Эрик Ахариус: Лишайниктерді зерттеудің негізін қалаушы

Кіріспе

Швед ботанігі (1757–1819)

Эрик Ахариус (10 қазан 1757 – 14 тамыз 1819) – швед ботанігі, лишайларды жіктеудің негізін қалаушы және «лихенологияның атасы» ретінде танымал. Ахариус Карл Линнейдің соңғы шәкірті болған.

Өмір

Ахариус 1757 жылы Йохан Эрик Ахариус пен Катарина Маргарета Хагторнның отбасында Гевле қаласында дүниеге келген. 1770 жылы Гевле гимназиясына оқуға түскенге дейін жеке білім алды. Ахариус "Planta Aphyteia" деп атаған диссертациясы Карл Питер Тунбергтің Оңтүстік Африкада жинаған тамырлы өсімдік түріне (Гиднора) қатысты, оны Линней дұрыс емес саңырауқұлақтар деп жіктеді. Сондықтан ол "Карл Линнейдің соңғы шәкірті" немесе Линнейдің соңғы оқушысы ретінде белгілі. 1776 жылы Уппсаладан бітіргеннен кейін ол кейіннен Стокгольмдегі Корольдік ғылым академиясында жұмыс істеді және 1782 жылы Лунд университетінде медициналық білімін аяқтады. 1785 жылы Вадстена қалалық медицина қызметкері, 1789 жылы Остерготланд округінің аудандық медицина қызметкері, 1795 жылы жаңа Вадстена ауруханасының директоры (ол бастамашы болды) және 1803 жылы титулярлық профессор болып тағайындалды. Ахариус Йохан карикатурашы ретінде Питер Вестрингтің "Свенска лафварне цветная история" (1805) және Карл Питер Тунбергтің "Флора Капенсис" еңбектерін суреттеді. 1787 жылы Эрик Ахариус Ландскронада саудагердің қызы Хелена Доротея Шоландермен (1762–1804) үйленді. Хеленаның қайтысынан кейін Ахариус 1804 жылдың 31 желтоқсанында Маргарета Мария Хофбергке үйленді. Ол Сканнингде оқ-дәріге арналған сольпетр өндірісін басқарған Готфрид Хофбергтің қызы болды. Ахариус өмірінің соңына дейін Вадстенада тұрды, онда 1819 жылдың 14 тамызында 61 жасында үй бағында испандық лишайниктер жинағын қарап жатқанда инсульттан қайтыс болды. Линнейдің қайтыс болған кезде барлық лишайлар бір туысқа топтастырылған, сондықтан Ахариус лишайлардың жіктелуін бүгінгі күні белгілі көп бөлімді организмдер тобына кеңейткен алғашқы адам болды. Оның алғашқы жарияланымы 1798 жылы шыққан "Lichenographiae Suecia prodromus" еңбегі болды, онда Швецияда табылған барлық белгілі лишай түрлері егжей-тегжейлі сипатталған. Бұл лишайларды екі атаулы номенклатура арқылы егжей-тегжейлі сипаттаған және олардың жіктелуін бір туыстан тыс кеңейткен алғашқы жарияланған еңбек болды. "Lichenographiae Suecia prodromus" еңбегін жазу кезінде Ахариус Линнейдің тағы бір шәкірті Олоф Шварцпен хабарласып, 1780 жылдан 1815 жылға дейін бір-біріне 350-ге жуық хат жіберді. Сонымен қатар, Шварц Ахариусты көптеген басқа швед натуралистерімен, сондай-ақ Линней қоғамының төрағасы Джеймс Эдвард Смит сияқты бірнеше маңызды халықаралық тұлғалармен таныстырды. Бұл Ахариустың лишайлар туралы жаңа зерттеулерін халықаралық аудиторияға таратуына көмектесті. Алғашқы еңбегін жариялағаннан кейін ол оның бір данасын Джеймс Эдвард Смитке жіберді, ол жауап ретінде Ахариусты Линней қоғамының шетелдік мүшесі ретінде қабылдады. Кейіннен Ахариус "Methodus qua omnes detectos Lichenes" (1803), "Lichenographia universalis" (1810) және "Synopsis methodica lichenum" (1814) кітаптарын жариялады. Өмірі бойы Ахариус 5500-ден астам лишай үлгілерін жинады, олардың көпшілігі бүгінде Финляндия табиғи тарих мұражайының ботаникалық мұражайында сақтаулы. Әсерлі еңбектерінде Ахариус лишайлармен байланысты көптеген терминдерді енгізді, олар бүгінгі күні де кеңінен қолданылады. 1794 жылы *Sticta* лишайларының төменгі жағындағы ойықтарды атаудан бастап, ол 1803 жылы, 1810 жылы және 1817 жылы жаңа терминдер қосты.

Acharius was born in 1757 to Johan Eric Acharius and Catharina Margaretha Hagtorn in Gävle. He received a private education until he was admitted to Gävle Gymnasium in 1770. Acharius's dissertation titled, Planta Aphyteia, was on a vascular plant species (Hydnora) collected in Southern Africa by Carl Peter Thunberg, which Linnaeus incorrectly classified as fungi. Thus he is known as "Carl Linnaeus last disciple" or the last pupil of Linnaeus. After graduating from Uppsala in 1776, he later worked for the Royal Academy of Sciences in Stockholm and completed his medical studies at Lund University in 1782. He was appointed town medical officer in Vadstena in 1785, district medical officer in Östergötland County in 1789, director of the new Vadstena Hospital (which he had initiated) in 1795, and titular professor in 1803. As a cartoonist, Acharius Johan illustrated Peter Westring's work Svenska lafvarne color history (1805) and Carl Peter Thunberg's Flora Capensis
In 1787 Erik Acharius married Helena Dorotea Scholander (1762–1804), the daughter of a trader, in Landskrona. After Helena's death Acharius married Margareta Maria Hoffberg on December 31, 1804. She was the daughter of Gottfrid Hoffberg who was in charge of production of saltpeter for munitions in Skänninge. Acharius spent the remainder of his life in Vadstena, where he died of a stroke while in his household garden examining a Spanish collection of lichens on 14 August 1819, at the age of 61. At the time of Linnaeus's death all lichens were grouped into a single genus, thus Acharius was the first to expand lichen classification into the multi divisional group of organisms it is known to be today. His first publication was Lichenographiae Suecia prodromus, published in 1798, which detailed all known lichen species found in Sweden. This was the first published work to detail lichens using binomial nomenclature and expand their classification beyond a single genus. While composing Lichenographiae Suecia prodromus, Acharius began communicating with Olof Swartz, another Linnaean disciple, and from 1780 to 1815 they sent nearly 350 letters to each other. Additionally, Swartz introduced Acharius to many other Swedish naturalists as also several important international figures such as James Edward Smith, the head of the Linnean Society. This exposure aided Acharius in spreading his new findings on lichens to an international audience. After publishing his first work, he sent a copy to James Edward Smith who, in response, inducted Acharius as a foreign member of the Linnean Society. Subsequently, Acharius published Methodus qua omnes detectos Lichenes (1803), Lichenographia universalis (1810), and Synopsis methodica lichenum (1814) each of which he sent to the Society in London, accompanied by hundreds of the specimens described in each book. Over his lifetime Acharius collected over 5500 specimens of lichen most of which are housed today in the Botanical Museum of the Finnish Museum of Natural History. In his influential works, Acharius introduced many lichen related terminology that remain in common use today. Starting with designating the pits on the underside of Sticta lichens as in 1794, he added the terms , , , , , and in 1803; in 1810; and in 1817.

Мұра

Ахариустың халықаралық беделі Еуропаның көптеген жаңа лихенологтарына ықпал етті. 1804 жылы Фридрих Вебер (1781–1823) және Даниэль Маттиас Генрих Мохр (1780–1808) есімді екі неміс табиғат зерттеушісі «Naturhistorische Reise durch einen Theil Schwedens» атты еңбекті жариялады, онда оның лишайниктерге қатысты жұмыстары кеңінен көрсетілген, сонымен қатар Ахариустың төрт суреті де енгізілген. Бұдан бөлек, Ұлыбританияда лихенологияны дамытқан Уильям Боррер (оның британдық лихенологияның әкесі деп есептелуі жиі) Ахариустың үлгілерімен және Лондондағы Линнея қоғамына жеткен жарияланымдарымен терең әсерленді. Боррер 1809 жылы осы жинақтар мен кітаптарды зерттеді, олар оның өз жұмысының негізі болды. Күні бүгінге дейін Ахариустың бастапқы жіктеу схемаларының бірнешеуі лишайниктер таксономиясында қолданылып келеді. Халықаралық лихенология қауымдастығы лихенология саласындағы өмірлік жетістіктері үшін берілетін медальды оның құрметіне Ахариус медалі деп атады, сондай-ақ 1992 жылы ол көп жылдар бойы тұрған Вадстена қаласындағы үйіне ескерткіш тақта орнатты.