Кіріспе

1931 жылғы сюрреалистік антифашистік фильм.

«Еуропа» (Солтүстік Америкада «Zentropа» деп аталады) – Ларс фон Триердің 1991 жылғы эксперименталды психологиялық драмалық кезеңді фильм, режиссері және сценарийшісі. Бұл Дания мен тағы бес еуропалық елдің халықаралық бірлесіп түсірген туындысы, фон Триердің үшінші толық метражды фильмі және оның «Еуропа» трилогиясының үшінші және соңғы бөлімі, «Қылмыс элементері» (1984) және «Эпидемия» (1987) фильмдерінен кейін жарық көрді. Музыкасын, оның ішінде басты тақырыбын фон Триердің бұрынғы қайын інісі және тұрақты серіктесі Йоахим Холбек жазған, ол сонымен қатар «Ригет» (1991–2022) және «Мандерлей» (2005) фильмдеріне де музыка жазды.

Сюжет

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ оккупациялаған Германия аймағындағы тұрғындардың барлығы қатаң бақылауда болды. Неміс тегіндес жас америкалық Леопольд Кесслер Германияға келіп, еңшесімен бірге Zentropa теміржол компаниясында локомотив жүргізушісі болып жұмысқа орналасады. Леопольд Германияны жылжымалы пойыз бен вокзалдар, немесе жатақханалар арқылы көреді. Қоғамның қағидаларына бейімделуге тырысып, ол елдегі ішкі дағдарысты және соңғы өткен оқиғалардың салдарымен бетпе-бет келеді. Осыған дейін ол жас неміс қызы Катаринаға ғашық болады, ол Лоренс Хартманның кіші қарындасы және Zentropa компаниясын құрған Макс Хартманның қызы. Макс Хартман құпия түрде «Werwolf» деген нацистік террористік ұйыммен байланыста болады. Катарина Кесслерді жартылай қираған үйлеріне кешкі асқа шақырады. Жалған куәлік берген еврей-американдық, өзінің өмірін сақтап қалғанын айтады, соның арқасында Макс Хартман таза деп танылып, жазылады, бірақ кейін ұяттан өзін-өзі өлтіреді. Кейін Леопольд соборда Катаринаға үйленеді, бірақ қысқа уақыттан кейін ол із-түзсіз жоғалып кетеді. Бір күні «Werwolf» ұйымы Кесслерден пойызды жарыту үшін жарылғыш заттарды қолдануды талап етеді. Ол қажетті дайындықтарды жасайды, бірақ содан кейін Катаринаны қайта табады, ол да одан солай талап етеді. Ол американдық офицерге жарылғыш заттар туралы айтуға тырысады, бірақ жағдай оған мүмкіндік бермейді. Осы уақытта Леопольдтың жоғары лауазымдағы адамдары оның кәсібилік деңгейін тексеруге тырысады. Сараңдықтан, ол жарылғыш заттарды орнатады және таймерді қояды, бірақ болашақ құрбандарға деген аянысы оны тоқтатуға мәжбүрлейді. Осы арада оккупациялық билік «Werwolf» ұясын анықтайды. Кесслер Катаринаны қолғаппен көреді. Ол оны қателік жасаған адамның өзі екеніне көндіреді, себебі Германияда кінәсіз адамдар жоқ, соғыс жылдарында оның азаматтары өлтірді немесе сатты. Көңілі құлаған Кесслер, пойыздың Германиядан кетуіне жол бермеу үшін шұғыл тоқтату тежегішін тартады және, ақыры, жарылғыш заттарды жаруға шешім қабылдайды. Нәтижесінде, жоспарланғандай, пойыздың бірі көпірде жарылады. Ол өзенге құлап, Кесслердің еңшесі мен Катаринаны қоса алғанда, бірнеше адам қаза табады. Кесслер де батып кеткен пойызбен бірге суға кетеді және теңізге қарай ағып шығады.

Стиль

Еуропа эксперименталды кино стилін қолданады, көбінесе қара-ақ түстерді, кейде түсті кіріктірулермен (кейіннен Стивен Спилбергтің 1993 жылғы «Шиндлер тізімі» Холокост фильміне шабыттандырған), актерлер артқы проекцияланған кадрлармен өзара әрекеттеседі және әртүрлі бейнелерді бір-бірінің үстіне қойып, түсініксіз әсер тудырады. Дауыстағы баяндама гипнотизердің екінші жақтан баяндауын имитациялайды. Фильмнің кейіпкерлері, музыкасы, диалогтары мен сюжеті арнайы мелодрамалық болып келеді және кинонуар дәстүрлерін ирониямен еліктейді. Морандо Морандини былай деп жазады: «Кейіпкерлерден гөрі техникалық формальды құрылым маңызды: қара-ақ түске қарама-қарсы түстер, бір-біріне қосылулар, бұрмалайтын линзалар, динамикалық камера, экспрессионистік стильде жасалған декорациялар. Мазмұны бойынша антигермандық болғанымен, формасы бойынша терең неміс».

Өндіріс

Фильм Польшада (Чожна соборы (Мариенкирхе) және Чожна дөңгелек үйі) және Данияда (Нордиск Фильм студиясы, Копенгаген және Копенгагеннің Даниялық Гидравликалық институты) түсірілді. Басты кейіпкерлер үйленетін собор – Чожна соборы, оның шатыры соғыс кезінде совет әскерімен қиратылған. Ларс фон Триердің өндіріс компаниясы Zentropa Entertainments осы фильмде бейнеленген қастандық теміржол желісінің атымен аталады, ал ол өз кезегінде нақты Mitropa пойыз компаниясының атымен аталған.

Қабылдау

Солтүстік Америкада «Europa Europa» (1990) фильмімен шатасуды болдырмау үшін «Europa» фильмі «Zentropa» деген атпен шығарылды.

Сыни қабылдау

Фильм сыншылар тарапынан негізінен оң пікірлер алды. Rotten Tomatoes сайты 16 сынға негізделген 82% рейтингті және 7.4/10 орташа бағаны көрсетеді. The Lexicon of International Film оң пікір білдірді: "Триллер мен мелодраманың қарапайым айтылған қоспасы, жанрлардың классикалық үлгілеріне негізделген, бірақ ерекше визуалдық шығармашылық күшінің арқасында шектерінен асып түседі. Сонымен қатар, фильмді жаппай әсер ету құралы ретінде қолдануға талпыныс жасалады. Көрнекі тұрғыдан өте әдемі болғандықтан көруге тұрарлық."

Марапаттар

Фильм 1991 жылғы Канн кинофестивалінде үш жүлде жеңіп алды (Ең үздік көркемдік жетістігі, Төрешілер сыйлығы және Техникалық Ұлы жүлде). «Алтын пальма» жүлдесін алмағанын түсінгенде, фон Трир төрешілерге бейкүнә қозғалыс жасап, залдан шығып кетті. 1991 жылы фильм Film Fest Gent кинофестивалінде «Үздік фильм» үшін Grand Prix жүлдесін алды.

Үй медиасы

Criterion Collection 2008 жылы фильмді DVD форматында жарыққа шығарды. Жинақта фильм туралы бірнеше деректі фильмдер мен фон Триердің аудиокомментарийі болды. 2023 жылы Criterion компаниясы фильмнің 4K сапасында жаңартылған нұсқасын, Ларс фон Триердің «Еуропа трилогиясы» жинағының бір бөлігі ретінде Blu-ray қорапшасында шығарды.