Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шымпанзе зерттеу нысаны
Chimpanzee research subject
Лана (7 қазан 1970 – 2016 жыл, қараша) – тіл зерттеуінде лексиграммаларды алғаш рет қолданған дикіс маймыл. Ол Эмори университетінің Йеркес ұлттық приматтарды зерттеу орталығында дүниеге келді. Ол 1 жасқа толғанда басталған LANguage Analogue жобасы, Дуэйн Румбо басқарған бұл жобаға LANA деген аббревиатурамен оның құрметіне ат қойылды, себебі жоба тобы оның есімін сақтаудың маңыздылығын мойындады.
Lana (October 7, 1970 November, 2016) was a female chimpanzee, the first to use lexigrams in language research. She was born at the Yerkes National Primate Research Center of Emory University, and the project she was allocated to when 1 year old, the LANguage Analogue project led by Duane Rumbaugh, was named after her with the acronym LANA because the project team felt that her identity was well worth preserving.
LANA жобасы
Зерттеушілер Лана лексиграммаларды ажырата алатынын, сөздерді грамматикалық тізбекпен реттей алатынын және жаңа сөздер құра алатынын, осылайша тіл үйренуге қабілетті екенін мәлімдеді. LANA жобасының алғашқы нұсқасында (1971) ресми түрде екі жетекші зерттеуші болды: Румбо және Эрнст фон Глазерсфельд (NIH HD 06016 және RR 00165 гранттарына сәйкес). Эрнст фон Глазерсфельд Лана үйренген тілді жасады: ол «лексиграмма» терминін ойлап тапты, олардың алғашқы 120-сын құрастырды және олардың үйлесімін реттейтін грамматиканы жобалады. Бұл жасанды тіл Роберт М. Йеркестің құрметіне «Еркiш» деп аталды, ол LANA жобасының туындап, жүзеге асырылған зертхананың негізін қалаушы болған. Алғашқы жобада бірнеше аспирант-зерттеушілер де жұмыс істеді. Басты зерттеуші және Ланамен жұмыс істеген маман доктор Тимоти В. Гилл болды. Жобаға Гвен Белл Дули, Беверли Уилкенсон және Майкл Д. Хаберман сияқты басқа да аспиранттар қатысты. Гвен Белл Дули Лананың екі сандық объектілер жиынтығын ажырата білу қабілетін көрсетті, содан кейін ол сұралған нәрсеге байланысты оларды «көп» немесе «кем» деп атады.
The researchers stated that Lana could discriminate between lexigrams, sequence words grammatically and make novel utterances, demonstrating language learning. The first LANA project (1971) officially had two Principal Investigators, Rumbaugh and Ernst von Glasersfeld (cf. NIH grants HD 06016 and RR 00165). Ernst von Glasersfeld developed the language that Lana learned to use: he coined the term "lexigram", created the first 120 of them and designed the grammar that regulated their combination. This artificial language was called Yerkish, in honor of Robert M. Yerkes, the founder of the laboratory within which the LANA project was conceived and conducted. The early project also had several graduate student researchers. The prime researcher, and the prime worker with Lana was Dr. Timothy V. Gill. Included in the project were graduate students Gwen Bell Dooley, Beverly Wilkenson, and Michael D. Haberman, among others. Gwen Bell Dooley demonstrated Lana's cognitive capability to distinguish between two numerical sets of objects which she then labelled with either "more" or "less", whichever was requested.