Кіріспе

Қытайдағы мемлекеттік реттелетін протестанттық ұйым – Үш өзіндік патриоттық қозғалысы (ТСПМ; ) – Қытай Халық Республикасындағы протестантизмді қадағалаудың ресми мемлекеттік органы. Бұл ұйым халық арасында «Үш өзіндік шіркеу» деп белгілі. Қытайдағы протестанттық шіркеулердің Үш өзіндік патриоттық қозғалысының ұлттық комитеті мен Қытай христиан кеңесі (ҚХК) «лианхуй» (екі ұйым) деп аталады. Олар бірігіп материктік Қытайдағы мемлекеттік қолдаумен құрылған протестанттық шіркеуді құрайды. 2018 жылы Дін істері жөніндегі мемлекеттік басқарма Қытай Коммунистік партиясының Орталық комитетінің Біріккен майдан жұмысы департаментінің (БМЖД) құрамына енгеннен кейін, олардың қызметін БМЖД бақылайды.

Христиандық манифест

1950 жылы мамыр айында Ю. Т. Ву және Т. Ч. Чао, Чэнь Чунгуй және Кора Денг сияқты басқа да көрнекті протестант көшбасшылары Қытай Халық Республикасының жас мемлекетімен протестанттық христиандық қатынастарын талқылау үшін Бейжіңде Қытай премьер-министрі Чжоу Энлаймен кездесті. "Христиан манифесті" 1950 жылдың шілдесінде жарияланды, ал оның бастапқы атауы "Жаңа Қытай құрылысындағы қытай христиандығының күш-жігер бағыты" болды. 1950-ші жылдары 400 000 протестант христиан осы құжатты қолдап, қол қойды. Осы құжатты жариялаудың мақсаты – өздерін "өздігінен басқарылатын" деп жариялаған қауымдардың қатарын күрт арттыруға себеп болды.

Құру

1954 жылы ТМДБ құрылғанда, ол қытай шіркеулерінен шетелдік ықпалды жою және үкіметке шіркеулердің жаңа құрылған Қытай Халық Республикасына адал болатынын қамтамасыз ету мақсатында «үш өзіндік» стратегиясын ілгерілетті. Протестанттардың басқа да көшбасшылары Цзя Юмин, Маркус Ченг және Ян Шаотанг болды. 1954 жылы «Халық газетінде» жарияланған «Христиан манифесі» христиандардың империализмге, феодализмге және бюрократиялық капитализмге қарсы күреске қолдау білдіретінін жариялады. Бұл қозғалыс, сыншылар пікірінше, үкіметке ұйымдасқан христиандықтың көп бөлігіне еніп, оны ықпалға алып, бақылауға мүмкіндік берді. Протестанттық ТМДБ құру жұмысы қытайлық католиктерге де «үш өзіндік» (немесе ағылшын тіліндегі дереккөздерде жиі «үш автономия» деп аударылатын) патриоттық ұйым құруға мүмкіндік беретіндей болды, тіпті бұл тіл ескі католик миссиологиялық әдебиеттерде, протестант миссионерлері қолданғандай, ешқашан қолданылмаған еді. Қарсылық көрсеткендер тұтқындалды немесе өлтірілді. Бірақ 1957 жылы кейбір қытайлық католиктер Католик патриоттық қауымдастығын құрды.

Мәдени төңкерістен кейін

1966 жылдан 1976 жылға дейін Мәдени революция кезінде Қытайда діни өмірдің көрінісіне, оның ішінде ТСПМ-ге де тыйым салынды. Осы кезеңде қытайлық үй шіркеулерінің қозғалысының өсуі, қытайлық христиан ғибадаттарының қуғын-сүргіннен қорқып, жер астына кетуінің салдары болды. 1979 жылы үкімет он үш жылдық үзілістен кейін ТСПМ-ді ресми түрде қайта құрды.

1980 жылы ҚКП Орталық Комитеті Біріккен майдан жұмыс департаментінің діни топтар үшін ұлттық конференция құру туралы өтінішін мақұлдады. ТСПМ мұндай бес діни топтың бірі болды, сонымен қатар Қытайдың Ислам қауымдастығы, Қытайдың Даосизм қауымдастығы, Католик патриоттық қауымдастығы және Қытайдың Будда қауымдастығы да кірді. ТСПМ-нің негізгі міндеті үкіметпен байланыс орнатуға жүктелді, ал CCC шіркеудің ішкі басқаруымен және істерімен айналысатын шіркеу ұйымы болып табылады. Дегенмен, ТСПМ көбінесе христиандарды қуғынға түсіретін Қытайдың секулярлы үкіметінің құралы деп айыпталады. Тәуелсіз қауымдар үй шіркеулері деп аталады. Үй шіркеулерінің мүшелерін «тіркелген» жиналыс орындарына өткізуге жасалған әрекеттер әртүрлі нәтижелер берді. 2018 жылы ТСПМ-нің бас ұйымы – Дін істері жөніндегі мемлекеттік басқарма, ҚКП Біріккен майдан жұмыс департаментінің құрамына енді. Ол сондай-ақ тәуелсіз христиандарға қарсы мемлекеттік шаралардың жалғасуын қажет етіп, «Христиандық тудың астында ұлттық қауіпсіздікке қатер келтіретін жеке қара қойларды сотқа тартуға елді толық қолдаймыз» деді. Үй шіркеулерімен байланысты «Канаан әндері» ән жинағы ТСПМ шіркеулерінде де қолданылады. ТСПМ ресми арналары арқылы бұл әнұранды Қытай социализміне қызмет етудегі христиандыққа деген көзқарасты күмәндандырғаны үшін сынады. ТСПМ шіркеу қызметтерінде христиандық емес коммунистік партия әндері де орындалады.