Кіріспе

Уильям Борн (шамамен 1535–1582) – ағылшын математигі, қонақүй иесі және бұрынғы Корольдік теңіз флотының артиллерисі. Ол кемеге жүзуге болатын суасты кемесінің алғашқы жобасын ұсынды және маңызды навигациялық нұсқаулықтар жазды. Ол көбінесе Грейвсендтік Уильям Борн деп аталады. 1574 жылы ол Мартин Кортес де Альбакардың «Навигация өнері» (Arte de Navegar) еңбегінің «Теңіз полкі» (A Regiment for the Sea) атты танымал нұсқасын жариялады. Борн түпнұсқаның кейбір аспектілерін сынап, теңізшілерге пайдалырақ нұсқаулық жасады. Ол күн мен жұлдыздарды айқыш таяқ арқылы қалай бақылауға болатынын, сондай-ақ үшбұрыш пайдаланып бағыт-белесті анықтау арқылы кемеден жағалау ерекшеліктерін қалай сызуға болатынын сипаттады.

Грейвсендтегі өмір

Су асты кемесінің дизайнын жарияламас бұрын Уильям Борн Англияның Грейвсенд қаласында сот приставы болған. Оның есімі алғаш рет 1562 жылдың 5 маусымында Грейвсендтің бірінші жарғысында тіркелген. Оның есімі 1568 жылдың 5 маусымында Грейвсендтің екінші жарғысында қайтадан кездеседі. Екінші жарғы кезінде Грейвсендтегі сауда ережелері туралы барлық жазбалар Борнның қолымен жазылған. Бұл оның базардың хатшысы сияқты лауазымда болғанын көрсетеді. Ол сонымен қатар осы кезеңде Грейвсенд қаласындағы он төрт мейманханашының бірі ретінде жұмыс істеген.

Су асты кемелерінің құрылысы

Оның 1578 жылы жарық көрген "Inventions or Devises" атты кітабында су астында жүзуге арналған алғашқы жоспарлардың бірі сипатталған. Ол, қазіргі су асты кемелеріндегідей сумен толтырылмай, жалпы көлемін азайту арқылы суға батып, су астында жүзіп кетуге болатын жабық құрылымды жобалады. Борн су өткізбейтін былғарымен қапталған ағаш қаңқасы бар кеме туралы айтты, бірақ бұл сипаттама егжей-тегжейлі жоспар емес, жалпы принцип болды. Дегенмен, су асты қайығын 1620 жылы голландтық Корнелиус Дреббель іске асырды, ал Натаниел Саймонс 1729 жылы қайықтың көлемін кеңейту және тарылту арқылы суға батып, "батыру қайығын" көрсетті. "The Re Inventors" телешоуының 3-ші маусымындағы "Bourne Submarine" атты эпизодында су асты кемесінің заманауи үлгісі жасалды. Үлгі сынақ кезінде су қысымы салдарынан кейбір мембраналар жарылып, суға батқанша шектеулі функционалдылықты көрсетті.

Өнертабыстар немесе құрылғылар

1578 жылы жарық көрген «Inventions or Devises» Уильям Борнның маңызды еңбектерінің бірі болып табылады. Бұл кітапта теңізшілерге арналған көптеген нұсқаулар мен оқу құралдары келтірілген, олардың көпшілігі басқа кемелермен қарым-қатынасқа қатысты. Тізімдегі 21-ші құрылғы – кемелік журнал мен сызықтың ең ерте белгілі сипаттамасы, және оны Тауэр монета қоры офицері Хамфри Коул ойлап тапқан делінеді. Бұл «кері» шағылыстыратын телескоп ең алғашқы жұмыс істейтін телескоптан 30 жыл бұрын жасалған, бірақ оның қолдануға қолайсыздығы оның дамуына кедерес болған.