Кіріспе

Англияның Батыс Сассекс округіндегі Жоғарғы Сальвингтондағы қанатты диірмен, оның механикалық бөліктерінің түсіндірмесі

Деррингтон немесе Жоғарғы Сальвингтон жел диірмені – Сассекстің Жоғарғы Сальвингтонында орналасқан, қалпына келтірілген және толық жұмыс жасайтын II санаттағы мұра нысаны. Диірмен теңіз деңгейінен 320 фут (98 метр) биіктікте орналасқан және келіп тұратын теңіз желдерін пайдалануға мүмкіндік береді.

Тарих

Ең алғашқы диірмен туралы мәлімет шіркеу жазбаларында кездеседі, онда 1615 жылы диірменшіге айыппұл салынғаны көрсетілген. Будгеннің 1724 жылғы картасында осы жерде диірмен бейнеленген. Қазіргі диірмен шамамен 1750 жылы салынған және 1774 жылы өрттен сақтандырылған. 1897 жылға дейін диірмен Вортинг айманы үшін ұн тартқан, содан кейін полковник Т. Ф. Уизден сатып алған. Сату шартында диірменнің жұмыс істеуін сақтау талабы қойылған. 1905 жылға дейін диірмен мал азығын ұнтақтауға ауыстырылды. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде диірменге көңіл бөлінбеді, бірақ 1907 жылы ағаштан жасалған дөңгелек ғимараттың орнына бетоннан жасалған, шайхана ретінде пайдаланылатын құрылыс салынды. 1959 жылы диірмен Вортинг қалалық кеңесінің қамқорлығына берілді. Бёрджесс Хиллдегі диірменшілер Э. Холь мен ұлы 1961 жылы диірменді жөндеп, жаңа тірек және төрт жаңа желкен орнатты. 1976 жылдың наурыз айында дауыл кезінде бір желкен сынды, ал қалған үш желкен алынып тасталды. Диірменді тексеру кезінде оның жақсы күйде еместігі анықталды. Вортинг қалалық кеңесі диірменді қалпына келтіру жобасын бастады.

"1914 жылы жасалды" деген аңыз

"Жел диірмені 1914 жылы қайта жұмыс істегені мәлім". Англия мұрасымен күтіліп келе жатқан, Хай Салвингтондағы жел диірменінде тұмсық болған деп есептеледі. Бұл деректер Ұлттық ескерткіштер тізіміне (сонымен қатар Англия мұрасымен күтіліп келеді) енген сияқты, оның жазбаларында былай делінген: Бастапқыда Дуррингтон диірмені, қазір көбінесе Салвингтон диірмені деп аталады. Дөңгелек үйі және тұмсығы бар тип. Есіктің үстінде 1700 жыл жазылған. Диірменнің механизмдері жұмыс жасайды. Вортингтің "Архитектуралық немесе тарихи маңызы бар ғимараттар тізімі" басылымының 1976 жылғы 21 мамырдағы 21-бетінен алынған. Дегенмен, мұның ешқандай дәлелі табылмады, ал 1959 жылы Вортинг қалалық кеңесі сатып алғанда, диірменді айналдыру ("1914 жылы жұмыс істеді" аңызына қараңыз) мүмкіндігінше, құйрық тіреуін итеру арқылы жасалды. High Salvington Mill Trust-қа көмектескен бірнеше "ескі мерзімділер" 1949 жылы диірменді тексеруге келген инспектор High Salvington-ға дейін келмегенін хабарлады, сондықтан қате осыдан туындаған болуы мүмкін.

Сипаттама

Хай Салвингтон жел диірмені – бір қабатты дөңгелек үйі бар посты диірмені. Диірмен қатты емен бағанада айналады, ал бұл бағана екі қиылысқан тіреуге тіреліп тұрады, олар төрт кірпіш тіреуге орнатылған, ауыр қарағай бұрыштармен бекітілген. Тіреу 1907 жылға дейінгі құрылым үлгісінде салынған ағаш дөңгелек үймен қоршалған. Бағананың үстіне Самсон басы орнатылған, ол диірменнің денесі бекітілген үлкен, ауыр емен ағашын қолдайды. Жел диірменінде екі жұп қарапайым желкен және екі жұп серпімді желкен бар, олар құйма темір ұшы бар ағаш жел білігінде орналасқан. Диірменде екі жұп диірмен тасы бар, олар басы мен құйрығына орналасқан. Бас тастары қалың ұнтақтау үшін Дербиширлік шың тастарынан жасалған, ал құйрық тастары Париж гипсіне енгізілген француздық Бёрр тасының бөліктерінен жасалған. Бұл диірмен тастары ұсақ ұнтақтау үшін қолданылған. Әрбір жұп тас өз жеке дөңгелегімен – бас және құйрық дөңгелектерімен қозғалады.

Глинд жел сорғысы

High Salvington Windmill Trust 2007 жылдың соңында Glynde Windpump жел сорғысын сатып алды және 2007–2009 жылдары толық қалпына келтірді. Бұл, әлдеқайда кіші қуыс тіреулі диірмен. Ол 19 ғасырдың ортасында салынған, мүмкін, жақын жердегі карьердегі әуе арқанды жолына су жеткізу үшін, немесе әктас кірпіштерін өңдеуге қажетті суды параллель орналасқан әктас пештерінен көтеру үшін қолданылған. Сорғының шіріген қалдықтарын Эндрю Норман құтқарып алып, қалпына келтіруді бастады. Кейін High Salvington Mill Trust оны сатып алып, қалпына келтіруді аяқтады және қолданыстағы жел тегірменінің жанына орнатты. Тіреуі бетон негізге бекітілді, оған қалпына келтірілген тіреу орнатылды. Сорғының корпусы 1929 жылы түсірілген түпнұсқа суреттеріне сәйкес қалпына келтіріліп, өлшемдері түзетілді, сондай-ақ жел білігі мен бұранда білігі арасындағы қатынас жаңа тісті дөңгелекпен реттелді. Оңай алынып орналасатын шатыр орнатылды және жаңа желкендер жасалып, құрастырылды. Визуалды жағынан қалпына келтірілген жел сорғысы 2008 жылдың 11 мамырында Ұлттық диірмендер күнінде таныстырылды. Құрылыстағы қателіктер салдарынан қайта жасалған желкендер сағат тілімен айнала бастады. 2009 жылы желкендер қайта жасалды, енді олар сағат тіліне қарсы дұрыс айналады. Сорғы сатып алынып, 2009 жылдың шілдесінде қайта орнатылды. Сорғыны орнату және иінтіректерге қосылу жұмыстары 2009 жылдың тамыз және қыркүйек айларында жүзеге асырылды, бұл Glynde жел сорғысына елу жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет су көтеруге мүмкіндік берді.

Натли желдік қозғалтқышы

2013 жылы High Salvington Mill Trust Nutley шаруашылығынан көптеген бөліктерге бөлінген, жел қозғалтқышы және одан жоғары орнатылған жел генераторы бар болат мачтаны сатып алды. Жел генераторы кейінірек қосылғандықтан, жел қозғалтқышының қалыпты жұмыс істеуіне кедергі келтіретін болды. Алғашқы мачта екіге бөлініп, бөлек турбина мен генераторға мачта қызметін атқарды. Жел турбинасы – 8 фут диаметрлі желдеткіші бар «Геркулес» май ванналы жел турбинасы. Көптеген бөлшектері жоғалғандықтан, күтім жұмыстарындағы еріктілер зерттеулер жүргізіп, жаңа бөлшектер жасауға мәжбүр болды. 2020 жылы құдық сорғысы сатып алынып, жел турбинасына орнатылды. Жел генераторы 6 фут диаметрлі, екі қанатты ағаштан жасалған пернеге ие, ол өте жоғары жылдамдыққа қабілетті Lucas 24V DC жүк көлігінің генераторын қозғалтады. Еріктілер шамдар тізбегі бар басқару тақтасын жасады, перне қаншалықты жылдам бұрылса, сонша көп шамдар жанып, толық 120 Вт қуатымен барлық шамдарды жарықтандырады.

Қоғамдық қолжетімділік

Хай Салвингтон жел диірмені сәуірден қыркүйекке дейінгі айлардың бірінші және үшінші жексенбі күндері сағат 14:30-дан 17:00-ге дейін жұртшылыққа ашық. Ерікті "диірменшілер" әр бейсенбі күні кешкі 19:00-ден 21:00-ге дейін, сондай-ақ жыл бойы әр айдың бірінші және үшінші жексенбі күні таңертең жиналады. Диірмендегі барлық күтім және қалпына келтіру жұмыстарын еріктілер жүзеге асырады. Ұйымдастырылған топтар экскурсиялар үшін басқа уақытта да келуге болады, бірақ бұл үшін сапарды ұйымдастырушымен келісу қажет.