Алпен: Қытайға христиан дінін алғаш әкелген миссионер

Кіріспе

Қытайға алғашқы ассириялық христиан миссионері Алопен (,; сонымен қатар "Алебен", "Алуобен", "Олопен", "Олопан" немесе "Олопуэн") – Тан әулеті кезінде Қытайға жеткен ең алғашқы ассириялық христиан миссионері. Ол Шығыс шіркеуінің (сонымен қатар "Несториан шіркеуі" деп те аталады) миссионері және Сасани империясынан немесе Византия Сириясынан шыққан сирия тілінде сөйлейтін адам болған болуы мүмкін. Ол туралы мәлімет тек 635 жылы Тан астанасы Чанъанға келгенін және Тан императоры Тайцзон оны қабылдағанын баяндайтын Сян стеласынан ғана белгілі. Ол – Қытайдағы Шығыс шіркеуі тарихындағы ең ерте кездесетін есім.

Тарих

Алопеннің есімі тек Сиань стеласының қытай тіліндегі нұсқасынан ғана белгілі. Бұл семит тіліндегі «Авраам» немесе «алохо пуноя» («Құдайға қайту») сөздерінің транслитерациясы болуы мүмкін. Эми Чуа оның есімі «Рубен» сөзінің транскрипциясы болуы мүмкін деп санайды. Стеллаға сәйкес, Алопен және оның миссионер әріптестері император Тайцзунның билігінің тоғызыншы жылы (Тай Цунг; 635 ж.) Дакиннен (немесе Та Цинь – Византия империясы) Қытайға келді, қасиетті кітаптар мен бейнелер әкелді. Ол Жібек жолы арқылы Қытайға келген болуы мүмкін. Шығыс шіркеуінің миссиясы Тайцзунның діни төзімділік саясатының арқасында пайда тапты, ол оның әкесі Гаодзудың буддизмге және басқа шетелдік діндер мен ықпалдарға қарсы қабылдаған шараларын кері қайтарды. Стеллаға сәйкес, Тайцзун Алопенді құрметпен қарсы алып, императорлық кітапханада осымен бірге әкелген қасиетті жазбаларды аударуды ұйымдастырды. Оларды зерттегеннен кейін Тайцзун, зор ғалым және қолдаушы, оларды өте қабылдап, таратуды тапсырды. Шындығында, Қытайдағы христиан дінінің алғашқы кезеңінен Алопеннің заманына дейінгі төрт құжат сақталған. Император Тайцзун Исаны даосизм батыры және конфуциандық дана ретінде қарастырды, және даосизм, конфуциандық, буддизм, зороастризм, иудаизм, ислам және басқа да Таяу Шығыс діндерінің элементтерін өзінің жеке дініне енгізді, ол өз халқынан төзімділік танытуды талап ететін заңдармен бекітілді. Алопен мен император Тайцзун бір-біріне құрмет көрсетті, және Алопен христиан дінінің жоғары синкретизацияланған қытайлық формаларының жарамды діни сенімдер екенін ойлаған болуы мүмкін, немесе кем дегенде, даосизм және иудаизм сияқты басқа діндермен бірге, осы себепті төзімділікке лайық деп санаған. Алопеннің заманынан кейін Шығыс шіркеуі Тан әулетінің билігінің соңына дейін Қытайда маңызды рөл атқарды. Әртүрлі императорлар оған әртүрлі қарады, кейбіреулері оған алғашқы онжылдықтарда көрсетілген төзімділікті сақтады, ал кейбіреулері оны ашық қудалады. Шығыс шіркеуі 10-ғасырдың басында Тан әулетінің құлауымен бірге жоғалып кетті. Ол үш ғасырдан кейін, моңғолдар қайтадан енгізгенге дейін қайта пайда болмады. Алопен туралы әңгіме 17-ғасырда Сиань стеласы қайта табылғанда қайтадан танымал болды, және қытайлықтар миссионерлер уағыздаған «жаңа» діннің Қытайда 1000 жылдан астам бұрын болғанын білгенде таң қалды.

Alopen's name is known only from the Chinese of the Xi'an Stele. This may be a transliteration of the Semitic "Abraham" or aloho punoya, "the conversion of God." Amy Chua posits that his name could be a transcription of "Ruben". According to the Stele, Alopen and his fellow missionaries came to China from Daqin (or Ta Tsin – the Byzantine Empire) in the ninth year of Emperor Taizong (Tai Tsung; 635), bringing sacred books and images. He would have come to China via the Silk Road. The Church of the East mission benefited from Taizong's policy of religious tolerance, which reversed measures his father Gaozu had taken against Buddhism and other foreign religions and influences. According to the Stele, Taizong welcomed Alopen and arranged for the translation of the holy writings he had brought with him at the Imperial Library. Upon studying them, Taizong, a great scholar and patron, found them most acceptable and arranged for their dissemination. Indeed, four documents from the early period of Christianity in China date to around Alopen's time. Emperor Taizong believed in Jesus as a Taoist hero and Confucian sage, and incorporated elements of Taoism, Confucianism, Buddhism, Zoroastrianism, Judaism, Islam, and other Middle Eastern religions in his personal religion that was enforced by laws that demanded his subjects practice tolerance. Alopen and Emperor Taizong respected each other, and Alopen may have thought highly syncretized Chinese forms of Christianity were valid religious beliefs or at least had enough merit to be tolerated because of this, along with other religions such as Taoism and Judaism. After Alopen's time, the Church of the East was prominent in China for the remainder of the Tang Dynasty's power. Different emperors treated it differently, with some showing it the tolerance it received in the early decades, and some openly persecuting it. The Church of the East disappeared with the fall of the Tang Dynasty in the early 10th century. It did not return for three centuries, when it was reintroduced by the Mongols. The story of Alopen became prominent again in the 17th century, when the Xi'an Stele was rediscovered and the Chinese were surprised to find that the "new" religion being preached by the missionaries, had actually been in existence in China more than 1,000 years earlier.