Кіріспе

1903 жылы Х.Г. Уэллстің "Жер темір кемелері" атты әңгімесі – британдық жазушы Х.Г. Уэллстің қысқа әңгімесі. Алғаш рет ол 1903 жылдың желтоқсан айындағы Strand Magazine журналында жарияланды. Әңгімеде танк сияқты "жер темір кемелері", жаяу әскерлер, инженерлер және капитанды тасымалдайтын, жартылай автоматты мылтықтармен қаруланған бронетранспортты ұрыс машиналарын көрсетеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға аты-жөні айтылмаған соғыс тілшісі мен жас лейтенанттың майданның тыныштығын көріп тұруымен басталады. Олар екі белгісіз армия арасындағы соғыс туралы философиялық ойлармен бөліседі. Уақыт 1903 жылға жуықтайды, ал қарсыластар окопқа кіріп, бірінің біріне шабуыл жасауын күтеді – сол кезде Бур соғысынан күнделікті хабарлар түсіп тұрған кең таралған жағдай. Соғыс тілшісінің жағындағылар жеңіске жететініне сенімді, себебі олардың барлығы күшті, табиғатқа бейім адамдар – мылтық қолдануды және шайқасуды білетін ерлер. Ал олардың жауы – қала тұрғындары, «өмірлік күшін жоғалтқан қала халқы». Олар кеңсе қызметкерлері, фабрика жұмысшылары, студенттер, өркениетті адамдар. Олар жазуға, сөйлеуге, түрлі нәрселер жасауға қабілетті, бірақ соғыста жақсы емес, әуесқойлар ғана. Олар «табиғаттағы өмір» олардың қарсыластарының «адами өркениетінен» гөрі соғысқа жақсы дайындалған адамдарды тәрбиелейді деп келіседі. Бірақ соңында «адами өркениет», ғылым мен инженерлерімен бірге, «жақсы сарбаздарды» жеңіп шығады. Олар өздерінің жердегі бронетехникасын жасаудың орнына, ат үстінде мылтық атуды үйренген, бірақ жердегі бронетехника бұл тактиканы ескіргенге айналдырды. Уэллс оқиғаның басындағы екі адамның әңгімесінде осы нәтижеге сілтеме жасайды, онда тілші лейтенантқа: «Өркениетте ғылым бар, білесіз бе, ол мылтықтар мен қаруларды және сіз қолданатын басқа да заттарды ойлап тапты және жасады» дейді.

Әсері

Замандастары Уэллстің "қорғаушы" (ат әскері мен бекініп алған жаяу әскерге сүйенетін) отандастары мен шабуылдаушы қала тұрғындары арасындағы шайқасын Бур соғысына ұқсатып, сонымен қатар оның 1898 жылғы "Әлемдер соғысы" романының қайта жаңғыруы ретінде қарастырды, онда технологиялық тұрғыдан әртүрлі қарсыластар арасындағы күрес бейнеленген. Бірақ бұл оқиға Уэллстің "болашақты болжай білуші" ретіндегі даңқын арттырды, көптеген ерте социалистер мен газет редакторлары оны кеңінен жариялауға ынта білдірді, әсіресе 1916 жылы, 12 жыл өткен соң, жауынгерлік далада алғашқы танктар пайда болған кезде. Уэллстің әңгімесі брондалған техниканың соғыста қолданылуын болжады, бірақ көптеген авторлар (мысалы, Сэм Московиц "Science Fiction by Gaslight" еңбегінде) оның танктегі қазіргі гусеницалық жүріс бөлігін сипаттағанын және танк ойлап табылудан бұрын оны жасағанын дұрыс емес айтты. Бұл рас емес.

Шабыт

Кейінгі "Соғыс және болашақ" (1917) еңбегінде Х.Г. Уэллс Брам Диплоктың "педрейл" дөңгелегін "Жер темір кебісінде" бейнеленген кез келген жерге өте алатын бронетранспорттық құрал идеясының бастауы деп нақты айтады:

bquote|Бұл идея маған белгілі бір мырза Диплоктың құрылғыларынан келді, оның "педрейл" ойы, дөңгелектен гөрі артық нәрсе болатын дөңгелек, локомотивтерді төбелерге және жыртылған егістіктерге шығаратын дөңгелек, шамамен жиырма жыл бұрын жалпыға мәлім болған еді.