Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерияның әскери мемлекет басшысы 1966 жылы
Military head of state of Nigeria in 1966
Джонсон Томас Умуннакве Агийи Айронси (3 наурыз 1924 – 29 шілде 1966) – Нигерияның алғашқы әскери мемлекет басшысы болған нигериялық әскери шенеунік. Ол 1966 жылғы 15 қаңтардағы әскери төңкерістен кейін туған дау-дамағал кезінде билікті басып алды. Ол 1966 жылғы 16 қаңтардан майор Муртала Мохаммед басқарған, капитан Теофилус Данджума, лейтенант Мухаммаду Бухари, лейтенант Ибрагим Бабангида және лейтенант Сани Абача кірген Солтүстік Нигерия офицерлері мен сарбаздарының тобы оны өлтiргенге дейін билік жүргізді. Бұл оқиға халық арасында шілде айындағы төңкеріс ретінде белгілі болды.
Johnson Thomas Umunnakwe Aguiyi Ironsi (3 March 1924 – 29 July 1966) was a Nigerian military officer who was the first military head of state of Nigeria. He seized power during the ensuing chaos after the 15 January 1966 military coup. He ruled from 16 January 1966 until his assassination by a group of mutinous Northern Nigerian officers and men who were led by Major Murtala Mohammed and included Captain Theophilus Danjuma, Lieutenant Muhammadu Buhari, Lieutenant Ibrahim Babangida and Lieutenant Sani Abacha in a revolt against his government in what was popularly called the July counter coup.
Ерте өмір
Томас Умуннакве Агуии Айронси 1924 жылдың 3 наурызында Нигерияның Абия штатындағы Ибеку, Умуахияда Ижего Агуии отбасында дүниеге келген. Агуии Айронси кейіннен өмірінде әкелік рөл атқарған Джонсон мырзаны құрметтеп, оның күйеуінің тегін өзінің бірінші аты ретінде алды. Агуии Айронси бастауыш және орта білімін Умуахия мен Қанода алды. 18 жасында ол әпкесі Аньямманың қарсылығына қарамастан Нигерия полкіне қосылды.
Thomas Umunnakwe Aguiyi Ironsi was born into the family of Igbo people Ezeugo Aguiyi on 3 March 1924, in Ibeku, Umuahia, now in Abia State, Nigeria. Aguiyi Ironsi subsequently took the last name of his brother in law as his first name in admiration of Mr. Johnson for the father figure role that he played in his life. Aguiyi Ironsi had his primary and secondary school education in Umuahia and Kano, respectively. At the age of 18, he joined the Nigeria Regiment against the wishes of his sister, Anyamma.
Әскери мансап
1942 жылы Агии Айронси 7-ші батальонның қатардағы әскери қызметшісі ретінде Нигерия полкіне қосылды. 1946 жылы ол майор-сержант атағына көтерілді. Сол 1946 жылы Агии Айронси Англияның Камберли қаласындағы штаб колледжінде офицерлік оқу курсына жіберілді. 1949 жылдың 12 маусымында Камберлидегі курсты аяқтағаннан кейін, ол Корольдік Батыс Африка шекаралық күштерінде екінші лейтенант ретінде қысқа мерзімді қызмет комиссиясын алды, содан кейін сол күнінен бастап лейтенант атағына ретроспективті түрде көтерілді. Агии Айронсиге 1953 жылдың 16 мамырында тұрақты комиссия берілді (1947 жылдың 8 қазанынан бастап есептелінеді) және сол күні капитандыққа көтерілді (1951 жылдың 8 қазанынан бастап есептелінеді). 1958 жылдың 8 қазанында ол майор дәрежесіне көтерілді. 1960 жылы Агии Айронси Нигерияның Кано қаласындағы бесінші батальонның командирі болып тағайындалды. Кейіннен 1960 жылы Агии Айронси Конгодағы Біріккен Ұлттар Ұйымы операциясының Нигериялық контингентіне жетекшілік етті. 1961 жылдан 1962 жылға дейін Агии Айронси Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Нигерияның жоғары комиссариатында әскери атташе болып қызмет етті. Осы кезеңде ол бригадир дәрежесіне көтерілді. Әскери атташе қызметін атқару кезінде ол Императорлық қорғаныс колледжінде (1961 жылы Қорғаныс зерттеулерінің корольдік колледжі деп аталды), Сифорд Хаус, Белгрейв Скверде курстарға қатысты. 1962 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулер тізімінде ол Британ империясы орденінің әскери бөлімінің мүшесі (MBE) болып тағайындалды. 1964 жылы ол Конгодағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтау күшінің коменданты болып тағайындалды. 1965 жылы Агии Айронси генерал-майор дәрежесіне көтерілді. Сол жылы генерал-майор С. Б. Уэлби Эверард бүкіл Нигерия армиясының бас офицері, бас қолбасшысы лауазымын генерал-майор Джонсон Томас Умунакве Агии Айронсиге тапсырды, осылайша ол бүкіл Нигерия армиясын басқарған алғашқы Нигериялық офицер атанды. 1966 жылдың қаңтар айында майор Чукума Нзеогу бастаған әскери офицерлер тобы Нигерияның орталық және аймақтық үкіметтерін құлатты, премьер-министрді өлтірді және сәтсіз төңкеріс жасау арқылы үкіметті бақылауға алуға тырысты. Нзеогуға қарсылық көрсетілді, ол генерал-майор Агии Айронси тарапынан тұтқындалып, түрмеге қамалды. Агии Айронси 1966 жылдың 17 қаңтарында әскери мемлекет басшысы болып тағайындалды және 1966 жылдың 29 шілдесіне дейін солтүстік армия офицерлерінің тобы үкіметке қарсы көтеріліс жасап, Агии Айронсиді өлтіргенге дейін осы лауазымда қалды.
In 1942, Aguiyi Ironsi joined the Nigerian Regiment, as a private with the seventh battalion. He was promoted in 1946 to company sergeant major. Also in 1946, Aguiyi Ironsi was sent on an officer training course in Staff College, Camberley, England. On 12 June 1949, after completion of his course at Camberley, he received a short service commission as a second lieutenant in the Royal West African Frontier Force, with a subsequent retroactive promotion to lieutenant effective from the same date. Aguiyi Ironsi was granted a regular commission on 16 May 1953 (seniority from 8 October 1947), and was promoted to captain with effect from the same date (seniority from 8 October 1951). He was promoted to Major on 8 October 1958. In 1960, Aguiyi Ironsi was made commandant of the fifth battalion in Kano, Nigeria, with the rank of lieutenant colonel. Later in 1960, Aguiyi Ironsi headed the Nigerian contingent force of the United Nations Operation in the Congo. From 1961 to 1962, Aguiyi Ironsi served as the military attaché to the Nigeria High Commission in London, United Kingdom. During that period he was promoted to the rank of brigadier. During his tenure as military attaché, he attended courses at the Imperial Defence college (renamed Royal College of Defence Studies in 1961), Seaford House, Belgrave Square. He was appointed a Member of the Order of the British Empire, Military Division (MBE) in the 1962 New Year Honours list. In 1964, he was appointed as the commandant of the entire United Nations peace keeping force in the Congo. In 1965, Aguiyi Ironsi was promoted to the rank of major general. The same year, Major General C. B. Welby Everard handed over his position as the general officer Commanding, GOC of the entire Nigerian Army to Major General Johnson Thomas Umunnakwe Aguiyi Ironsi, which made him the first Nigeria indigenous officer to head the entire Nigerian Army. In January 1966, a group of army officers, led by Major Chukwuma Nzeogwu, overthrew the central and regional governments of Nigeria, killed the prime minister and tried to take control of the government in a failed coup d'état. Nzeogwu was countered, captured and imprisoned by Major General Aguiyi Ironsi. Aguiyi Ironsi was named military head of state on 17 January 1966, a position he held until 29 July 1966, when a group of Northern army officers revolted against the government and killed Aguiyi Ironsi.
Республиканың құлдырауы
1966 жылдың 15 қаңтарында, негізінен игбо ұлтынан шыққан сарбаздар, олардың арасында Асаба қаласына жақын Окпанамнан келген игбо майоры Чукума Кадуна Нзеогу болды, Солтүстік және Батыс провинцияларының жоғарғы саяси элитасын жойды. Бұл және басқа да факторлар республикалық үкіметтің құлауына тиімді түрде әкелді. Игбо ұлтынан шыққан Агуийи Иронсиге қастандық жасау жоспарланған деген ақпарат болды, бірақ ол Лагос қаласын, Федералдық астананы, өз бақылауына алды. Сондай-ақ игбо, президент Ннамди Азикиве азаматтық биліктің сақталуын қамтамасыз ету үшін араласудан бас тартты. Агуийи Иронси Балеваның үкіметінің қалған мүшелерін отставкаға келуге мәжбүр етті. Үкіметтің дүркіреп жатқанын көріп, Агуийи Иронси Сенат президенті Нуафор Оризуға, Азикиве болмаған кезде президент міндетін атқарушы болып қызмет етіп жүрген тағы бір игбоға, оған билікті ресми түрде тапсыруға рұқсат берді, бұл Бірінші Нигерия Республикасының аяқталуына әкелді.
On 15 January 1966, soldiers of mostly Igbo extraction, led by Major Chukwuma Kaduna Nzeogwu, an Igbo from Okpanam near Asaba, Noé in Delta State, eradicated the uppermost echelon of politicians from the Northern and the Western Provinces. That and other factors effectively led to the fall of the Republican Government. Aguiyi Ironsi, an Igbo, was purportedly slated for assassination but effectively took control of Lagos, the Federal Capital Territory. Also an Igbo, President Nnamdi Azikiwe refusing to intervene to ensure the continuity of civilian rule, Aguiyi Ironsi effectively compelled the remaining members of Balewa's government to resign. Seeing that the government was in disarray, Aguiya Ironsi then allowed Senate President Nwafor Orizu, another Igbo who was serving as acting president in Azikiwe's absence, to surrender power to him officially, which ended the First Nigerian Republic.
Мемлекет басшысы
Агуии Айронси этникалық және діни жіктерге толы Нигерияны мұра етіп алды. 1966 жылғы төңкерістің жоғары деңгейдегі құрбандарының ешқайсысы игбо ұрпағынан болған жоқ, ал төңкерістен ең көп пайда тапқандар игболар болды. Осы фактілер елдің солтүстігін бұл игболардың құйрық сүйреуі деп ойлауға итерді. Агуии Айронси саяси тағайындаулар мен қолдау көрсету арқылы ренжіген этникалық топтарға жақындасу арқылы бұл пікірді жоюға тырысқанмен, төңкеріс жасаушыларды жазаламауы және қазір танымал "№34 жарлығын" қабылдауы, елдің федералдық құрылымын унитарлық құрылыммен алмастырды, бұл құйрық сүйреу теориясын бекітті. Өзінің қысқа мерзімдік билігінде (194 күн) Агуии Айронси көптеген жарлықтар шығарды. Олардың арасында Конституцияны тоқтата тұру және өзгерту туралы №1 жарлық болды, ол Конституцияның көптеген баптарын тоқтатты, бірақ негізгі адам құқықтары, сөз бостандығы және жан дүние бостандығына қатысты бөлімдерін күшінде қалдырды. Газеттерді тарату туралы №2 жарлық бұрынғы азаматтық басқару тарапынан баспасөз бостандығына қойылған шектеулерді жойды. Ндайо Уконың сөзіне сәйкес, бұл жарлық «баспанаға деген инабатты қадам» болды, ол кейін 1966 жылғы №44 «Құлықтау және қорлау жарлығын» қабылдағанда өзін қорғауға тырысты, ол «бейнелі суреттерді көрсету немесе тарату, ән айту немесе музыкалық аспаптарда елдің кез келген бөлігін ашуға мүмкіндік беретін сөздері бар әндер ойнау қылмыс болып есептелді».
Aguiyi Ironsi inherited a Nigeria that was deeply fractured by its ethnic and religious cleavages. None of the high profile victims of the 1966 coup was of Igbo extraction, and the main beneficiaries of the coup were Igbo. Those facts led the north the country to believe that it had been an Igbo conspiracy. Though Aguiyi Ironsi tried to dispel that notion by courting the aggrieved ethnic groups through political appointments and patronage, his failure to punish the coup plotters and the promulgation of the now infamous "Decree No. 34", which abrogated the country's federal structure in exchange for a unitary one, crystallized the conspiracy theory. During his short regime (194 days in office), Aguiyi Ironsi promulgated a raft of decrees. Among them were the Constitution Suspension and Amendment Decree No.1, which suspended most articles of the Constitution though it left intact those sections that dealt with fundamental human rights, freedom of expression and conscience. The Circulation of Newspaper Decree No.2 removed the restrictions on press freedom that had been put in place by the preceding civilian administration. According to Ndayo Uko, the decree was to serve "as a kind gesture to the press" to safeguard himself when he went on later to promulgate the Defamatory and Offensive Decree No.44 of 1966, which made it an "offense to display or pass on pictorial representation, sing songs, or play instruments the words of which are likely to provoke any section of the country".
Тұтқындау және өлтіру
Джанжума Агийи Иронсиді қамап алып, төңкеріске қатысы бар деген күдікпен сұраққа тарды, сол төңкеріс салдарынан Сокото сардаунасы Ахмаду Белло қаза тапты. Агийи Иронсидің қалай өлгені туралы мән-жай Нигерияда көптеген пікір таласына себеп болды. Кейін оның және Фажуидің денелері жақын жердегі орманнан табылған.
Danjuma arrested Aguiyi Ironsi and questioned him about his alleged complicity in the coup, which saw the demise of the Sardauna of Sokoto, Ahmadu Bello. The circumstances leading to Aguiyi Ironsi's death have remained a subject of much controversy in Nigeria. His body and that of Fajuyi were later discovered in a nearby forest.
Аңыз
Агуи Айронси қолдаған, ішіне крокодил нығайтылған "Шарли" деп аталатын таяқ болған. Аңыз бойынша, крокодил нығайтылған бейне оны қауіпсіз етеді және Конгодағы миссияларында оқтан қорғануға немесе бұруға көмектеседі деп сендірілген. Дегенмен, бұл әңгімелерге қарамастан, крокодил нығайтылған бейне "Агуии" есімінің игбо тілінде "крокодил" деген мағынаны білдіруімен байланысты болуы мүмкін.
The swagger stick with a stuffed crocodile mascot carried by Aguiyi Ironsi was called "Charlie". Legend had it that the crocodile mascot made him invulnerable and that it was used to dodge or deflect bullets when he was on mission in the Congo. Despite the stories, the crocodile mascot probably had something to do with the fact that the name "Aguiyi" translates as "crocodile" in Igbo.
Жеке өмір
Джонсон Агии Иронси 1953 жылы Викторияға үйленді. Оның ұлы Томас Агии Иронси 2006 жылдың 30 тамызында, әкесі қайтыс болғаннан соң қырық жыл өткеннен кейін Нигерияның қорғаныс министрі болып тағайындалды.
Johnson Aguiyi Ironsi married his wife, Victoria, in 1953. His son, Thomas Aguiyi Ironsi, was appointed to the position of Nigeria's Defence Minister on 30 August 2006, forty years after his father's death.
Сыйлық
Австрия үкіметі 1960 жылы Конгода австриялық жедел жәрдем бөлімшесін босатудағы рөлі үшін лейтенант-полковник Агии Иронсиге, майор Ньокуға, екі шетелдік маманға және он екі нигериялық сарбазға батырлық медалін табыс етті. Бұл бөлімше конголық билік органдары тарапынан қамауға алынып, бельгиялық парашютшілер деп айыпталған болатын.
The Gallantry Medal was awarded by the Austrian government to Lieutenant Colonel Aguiyi Ironsi, Maj Njoku, two expatriates and twelve Nigerian soldiers for their role in the Congo in 1960 in freeing an Austrian ambulance unit, which had been arrested and imprisoned by the Congolese authorities because it claimed to be Belgian parachutists.