Кіріспе

Valsörarna (швед тілінде) немесе Valassaaret (фин тілінде) – Финляндияның Корсхолм муниципалитетінде, Ботния шығанағының Кваркен аймағында орналасқан шағын архипелаг. Финляндияның Вааса қаласынан Швецияның Умео қаласына қайықпен немесе пароммен келе жатқанда көретін соңғы аралдар осылар. Архипелаг Корсхолмның негізгі Реплот Бьёрк архипелагынан бөлек жатыр. Олар адам тұрмайды және жол да жоқ. Дегенмен, бұл аралдар құс бақылаушылар мен орнитологтар үшін маңызды құс қорығы болып табылады. Мұздықтан кейінгі жердің көтерілуінің нәтижесін көрсететіндігі үшін олар Швецияның Жоғары жағалауы және Кваркен архипелагымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген.

Атауы

Valsörarna атауы швед тілінен шыққан. Атаудың таспен қапталған жағалаулар мен кит сияқты көрінетін моренадан туындағаны саналады. Фин тіліндегі Valassaaret атауының швед тілінен алынғаны болжанады.

Финляндия мен Швеция арасындағы ескі жол

Valsörarna – Швециядағы Холмсо аралына дейінгі ең қысқа жол. Қыста Кваркен сулары толығымен қатып, көрші елге осы арқылы өтуге болатын. Бүгінде бұл мүмкін емес, себебі белсенді паром қозғалысы жүреді және коммерциялық кемелер үшін мұзжарғыш кемелермен ашық ұсталатын арналар бар. Орыс генералы Барклей де Толли осы фактіні Фин соғысы кезінде 1809 жылғы қарашада Умеоға қарай жорық жасағанда пайдаланған. 3700 шамасындағы әскермен Швецияға жасалған жорық сәтті аяқталды, бірақ кері жолда сәтсіздікке ұшырады. Көктемнің суығы мен азық-түлік жетіспеушілігі салдарынан көптеген сарбаздар қаза тапты, шамамен 400-і суықтан көз жұмды. Осы сарбаздардың қалдықтары 1900 жылдарға дейін Вальсорна айналасында сақталған. Қайтыс болғандардың құрметіне Әббскерде тас үйіндісінен ескерткіш орнатылды. Әңгімеге сүйенсек, Вальсорна тұрғындары аралдың төңірегінде үнемі сүйектерді тауып шаршап, оларды бір жерге жинаған, қазір ол тас үйіндісі деп белгілі.

Маяк салынған

1850 жылдары аралда ағаштан жасалған навигациялық белгі болған, бірақ ол Кваркеннің қауіпті суларында қолдану үшін тиімсіз болып кетті, өйткені кемелердің қозғалысы артты. Ұзақ уақыттан бері жоспарланған маяк 1879 жылы бір түні бес кеме жағаға отырғаннан кейін іске асырылды. Маяк Гюстав Эйфельдің инженерлік компаниясында жұмыс істеген Генри Лепоте жобалаған және Эйфель мұнарасының құраушы бөлшектерін өндірген сол компания Францияда салған. Маяк бастапқыда Äbbskär-ге орнатылмақшы еді. Алайда, қазба жұмыстары мен топырақ талдауынан кейін, Äbbskär маяк үшін қолайлы емес екені анықталды және оны Storskär-ге көшіру туралы шешім қабылданды. Äbbskär-де қазылған шұңқыр әлі күнге дейін сақталып тұр, оның жанында жағалау күзет станциясы орналасқан. Storskär-ге көшу үшін олардың арасында тас көпір салынды. Көпірмен байланысты салынған жол да Kärleksstigen ("махаббат жолы") деген атқа ие болды. Маяк 1886 жылы Storskär тауында сенімді түрде орнатылды және әлі күнге дейін отты қызыл түсте, биік және ішінде 175 сатырмен тұр. Маяк өрттей қызыл түсімен адамдарды таң қалдырып, тіпті қорқытып, әртүрлі әңгімелерге себеп болды. Ең танымал әңгіме – маяққа тиіп алсаңыз, қатты күйіп қаласыз деген болды. Бұл әңгіме соншалықты кең тараған еді, ол 1950 жылдарға дейін тірі болды. 1963 жылы маяк алғаш рет автоматтандырылды, ал кейін 1980 жылдары электрлендірілді. Электрлендірілгеннен кейін линза жүйесі алынып тасталды және қазір Вааса теңіз мұражайында қойылған. Маяк 2013 жылы жұртшылыққа жабылды. Архитектураны едәуір өзгертпей, қазіргі қауіпсіздік және қолжетімділік стандарттарына сәйкес маяқты жөндеу немесе қайта құру мүмкін емес екені анықталды.

Климат

Вальсөрна субарктикалық климатқа (Dfc) ие, бірақ Кваркеннің әсерінен жағдайы жұмсақ.