Кіріспе
Кристофер Джон Бойс (16 ақпан 1953 жылы туған) – бұрынғы американдық қорғаныс өнеркәсібінің қызметкері, Кеңес Одағына құпия ақпаратты саттығы үшін сотталған, ғылыми фантастика жазушысы. 1970-ші жылдары ол АҚШ-тың тыңшылық спутнигінің құпияларын Кеңес Одағына сатқандығы үшін кінәлі деп танылды.
the science fiction author
Christopher John Boyce (born 16 February 1953) is a former American defense industry employee who was convicted of selling United States spy satellite secrets to the Soviet Union in the 1970s.
Ерте өмір
Бойс – Норин Бойс (қызметтес аты Холленбек) және бұрынғы McDonnell Douglas Aircraft Corporation компаниясының қауіпсіздік директоры Чарльз Юджин Бойс ұлы. Бойс үш бауыры және бес қарындасымен бірге Оңтүстік Калифорнияда, Лос-Анджелестің оңтүстік-батысында орналасқан Ранчо Палос-Вердес жайлы қоғамда өсті. 1974 жылы Бойс Калифорния штатының Редондо Бич қаласындағы TRW аэроғарыш фирмасына жұмысқа алынды. Әкесінің McDonnell Douglas компаниясындағы лауазымының арқасында Бойс жұмыс таба алды.
Шымкенттік шұғыл
Бірнеше ай ішінде Бойс ТРВ-ның "Қара қаптамасы" (жасырын байланыс орталығы) деп аталатын жерде, ең жоғары құпия деңгейдегі қауіпсіздік рұқсатымен өте сезімтал лауазымға көтерілді, онда ол Ұлттық барлау кеңсесінің (NRO) хабарларын өңдеді. Бойс ЦРУ-дан дұрыс бағытталмаған хабарламалар алғанын айтады, онда агенттік Австралия премьер-министрі Гоф Уитлэмнің үкіметін құлату ниеті талқыланған. Бойс ЦРУ Уитлэмді қызметтен шеттетуді қалағанын мәлімдеді, себебі ол Австралиядағы АҚШ әскери базаларын, соның ішінде маңызды Пайн-Гэп қауіпсіз байланыс орталығын жабуды және Австралия әскерлерін Вьетнамнан шығаруды жоспарлаған. Осы себептерге байланысты австралиялық журналист және автор Джон Пилгер АҚШ үкіметінің қысымы генерал-губернатор сэр Джон Керрдің Уитлэмді премьер-министр лауазымынан босатуының маңызды факторы болды деп жазды, ал Бойсқа сәйкес, ЦРУ қызметкерлері оны "біздің адам Керр" деп атаған. Хабарламалар арқылы Бойс ЦРУ-ның Австралиямен ғана емес, басқа да демократиялық, өнеркәсіптік дамыған елдермен де осылай араласып жатқанын көрді. Бойс бұл мәселені баспасөзге жеткізуді ойлады, бірақ бұрынғы медиа жариялаған 1973 жылғы Чили төңкерісіне ЦРУ-ның қатысы жағдайды жақсартпағанына сенді. Оның орнына ол АҚШ-тың құпия байланыс шифрлары мен тыңшы спутнигін дамытуға қатысты құпия құжаттарды жинап, мектеп кезінен бастап кокаин мен героин сатумен айналысқан досы Эндрю Доултон Лиге ("Қар адам" лақап атымен белгілі) Мексикадағы Кеңес елшілігінің өкілдеріне жеткізуді тапсырды. Бойс ("Қарлық" лақап атымен белгілі, себебі ол ұзақ жылдар бойы қарлығa қызығушылық танытқан) және ол үшін үлкен сомада ақшамен қайтып келді. Бойс пен оның әйелі бірлесіп жазған кітапта бұл ақпараттың Кеңес Одағы үшін құнды болмағаны айтылған.
Экспозиция
Сол кезде 23 жастағы Бойс 1977 жылғы 6 қаңтарда Лидің Кеңес елшілігі алдында Мексика полициясымен қамауға алынуынан кейін әшкере болды. Лидің қамауға алуы "дегенге жақын кездейсоқ оқиға" болды: Ли қоқыс тастағаны үшін қамауға алынды және 12 қыркүйекте федералды округтік судья Роберт Келлехер оны 40 жылға бас бостандығынан айырды, бастапқыда Терминал аралында, содан кейін Сан-Диегодағы Метрополитен түзеу орталығында жазасын өтеді деп белгіленді. 1979 жылғы 10 шілдеде ол Калифорния штатының Ломпок қаласындағы федералдық қамауға ауыстырылды.
Қашу
1980 жылы 21 қаңтарда Бойс Ломпоктен қашып кетті. Қашқын күйінде Бойс Айдахо және Вашингтон штаттарында 17 банк тонауын жасады, Совет Одағына өту үшін ақша табуды көздеді және "Энтони Эдвард Лестер" деген лақап атты алды. Бойс өзінің сөзіне сәйкес, авиацияны, кейбір күдіктерге қарамастан, Совет Одағына қашу үшін емес, Ломпоктен Доултон Лиді құтқару үшін оқыған. 1981 жылдың 21 тамызында Бойс АҚШ маршалдарымен Вашингтон штатының Порт-Анджелес қаласындағы "Пит-стоп" атты авторесторанның жанында машинасы ішінде тамақ іліп отырғанда ұсталды. Билік Бойс қайда жүргені туралы ақпаратты оның бұрынғы банк тонауларына қатысқан адамдардан алған.
Түрмеге қайта оралу
1982 жылғы 26 қаңтарда Лос-Анджелесте Бойс федералды түрмеден қашуы үшін АҚШ округтік сотының судьясы Лоуренс Лидик алдында қазылар алқасысыз сотта айыпты деп танылды. Бұл сот отырысы үш минутқа созылды. Келесі аптада ол Айдахо штатына ұшып барып, Бойзеде сотқа тартылды, онда бірнеше банк тонауына қатысты айыптауларға кінәсіз екенін мәлімдеді. Сол көктемде Бойс Бойзедегі АҚШ округтік сотында судья Харольд Райанның алдына келіп, қашуы үшін үш жылға, банк тонауы, құпия келісім және федералды қару заңдарын бұзуы үшін 25 жылға сотталды. Барлығы 68 жылға сотталған ол АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы Левэнворт федералды түрмесіне жіберілді. Сол жылы Бойс Австралияның "60 минут" телебағдарламасы үшін Рей Мартинге Уитламның қызметтен босатылуы туралы сұхбат берді. Осыдан кейін ол басқа тұтқындардың шабуылына ұшырады, ол бұл шабуыл түрме күзетшілері ұйымдастырғанына сенді. Шабуылдан кейін ол Иллинойс штатының оңтүстігіндегі USP Marion түрмесіне ауыстырылды, онда оқшауланған камерада ұсталды. 1985 жылғы сәуірде Бойс Сенаттың Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитетіне үкіметтік қызметкерлердің қауіпсіздігі бағдарламасы аясында ішкі тыңшылық қауіп-қатерлерін қалай болдырмау керектігі туралы куәлік берді. Сенаторлардың қолдауымен ол 1988 жылы жеке камерадан Минессота жөндеу мекемесіне – Оук Парк Хайтсқа, Твин-Ситиге жақын жерге ауыстырылды. 1993 жылғы қаңтарда осы түрмеде Бойске ақыл-саулығы дұрыс емес және құбырлық бомба жасаған Earl Steven Karr деген тұтқын өлім жазасын берді. Карр Бойсты өзінің камерасына әкеліп, кейін оны өз қолдарымен жасаған электр шок құралымен электр тоғына ұшыратуды жоспарлаған. Бірақ Карр балға толы суға сығалап, Бойсқа қашуға мүмкіндік берді, сондықтан жоспар сәтсіз аяқталды. 1998 жылы Бойс Колорадо штатындағы Пуэблодан батысқа қарай орналасқан ADX Флоренция супермакс түрмесіне ауыстырылды; ол бұл жазаның себебі өзі жазған газет мақаласы екеніне сенді. 2000 жылы ол Орегон штатындағы Салемнің солтүстік-батысында орналасқан FCI Шеридан түрмесіне ауыстырылды.
Босату және одан кейінгі өмір
Бойс 2002 жылғы 16 қыркүйекте 25 жылдан астам түрмеде отырғаннан кейін, қашқан уақытын ескере отырып, шартты түрде босатылды. Ұзақ уақыт өткен соң ол Кэтлин Миллсқа үйленді, ол Лиге шартты түрде босату алуға бағытталған жұмыстарды басқарған кезде заңгердің көмекшісі болып жұмыс істеген қыз еді. Лиге қол жеткізген сәттілігінен кейін, ол Бойс үшін де шартты түрде босатуды қамтамасыз етуге күш салды, осылайша екеуі жеке қарым-қатынас орнатты. Бойс әкесімен және сегіз бауырымен жақсы қарым-қатынаста болды, анасы 2017 жылы қайтыс болғанға дейін оның қасында болды. 2013 жылы Бойс "Американдық ұлдар: Сокол мен қарқұстың айтылмаған тарихы" атты кітабын шығарды, онда ол түрмеде өткізген уақыты және әйелі Кэтлинмен, сондай-ақ жазушы Винс Фонтпен болған қарым-қатынасы туралы баяндады. Ол кезде ол салыстырмалы түрде тыныш өмір сүріп, соққышылықпен айналысуды әдеттегі хобби ретінде жалғастырды. Кітабы жарық көрген кезде берген сұхбатында Бойс Эдвард Сноуденнің АҚШ үкіметінің бақылау бағдарламалары туралы ақпаратты жариялауын қолдады.
Танымал мәдениетте
Олардың ісінің тарихы Роберт Линдсейдің 1979 жылы жарық көрген «Солпан мен қар адам» атты бестселлер кітабында айтылған. Бұл кітап 1985 жылы режиссер Джон Шлезингердің «Солпан мен қар адам» атты фильміне негіз болды, онда Тимоти Хаттон Бойс рөлінде, ал Шон Пенн Ли рөлінде ойнады. Линдсейдің алғашқы кітабынан кейін «Фальконның ұшуы: Американың ең ізделіп отырған тыңшысының қашуы мен ұстау тарихы» (1983) жарық көрді, ол Бойс түрмеден қашуы және одан кейінгі банк тоналаулары туралы баяндайды.