілді, ал Француз Индокитайының генерал-губернаторы 26 шілдеде Сайгонға келген кемені аралады. Сингапурға оралғаннан кейін 21 тамызда Қытай станциясының бас қолбасшысы вице-адмирал Уильям Грант оны тексерді. Корнуолл көп ұзамай Шығыс Үндістандағы патрульді қайта бастады және Грант 22 қазанда өзінің және оның қызметкерлерінің Гонконгке жеткізілген кемесінде өз туысын көтергенге дейін жалғастырды. Бес күннен кейін келген Грант жағаға көтерілген кезде байрағын түсірді. Кеме қарашаның көп бөлігінде Қытай жағалауында қарауылдады және 11 желтоқсанда Сингапурға оралды. Корнуолл 20 желтоқсанда Оңтүстік Африкаға баратын қаладан кетіп қалды. 29 қаңтарда Сьерра-Леонедегі Фритаунда келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Корнуолл 12 фунттық қаруларының төртеуін түсірді; олардың екеуі оның конвойындағы әскер кемелеріне ауыстырылды. Ол 2 ақпанда Девонпортқа қарай теңізге қайтып, 17 ақпанда келді. Содан кейін кеме ұзақ жөндеуді бастау үшін Ливерпульге жөнелтілді және 7 наурызда төленді. Ол 4 тамызда қайтадан іске қосылды және келесі екі аптаны теңізге қайта шығуға дайындауға арнады. Корнуолл 17 тамызда Ливерпульден шығып, кем дегенде бір әскер кемесін Новая Шотландияның Галифакс қаласына алып барып, бір аптадан кейін сонда келді. 19 қыркүйекте Солтүстік Америка мен Ұлыбритания арасында конвойлерді сүйемелдеуді бастады. Корнуолл келесі жыл бойы осы рөлде жалғастырды және 1918 жылғы 18 қазанда Бермудаға келгенде соңғы конвойін сүйемелдеді. Ол 14 желтоқсанда аралдан кетіп, сегіз күннен кейін Девонпортқа келді. Кеме 1919 жылғы 25 қаңтарда соғысқа дейінгі рөліне – кадеттерді оқыту кемесі ретінде қайта оралды. Америка және Батыс Индиялардың бас қолбасшысы вице-адмирал Морган Сингер 9 мамырда Бермудада тоқтаған кемені тексерді. Корнуолл 31 шілдеде Девонпортқа оралды және 21 тамызда төленді. Кеме 1920 жылғы 7 маусымда металл тескілеріне сатылды. 1922 жылы Канадалық тауларындағы Корнуолл тауы кемеге құрмет көрсету үшін аталды.

Upon arrival at Port Stanley on 7 December 1914, Sturdee gave permission for Cornwall to put out her fires to clean her boilers and repair one engine. He planned to recoal the entire squadron the following day from the two available colliers and to begin the search for the East Asia Squadron the day after. Vice Admiral Maximilian von Spee, commander of the German squadron, had other plans and intended to destroy the radio station at Port Stanley on the morning of 8 December. The appearance of two German ships at 07:30 caught Sturdee's ships by surprise although they were driven off by shells fired by the predreadnought battleship when they came within range around 09:20. This gave time for Cornwall to reassemble her engine and raise steam, although she had not even started to recoal. The squadron cleared the harbour by 10:30 and Sturdee ordered, "general chase". His two battlecruisers were the fastest ships present and inexorably began to close on the German cruisers. They opened fire at 12:55 and began to straddle the light cruiser , the rear ship in the German formation. It was clear to Spee that his ships could not outrun the battlecruisers and that the only hope for any of his ships to survive was to scatter. So he turned his two armoured cruisers around to buy time by engaging the battlecruisers and ordered his three light cruisers to disperse at 13:20. In accordance with Sturdee's plans, Cornwall, her sister ship, , and the light cruiser immediately set off in pursuit while the battlecruisers and the slow armoured cruiser dealt with the German armoured cruisers. At 14:45 Glasgow, the fastest of the British cruisers, was close enough to Leipzig to open fire and the two ships exchanged salvos and scoring the occasional hit. An hour later, the Germans scattered in different directions; Cornwall and Glasgow pursued Leipzig while Kent went after Cornwall closed on the German ship at full speed, trusting to her armour to keep out the shells, while the unarmoured Glasgow manoeuvered at a distance. The range from Cornwall was at 18:00 and her shells set Leipzig on fire. Five minutes later, the German ship had ceased firing and the British ships closed to to see if she would surrender. One last gun fired and Leipzig did not strike her colours so the British fired several additional salvos at 19:25. The German captain had mustered his surviving crewmen on deck preparatory to abandoning ship, but the ship's flag could not be reached because it was surrounded by flames, and the British shells wrought havoc on the assembled crew. Leipzig fired two green flares at 20:12 and the British ships closed to within and lowered boats to rescue the Germans at 20:45. Their ship capsized at 21:32 but only a total of 18 men were rescued in the darkness. Leipzig had hit Cornwall 18 times, but she did not lose a single man. The British ship rescued one officer and three ratings from Leipzig. Cornwall spent much of the rest of the month searching for the German ships that had not yet been captured or destroyed before departing for home on 3 January 1915. By the end of the year, she was en route to the China Station. The ship arrived at Singapore on 17 February 1916 and began a lengthy refit that lasted until 6 May. She then patrolled the area of the Dutch East Indies until returning to Singapore for the next several months. Cornwall departed for French Indochina on 21 July and the Governor General of French Indochina visited the ship on 26 July while she was docked at Saigon. After her return to Singapore, she was inspected by the Commander in Chief of the China Station, Vice Admiral William Grant, on 21 August. Cornwall resumed patrolling in the East Indies shortly afterwards and continued until Grant hoisted his flag aboard the ship on 22 October as he and his staff was ferried to Hong Kong. Upon arrival five days later, Grant lowered his flag as he transferred ashore. The ship patrolled off the Chinese coast for most of November and returned to Singapore on 11 December. Cornwall departed the city on 20 December bound for South Africa. A few days after arriving in Freetown, Sierra Leone, on 29 January, Cornwall dismounted four of her 12 pounder guns; two of the guns were transferred to troopships in her convoy. She led the convoy back to sea on 2 February, bound for Devonport where they arrived on 17 February. The ship then sailed to Liverpool to begin a lengthy refit and was paid off there on 7 March. She recommissioned on 4 August and spent the next two weeks preparing to go back to sea. Cornwall departed Liverpool on 17 August and escorted at least one troopship to Halifax, Nova Scotia, arriving there a week later. and began escorting convoys between North America and Britain on 19 September. Cornwall continued in this role for the next year and escorted her last convoy when she arrived in Bermuda on 18 October 1918. She departed the island on 14 December and arrived at Devonport eight days later. The ship resumed her prewar role as a cadet training ship on 25 January 1919. Vice Admiral Morgan Singer, Commander in Chief, America and West Indies, inspected the ship on 9 May while she was berthed in Bermuda. Cornwall returned to Devonport on 31 July and was paid off on 21 August. The ship was sold for scrap on 7 June 1920. In 1922, Mount Cornwall in the Canadian Rockies was named in tribute to the ship.