Кіріспе
2015 жылдан 2023 жылға дейін Нигерия президенті, 1983 жылдан 1985 жылға дейін Нигерияның әскери мемлекет басшысы Мұхаммед Бухари (; 17 желтоқсан 1942 жылы туған) – нигериялық саясаткер, Нигерия президенті қызметін атқарған. Нигерия армиясының зейнеткер генерал-майоры, ол әскери төңкеріс арқылы Шеху Шагаридің азаматтық үкіметінен билікті алғаннан кейін 1983 жылдың 31 желтоқсанынан 1985 жылдың 27 тамызына дейін елдің әскери мемлекет басшысы болды. «Бұхаризм» термині оның әскери режимінің авторитарлық саясатын сипаттау үшін қолданылады. Бухари 2003 және 2007 жылдары Нигерияның барлық халықтар партиясының (ANPP) платформасы мен қолдауымен, ал 2011 жылы Прогрессивті өзгерістер конгресінің (CPC) платформасынан Нигерия президентігіне кандидат болды. 2014 жылдың желтоқсанында ол 2015 жылғы жалпы сайлауда All Progressives Congress партиясының президенттік кандидаттығына ие болды. Бухари сайлауда биліктегі президент Гудлак Эбеле Джонатанды жеңіп, жеңіске жетті. Нигерия тарихында бұл алғашқы рет, қазіргі президент жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол 2015 жылдың 29 мамырында қызметке кірісті. 2019 жылдың ақпан айында Бухари қайта сайланды, өзінің ең жақын қарсыласы, бұрынғы вице-президент Атику Абубакарды 3 миллионнан астам дауыспен жеңді.
Muhammadu Buhari (; born 17 December 1942) is a Nigerian politician who served as the president of Nigeria from 2015 to 2023. A retired Nigerian army major general, he served as the country's military head of state from 31 December 1983 to 27 August 1985, after taking power from the Shehu Shagari civilian government in a military coup d'état. The term Buharism is used to describe the authoritarian policies of his military regime. Buhari ran for president of Nigeria on the platform and support of the All Nigeria Peoples Party (ANPP) in 2003 and 2007, and on the Congress for Progressive Change (CPC) platform in 2011. In December 2014, he emerged as the presidential candidate of the All Progressives Congress party for the 2015 general election. Buhari won the election, defeating incumbent President Goodluck Ebele Jonathan. This was the first time in the history of Nigeria that an incumbent president lost a general election. He was sworn in on 29 May 2015. In February 2019, Buhari was re elected, defeating his closest rival, former Vice President Atiku Abubakar, by over 3 million votes.
Ерте өмір
Мұхаммед Бухари 17 желтоқсан 1942 жылы Нигерияның Кацина штатындағы Даура қаласында фулани отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Малам Хардо Адаму, Май'Адуадағы Думуркулден шыққан фулани басшысы, ал анасы Зулайхат Хауса және Канури тегінен шыққан. Ол әкесінің жиырма үшінші (23) баласы және тоғызыншы ғасырдың парсы ислам ғалымы Мұхаммед әл-Бухаридің құрметіне аталған. Бухариды анасы тәрбиелеген; әкесі қайтыс болғанда ол шамамен төрт жаста болған. Ол Даура және Май'Адуадағы бастауыш мектепке, 1953 жылы Кацина орта мектебіне оқыды, ал 1956 жылдан 1961 жылға дейін Кацина штатындағы Кацина провинциялық орта мектебінде білім алды, онда Батыс Африка мектебінің сертификатын алды. 1963 жылы Бухари Нигерияның Кадуна қаласындағы әскери оқу орнына қабылданды.
Әскери мансап
1962 жылы 19 жасында Бухари Нигерияның әскери оқу-жаттығу колледжіне (NMTC) қабылданды. 1964 жылдың ақпан айында колледж Нигерия армиясының офицерлік дайындау орталығына дейін жаңартылып, Нигерия қорғаныс академиясы (NDA) деп атау өзгертілді. (1964 жылға дейін Нигерия үкіметі NMTC-дегі алдын ала дайындығын аяқтаған кадеттерді офицерлік дайындықтан өту үшін көбінесе Ұлттар Достастығының әскери академияларына жіберді). 1962 жылдан 1963 жылға дейін Бухари Англияның Альдершот қаласындағы Монс офицерлік кадет мектебінде офицерлік дайындықтан өтті. 1963 жылдың қаңтарында 20 жасында Бухари екінші лейтенант рөліне тағайындалып, Нигерияның Абеокута қаласындағы Екінші жаяу әскер батальонының взвод командирі болып бекітілді. 1963 жылдың қарашасынан 1964 жылдың қаңтарына дейін Бухари Кадунадағы Нигерия әскери оқу колледжінде взвод командирлері курсына қатысты. 1964 жылы ол Ұлыбританияның Борден қаласындағы Армиялық механикалық көлік мектебінде механикалық көлік офицері курсын оқып, әскери білімін жетілдірді. 1965 жылдан 1967 жылға дейін Бухари Екінші жаяу әскер батальонының командирі болды және 1967 жылдың сәуірінен 1967 жылдың шілдесіне дейін Бірінші жаяу әскер дивизиясының екінші секторіндегі бригада майоры болып тағайындалды. 1966 жылғы Нигериядағы премьер-министр Ахмаду Беллоның қазасына әкелген қанды төңкерістен кейін, лейтенант Бухари Солтүстік Нигерияның бірнеше жас офицерлерімен бірге шілдедегі қарсы төңкеріске қатысып, генерал Агии Иронсиді қызметтен шеттетуге және оның орнына генерал Якубу Говонды тағайындауға атсалысты.
Азаматтық соғыс
Бухари лейтенант-полковник Мохаммед Шуваның басқаруымен 1-ші дивизияға тағайындалды. Нигерия азамат соғысы басталғанда дивизия уақытша Кадунадан Макурдқа көшірілді. 1-ші дивизия секторларға, содан кейін батальондарға бөлінді. Шуваға сектор командирлері Мартин Адуму және Суле Аполлон көмектесті, кейіннен оны Теофилус Данжума алмастырды. Бухаридің алғашқы міндеті 1-ші дивизияның екінші секторлық жаяу әскерінің 2-ші батальонының адъютанты және рота командирі болу еді. 2-ші батальон соғыстың алғашқы қадамдарына қатысқан бөлімдердің бірі болды: олар Гакемнен, Афикпоның жанынан бастап, Гадо Насконың артиллерия тобының қолдауымен Огожаға қарай жылжи бастады. Олар бір апта ішінде Огожаға жетіп, оны басып алды, содан кейін көтерілісшілердің астанасы Энугуға қарай флангалар арқылы жылжуға ниеттенді. Бухари қысқа мерзімге 2-ші батальонның командирі болды және батальонды 3-ші теңіз командасымен байланысу үшін Афикпоға бастап, Нкалагу мен Абакалики арқылы Энугуға қарай итермеледі. Бірақ Энугуға ауысудан бұрын, ол Джошуа Гиннің басшылығымен 3-ші жаяу әскер бригадасының бригадирі ретінде Нсуккаға тағайындалды, кейіннен ол шайқасқа шаршап, Иса Букармен алмастырылды. Бухари бірнеше ай бойы жаяу әскерде қызмет етті, ал Нигерия армиясы алғашқы шайқастардан алған тәжірибесіне сәйкес тактиканы жаңарта бастады. Жаңа тактикада жылдам жылжудың орнына, байланыс жолдарын қамтамасыз ету және ұстап тұру, сондай-ақ Әбеокута мен Зариядағы армия қоймаларынан келген жаңа сарбаздарды оқыту үшін басып алынған қалаларды оқу полигоны ретінде пайдалану көзделді. 1968 жылы ол 4-ші секторға, сондай-ақ Авка секторына тағайындалды, оған 2-ші дивизиядан Онитшаны басып алу міндеті жүктелді. Сектордың операциялары Авка-Абагана-Онитша аймағында жүргізілді, бұл аймақ Биафра күштері үшін маңызды болды, өйткені ол азық-түлікпен қамтамасыз етудің маңызды көзі еді. Осы секторда Бухари тобы Оджи өзені мен Абагана бойындағы көтерілісшілердің азық-түлік жеткізу жолын қорғауға тырысқанда көптеген жарақат алды.
1983 жылғы төңкеріс
Генерал-майор Бухари 1983 жылғы желтоқсанда Нигерияның Екінші Республикасын құлатуға бағытталған әскери төңкерістің жетекшілерінің бірі болды. Төңкеріс жоспарланған кезде Бухари Жостың үшінші бронетанкті дивизиясының командирі болды. Генерал Бухаридің төңкерісті сәтті жүзеге асыруымен Тунде Идиягон Бас штабтың бастығы (де-факто екінші тұлға) болып тағайындалды. Төңкеріс Нигерияның қысқа ғұмырлы Екінші Республикасын аяқтады, ол 13 жылдық әскери биліктен кейін 1979 жылы жаңартылған көп партиялық демократия кезеңі болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, билікті басып алған офицерлер "кемшілікті демократия демократияның болмауынан да нашар" деп мәлімдеді. Бухари әскерилердің билікті басып алуын азаматтық үкіметтің қатты сыбайласқандығымен ақтады және конституцияны дереу тоқтатты. Төңкерістің тағы бір себебі Нигериядағы экономикалық құлдырауды түзету болды. Төңкерістен кейін жасалған әскерилердің алғашқы хабарламасында Сани Абача "білімі жоқ және сыбайласқан басшылықты" жалпы экономикалық құлдыраумен байланыстырды. Бухари Жаңа жылдық құттықтауында Екінші Республиканың сыбайласқан топтарын атап көрсетті, сонымен қатар оларды қоғамдағы жалпы моральдық құлдыраудың себебі деп айтты.
Билікті біріктіру
Жаңа әскери басшылықтың құрылымы – тәуелсіздік алғаннан бері Нигериядағы бесінші – соңғы әскери режимге, Обасанжо/Ярадуа әкімшілігіне ұқсас болды. Жаңа режим Жоғарғы әскери кеңес, Федералды атқарушы кеңес және Штаттар кеңесін құрды. Министрліктердің саны 18-ге дейін азайтылды, ал әкімшілік мемлекеттік қызмет пен полицияның жоғары лауазымды қызметкерлерін қысқартуды жүзеге асырды. Ол 17 тұрақты хатшыны және бірқатар жоғары шенді полиция және теңіз офицерлерін зейнетке шығарды. Сонымен қатар, жаңа әскери әкімшілік өз мақсатына жету үшін жаңа заңдар қабылдады. Бұл заңдардың қатарында қарулы тонау қылмыстарын тергеу үшін қабылданған «Тонау және атыс қаруы (арнайы ережелер)» жарлығы және мемлекеттік қауіпсіздікке қауіп төндірген немесе экономикалық қиындықтар тудырған күдіктілерді ұстауға әскерилерге өкілеттік берген «Мемлекеттік қауіпсіздік (адамдарды ұстау)» жарлығы бар. Басқа жарлықтарға мемлекеттік қызмет комиссиясы және мемлекеттік құқық бұзушылықтар туралы жарлық кірді, олар мемлекеттік қызметте тазалау жүргізудің құқықтық және әкімшілік негізін құрады. 1984 жылғы №2 Жарлыққа сәйкес, мемлекеттік қауіпсіздік қызметі мен штаб бастығына мемлекет үшін қауіпті деп саналған адамдарды үш айға дейін айыптаусыз ұстауға билік берілді. Ереуілдер мен халықтық демонстрацияларға тыйым салынды, ал Нигерияның қауіпсіздік агенттігі – Ұлттық қауіпсіздік ұйымына (ҰҚҰ) беспрецеденттік өкілеттіктер берілді. ҰҚҰ ереуілдерге тыйым салуды бұзғандарды қорқытып, мазақтап, түрмеге қамау арқылы қоғамдық наразылықты басуда маңызды рөл атқарды. 1984 жылдың қазан айына дейін шамамен 200 мың мемлекеттік қызметкер жұмыстан босатылды. Бухари беделді топтарға қарсы күресті бастады. Мемлекет басшысы болған 20 айдың ішінде 500-ге жуық саясаткер, шенеунік және кәсіпкер жемқорлық үшін түрмеге қамалды. Тұтқындар үкіметке ақша төлеп, белгілі бір шарттарды орындағаннан кейін босатылды. Режим өзінің сыншыларын, соның ішінде Фела Кутиді де түрмеге жапты. Ол 1984 жылдың 4 қыркүйегінде Америкаға гастрольдік сапарға шығар алдында әуежайда тұтқындалды. Amnesty International оған қарсы шетел валютасын заңсыз экспорттағаны үшін қойылған айыпты «негізсіз» деп сипаттады. №2 Жарлықпен берілген кең өкілеттіктерді пайдаланып, үкімет Фела Кутиді бес жылға бас бостандығынан айырды. Ол 18 айдан кейін босатылды. Бұл оқиғадан кейін кең көлемді репрессивті баспасөз заңы қабылданды. Заңның 1-тарауында былай делінген: «Кез келген адам қандай да бір нысанда, жазбаша немесе басқаша, жалған немесе шатастыратын хабарлама, қауесет, есеп немесе мәлімдеме жарияласа, ол Федералды әскери үкіметті, мемлекеттік үкіметті немесе мемлекеттік қызметкерді мазаққа салуға немесе беделін түсіруге бағытталған болса, осы Жарлық бойынша қылмыс жасады деп есептеледі». Заңда сондай-ақ, журналистер мен баспагерлерді ашық әскери сотта қарауға және сот шешімінің соңғы болып табылатыны, оған шағымдануға болмайтыны, ал кінәлі деп табылғандар 10 000 найрадан кем емес айыппұл төлеуге және екі жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланатыны айтылған.
Жаппай әлеуметтік жұмылдыру
Бухари үкіметінің ең ұзаққа созылған мұраларының бірі – Тәртіпсіздікке қарсы күрес (WAI) болды. 1984 жылдың 20 наурызында басталған бұл саясат Нигерия қоғамының қоғамдық мораль мен азаматтық жауапкершілік деңгейінің төмендігін түзетуге бағытталған. Нигерияның тәртіпсіз азаматтары автобус аялдамаларында ұқыпты кезеге тұруға міндеттелді, оларды қамшымен қаруланған әскерлер бақылап отырды. Жұмысқа уақытында келмеген мемлекеттік қызметкерлер қорланды және «қақақ секіру» жазасына тартылды. Кішігірім құқық бұзушылықтар үшін ұзақ мерзімді жазалар қарастырылды. 17 жастан асқан студент емтиханды көшіруге қатысқан жағдайда 21 жылға бас бостандығынан айырылуы мүмкін еді. Алмастыру және өрт сөндіру өлім жазасына әкелуі мүмкін. Бухари әкімшілігі сыбайлас жемқорлықты тергеу және шетел валютасын бақылау үшін үш жарлық қабылдады. 1984 жылғы «Банктік шоттарды тоқтату» жарлығы Федералды әскери үкіметке алаяқтық жасады деген күдік туған адамдардың банк шоттарын тоқтату құқығын берді. «Мемлекеттік мүлікті қайтару (арнайы әскери соттар)» жарлығы үкіметке жемқорлыққа қатысы бар мемлекеттік қызметкерлердің активтерін тергеуге және оларды соттау үшін әскери сот құруға мүмкіндік берді. «Валюталық бақылау (саботажға қарсы)» жарлығында шетел валютасы заңдарын бұзғандарға қатысты санкциялар белгіленді. Ілегалды кемеден жанармай ұрлау және есірткі саудасы туралы 20-шы жарлық Бухаридің қылмысқа қатысты қатаң тәсілінің тағы бір мысалы болды. 3 (2) (К) тармағында «заңды құқықсыз кокаин немесе оған ұқсас есірткілерді сату, тарту немесе қолданумен айналысатын кез келген адам 6 (3) (К) бап бойынша қылмыс жасады деп есептеліп, сотталған жағдайда ату арқылы өлім жазасына кесіледі» делінген. Бернард Огеденгебе ісінде Жарлық ретроспективті түрде қолданылды. Ол тұтқындалған кезде оның жасаған қылмысы үшін өлім жазасы қарастырылмаса да, алты айға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалған. 1985 жылы экономикалық белгісіздік пен қылмыстың өсуіне байланысты Бухари үкіметі 700 000 заңсыз шетелдіктер мен көшіп-қонған жұмысшыларды депортациялауды жеделдету үшін Бенин, Нигер, Чад және Камерунмен шекараны (1984 жылдың сәуір айынан бері жабық) қайта ашты. Бухари бүгінде осы дағдарыспен танымал, тіпті Нигердің шығысында «Эль Бухари» деп аталатын ашаршылық болды. Оның режимі көптеген адамдардың, соның ішінде Нигерияның алғашқы Нобель сыйлығының иегері Воле Сойинканың сынына ұшырады, ол 2007 жылы «Бухаридің қылмыстары» деген мақала жазып, оның әскери билігі кезінде жасалған көптеген зұлматтарды баяндады. 2015 жылғы жалпы сайлау алдында Бухари адам құқықтарына қатысты сынға жауап ретінде сайланған жағдайда заң үстемдігін сақтайтынын, барлық нигериялықтардың әділдікке қол жеткізуіне және нигериялықтардың негізгі адам құқықтарына құрмет көрсетілетініне уәде берді.
1985 жылғы төңкеріс
1985 жылдың тамызында генерал-майор Бухари генерал Ибрагим Бабангида мен биліктегі Жоғарғы әскери кеңестің (ЖӘК) басқа мүшелері жасаған төңкеріспен құлатылды. Бабангида Бухариді қатты сынаған көптеген адамдарды өзінің үкіметіне тартты, соның ішінде Фела Кутидің інісі Оликое Рансом Кутиді де – ол денсаулық сақтау көрсетілімдерінің нашарлауына наразылық білдіріп, Бухариге қарсы ереуіл ұйымдастырған дәрігер еді. Бұхари 1988 жылға дейін Бенин қаласында қамауда ұсталды.
Ұстауға алу
Бухари үш жыл бойы Бениндегі кішкентай күзетілген үйдің қамауында болды. Оған екі телеарнаны көрсететін теледидар қолжетімді болды және Бабангиданың рұқсатымен оның отбасы мүшелеріне онымен кездесуге рұқсат берілді.
Азаматтық өмір
1988 жылдың желтоқсанында анасы қайтыс болғаннан кейін ол босатылып, Даурадағы жекеменшік үйіне зейнетке шықты. Түрмеде болған кезінде оның шаруашылығын туыстары басқарды. 1988 жылы ол бірінші әйелінен ажырасып, Айша Халилуға үйленді.
2007 жылғы президенттік сайлау
2006 жылдың 18 желтоқсанында Бухари «Бүкіл Нигерия халық партиясының» консенсус үміткері ретінде ұсынылды. 2007 жылдың сәуір айындағы сайлауда оның басты қарсыласы – сол Кацина штатынан шыққан, биліктегі ХДП үміткері Умару Яр’Адуа болды. Бухари ресми түрде дауыстардың 18%-ын алды, ал Яр’Адуа 70%-ын, бірақ Бухари бұл нәтижелерге келіспеді. Яр’Адуа билікке келген соң, ол наразы болған оппозиция өкілдерін ұлттық бірлік үкіметіне шақыруды ұсынды. «ANPP» партиясы ұлттық төрағасын Яр’Адуа кабинетіне мүше етіп тағайындау арқылы үкіметке қосылды, бірақ Бухари бұл келісімді сынады.
2011 жылғы президенттік сайлау
2010 жылдың наурыз айында Бухари ANPP партиясынан шығып, өзі көмектесіп құрған Прогрессивті өзгерістер конгресіне (CPC) қосылды. Ол CPC құрылымын "бұрынғы партиясы АНПП-дағы қанаушы, этикалық және идеологиялық қайшылықтарға шешім ретінде" қолдағанын айтты. Бухари 2011 жылғы сайлауда CPC атынан президенттікке кандидат болды, бұл сайлауда ол үкіметтегі президент Гудлак Джонатанға, Action Congress of Nigeria (ACN) партиясынан Маллам Нуху Рибадуға және ANPP партиясынан Ибрагим Шекаруға қарсы күресті. Олар 20 кандидаттың арасындағы басты талапкерлер болды. Бухари жемқорлыққа қарсы күресті платформа ретінде таңдап, мемлекеттік қызметкерлерге берілген иммунитеттен айыруға уәде берді. Сондай-ақ ол Нигерияның солтүстік штаттарында шариғат заңын күшіне енгізуді қолдады, бұл бұрын елдің оңтүстігіндегі христиан сайлаушылары арасында саяси қиындықтар тудырған еді. Үш күндік көтеріліске Бухаридің қаухыпты сөздері де себепкер болды. Бухари жемқорлыққа қарсы белсенді қарсылығы үшін кейбір адамдар үшін "халық қаһарманы" болып қала берді. Ол 12,214,853 дауыс жинап, 22,495,187 дауыс жинаған Джонатаннан кейін екінші орынға шықты, ол жеңімпаз деп жарияланды.
2015 жылғы президенттік сайлау
Бухари 2015 жылғы президенттік сайлауға «Барлық прогрессивті конгресс» партиясынан кандидат ретінде қатысты. Оның сайлауалды бағдарламасы жемқорлыққа қарсы бейбітсүйгіш күрескер бейнесі мен жемқорлықсыз, адал атына негізделген. Бірақ ол бұрынғы жемқор басшыларды тергемейтінін және егер тәубе етсе, бұрын ұрлаған шенеуніктерге кешірім жасайтынын мәлімдеді. 2015 жылғы сайлауға дейін Джонатанның штабы Бухари Конституцияны бұзды деген сылтаумен сайлаудан шеттетуді талап етті. Конституцияның негізгі қағидасына сәйкес, президенттік лауазымға үміткер болу үшін адам «кем дегенде мектеп аяқтаған деңгейде білім алған немесе оған тең дәрежедегі білімі болуы керек». Бухари мұндай құжаттарды ұсынбады, 1985 жылы биліктен құлатылғаннан кейін үйіне шабуыл жасалғанда дипломдарының түпнұсқаларын жоғалтқанын айтты. 2014 жылдың мамыр айында Чибок мектебінен қыздарды ұрлағаннан кейін Бухари Боко Харамның бүлікшілдігін қатаң айыптады. Ол «нигериялықтар дін, саясат және басқа да дау-дамайларды ұмытып, мұсылмандыққа маскировкаланған ақылсыз фанатиктердің ықпалымен туған бүлікшілікті тоқтатуға бірігуі керек» деді. 2014 жылдың шілдесінде Бухари Кадунада Боко Харам жасаған бомбалық шабуылдан аман қалды, осы оқиғада 82 адам қаза тапты. 2014 жылдың желтоқсан айында Бухари сайланса, Нигериядағы қауіпсіздікті арттыруға уәде берді. Бұл мәлімдемеден кейін Бухаридің беделі көтерілді, себебі Джонатан Боко Хараммен күресудегі әлсіздігін көрсеткен еді. Бухари ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етуді және жауынгерлік топты жоюды сайлауалды кампаниясының басты бағыттарының бірі етті. 2015 жылдың қаңтар айында «Нигер дельтасын азат ету қозғалысы» (MEND) бүлікші тобы Бухариді қолдады. 2015 жылдың ақпан айында Нигерияның бұрынғы президенті Олусегун Обасанжо үкіметтік ПДП партиясынан шығып, Бухариді қолдады. 31 наурызда Джонатан Бухариге қоңырау шалып, сайлауда жеңісімен құттықтады. Бухари 2015 жылдың 29 мамырында 23-тен астам мемлекет және үкімет басшыларының қатысуымен қызметке кірісті.
Екінші инаугурация
Нигерияның 15-ші президенті және төртінші Нигерия Республикасының 4-ші президенті Бухаридің екінші инаугурациясы 2019 жылғы Нигерия президенттік сайлауынан кейін, 29 мамыр 2019 жылы, сәрсенбі күні өтті. Бұл Мұхаммед Бухаридің президент ретіндегі екінші және соңғы төрт жылдық мерзімінің басталуын, ал Еми Осинбажоның вице-президент ретіндегі мерзімінің басталуын білдірді. Нигерияда өткен 8-ші президенттік инаугурация, ал төртінші республикада 6-шы президенттік инаугурация болды. Ресми ант қабылдау рәсімі Абужадағы Eagle Square алаңында өтті. Бас судья міндетін атқарушы Танко Мухаммад президент Бухари мен вице-президент Еми Осинбажоға ант қабылдау рәсімін өткізді. Дәстүрлі инаугурациялық сөз айтылмады. 2015 жылдан бері Бухари өзінің шаршаған бейнесі және ойлы шешім қабылдауы салдарынан қолдаушыларын жоғалтты.
Кабинет
Бухаридің негізгі кеңесшілері: оның жүрегі туысы Мамман Даура, кәсіпкер Исмаила Иса Фунтуа, саяси қайраткер Баба Гана Кингибе, Президент Әкімшілігінің басшысы Абба Кьяри; және оның бірінші мерзімінің соңғы кезеңдерінен бастап Федерация Үкіметінің хатшысы Босс Мустафа.
Денсаулық
2016 жылдың мамыр айында Бухари Лагосқа екі күндік сапарды жоққа шығарды, бірақ штаттағы жобаларды ашуға вице-президент Йеми Осинбажо қатысты, себебі Бухариде Меньер ауруы болуы мүмкін деген күдікпен "құлақ инфекциясы" болды. 6 маусымда Бухари медициналық көмек алу үшін Ұлыбританияға сапар шекті. Бұл президенттің өкілі Феми Адесина Бухаридің "дені сау" және "күшті" екенін айтқаннан кейін бірнеше күн өткен соң болды, бұл саяси сарапшылар мен жақтастар тарапынан наразылық пен сынға ұшырады. 2017 жылдың ақпан айында Ұлыбританиядағы "қалыпты медициналық тексерулерден" кейін Бухари парламенттен тест нәтижелерін күту үшін медициналық демалысын ұзартуды сұрады. Оның кеңсесі оның денсаулығының жай-күйі туралы қосымша мәлімет бермеді, сондай-ақ қайтып оралу күнін де атап көрсетпеді. 8 ақпанда президент Бухари жеке өзі Нигерия Сенатының төрағасына жылдық демалысын одан әрі ұзарту туралы хат жолдады, вице-президентіне міндетін тапсырды. 51 күндік болмағаннан кейін президент Бухари Нигерияға оралды. Ол 10 наурыз күні таңертең Кадуна әуежайына келді. Лондонға барған кезінде ақпарат шектеулі болғанымен, 9 наурызда әлемдегі ең жоғары дәрежелі Англикан шіркеуінің бас ділдары, Кентербери архиепископы Джастин Уэлбимен кездескен суреті жарияланды. Вице-президент Йеми Осинбажо президент міндетін атқарушы болып қалды, ал президент Абуджада емделуін жалғастырды. Президент Англиядан оралғаннан кейін екі ай өткен соң маңызды ресми және қоғамдық іс-шараларға қатыспады. Соңғы кезде ол 2017 жылдың 1 мамырында Абуджадағы Бүркіт алаңында өткен Халықаралық еңбек күніне арналған Федералды атқару кеңесінің (FEC) отырысына қатыспады. Президент Бухаридің "үйден жұмыс істеуге" ниет білдіргеннен кейін оның денсаулығы туралы әртүрлі болжамдар тарады. Кейбір танымал нигериялықтар президентті екі апта бойы жұртшылық алдында көрінбегені үшін ұзақ мерзімді медициналық демалысқа шығуға шақырды. Президент Бухари 2017 жылдың 7 мамырында денсаулығын тексеру үшін Лондонға кетті. Президент Бухари 2017 жылдың 19 тамызында Ұлыбританиядағы 104 күндік емделуінен кейін Нигерияға оралды. 8 мамырда Бухари АҚШ-тан келгеннен кейін медициналық тексеруден өту үшін Нигериядан Лондонға кетті; ол 2018 жылдың 11 мамырында жұма күні оралды.
Экономика
Бухари көптеген нигериялықтар үшін сыбайлас жемқорлыққа төзімді тұлға ретінде тартымды таңдау болды. 2016 және 2017 жылдарғы бюджеттерді қабылдау ішкі тартыстардың салдарынан кешікті. Бухари билікке келген алғашқы жылы Нигерияда тауар бағасының төмендеуі экономикалық рецессияны тудырды. Кіріс жетіспеушілігін жою және капиталдық бюджетті кеңейту үшін қаржы табу мақсатымен Бухари 20 елге несие іздеуге сапар шекті. Осының салдарынан инфрақұрылымды қаржыландыруға бағытталған бюджеттік қаражатты арттыру кейінге жылды. Әкімшіліктің алғашқы жылында Нигерияның валютасы – найра, қара нарықта құнсызданып, ресми және қара нарықтағы айырбас бағамы арасында үлкен алшақтыққа әкелді. Шетелдік валютаның жетіспеушілігі мұнай сатушыларды қоса алғанда, көптеген кәсіпкерлерге қиындық туғызды. Бірақ ресми бағам мен қара нарық арасындағы айырма жақсы байланыстары бар адамдарға арбитраж жасауға мүмкіндік берді, бұл президенттің сыбайлас жемқорлыққа қарсы бейнесін күлкіге айналдырды. 2016 жылы ел экономикасы 1,6%-ға төмендеді, ал 2017 жылы жан басына шаққандағы экономикалық өсім көрінеу болмайды деп күтілуде. Бухаридің мемлекет басшысы ретіндегі алғашқы мерзімі мұнай бағасының төмендеуімен бірге келді, бірақ оның үкіметі мемлекеттік шығыстардың көздерін әртараптандыруға тиісті күш-жігерді жұмсаған жоқ. 2018 жылғы бюджет стратегиялық жолдар, көпірлер және электр станциялары сияқты инфрақұрылымдық жобаларға бағытталған кеңейтілген фискалдық саясатты көрсетті. 2016 жылғы төмендеуден кейін экономикалық өсімнің жайпақ қарқыны елді ЖІӨ өсуі бойынша континенттік көршілерінен қалыс қалдырды. Жұмыссыздық деңгейі жоғары болып қала береді және мұнай емес кірістерді арттыруға жасалған әрекеттер нәтежесіз болды, ал үкіметтің дефициттік шығындары жылдық бюджеттің маңызды бөлігін қарызды өтеуге жұмсайды. Бухари Орталық банк басшысының қолдауымен ауыл шаруашылығы өндірісін жақсарту үшін жеке банктерге лобби жасап, жергілікті жерде өндірілетін тағамдарды импорттау үшін шетелдік валюта беруді шектеді. Екінші мерзімінде либерализацияны жақтаған бюджет министрі Удо Удома және сауда министрі Энемала қайта тағайындалмады. Үкімет екінші мерзімінде де икемді айырбас бағамын сақтап тұрды, бірақ сыншылар бұл жүйенің үкіметтік байланыстары бар адамдардың арбитраж және айналма саудасына бейім екенін айтты. Бағдарламаның мақсаты – балалар, жастар және әйелдерді қоса алғанда, осал топтарға ресурстарды тең бөлуді қамтамасыз ету. Кедейлікті жоюға, жұмыссыздықты азайтуға және экономикалық дамуды ынталандыруға бағытталған төрт бағдарлама бар: N Power бағдарламасы жас нигериялықтарға жұмысқа дайындық пен білім беруді, сондай-ақ ай сайын 30 000 нигериялық найра (83,33 АҚШ доллары) көлемінде стипендия төлейді. Npower – президент Мұхаммед Бухариның 2016 жылдың 8 маусымында жастардың жұмысқа орналасуын арттыру мақсатымен бастаған әлеуметтік инвестициялық жоба. Бұл жоба Ұлттық әлеуметтік инвестициялар бағдарламасының маңызды бөлігі ретінде пайда алушылардың біліктілігін арттыру және олардың әлеуетін дамыту үшін құрылды. Шартты ақшалай төлемдер бағдарламасы (CCTP) ең төменгі табысқа ие топқа ақшалай көмек көрсету арқылы ең әлсіздерге тікелей қолдау көрсетеді, кедейлікті азайтуға, тамақтану сапасын жақсартуға және тұрақтылыққа қол жеткізуге көмектеседі, сондай-ақ тұтыну арқылы дамуды қолдайды. Мемлекеттік кәсіпкерлік және қолдау бағдарламасы (GEEP) – фермерлерге, шағын саудагерлерге және нарықтағы әйелдерге бағытталған микрокредиттік кәсіпкерлік бағдарламасы. Бұл бағдарлама өз иелеріне бастапқы капиталды азайтуға көмектесетін, ешқандай төлемсіз несие береді. Бағдарламаларға: TraderMoni, MarketMoni және FarmerMoni кіреді. Ұлттық үйде өсірілген мектептерде тамақтандыру бағдарламасы (NHGSF) кедей және азық-түлікпен қамтамасыз етілмеген аймақтардағы балаларға, әсіресе мектепке баруға ынталандыру үшін тегін тамақ беру арқылы мектепке қабылдауды арттыруға тырысады. Бағдарлама жергілікті фермерлермен жұмыс істейді және әйелдерді аспаздық қызметке тарту арқылы қауымдастықты нығайтады және шаруашылықтан асханаға дейін экономикалық өсімді қолдайды. Бағдарлама бұрын вице-президент Йеми Осинбажо кеңсесінен үйлестіріліп, 2019 жылға дейін Садия Умар Фарук басқаратын Жаңа Гуманитарлық істер, апаттарды басқару және әлеуметтік даму министрлігіне көшірілді. 2019 жылғы Тәуелсіздік күніне арналған сөзінде президент бұл өзгерісті бағдарламаларды институционалды ету қажеттілігімен байланыстырды.
The N Power program provides young Nigerians with job training and education, as well as a monthly stipend of 30,000 Nigerian naira (USD $83.33). Npower is a social investment scheme initiated by President Muhammadu Buhari on 8 June 2016 in an attempt to boost the youths employment rate. The scheme was established as a core component of the National Social Investment program to cushion the skill acquisition training and capacity building in the beneficiaries. The Conditional Cash Transfer Program (CCTP) directly supports the most vulnerable by providing cash to those in the lowest income group, helping reduce poverty, improve nutrition and self sustainability, and supporting development through increased consumption. The Government Enterprise and Empowerment Program (GEEP) is a micro lending entrepreneurship program targeting farmers, petty traders and market women with a focus. This program provides no cost loans to its beneficiaries, helping reduce the start up costs of business ventures in Nigeria. The programs include: TraderMoni, MarketMoni and FarmerMoni. The National Home Grown School Feeding Program (NHGSF) is attempting to increase school enrollment by providing free meals to schoolchildren, particularly those in poor and food insecure regions. The program works with local farmers and empowers women as cooks, building the community and sustaining economic growth from farm to table. The program was previously co ordinated from the office of Vice President Yemi Osinbajo, until 2019, when the program was moved to the new Ministry of Humanitarian Affairs, Disaster Management and Social Development under Sadiya Umar Farouq. In his 2019 Independence Day Speech, the President attributed the movement to the need to have the programmes institutionalized.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
2 миллиард долларлық қару-жарақ саудасы Бухаридің қару-жарақ сатып алу жөніндегі тергеу комитетінің Гудлак Джонатан әкімшілігінің есебінен кейін ашылды. Комитет баяндамасында 643,8 миллиард найраға жуық бюджеттен тыс шығын және Гудлак Джонатанның басқаруы кезінде 2,2 миллиард доллар көлемінде қосымша шетел валютасы жұмсалғаны көрсетілген. Алдын ала тергеулерге сәйкес, Нигериядағы Боко Харам бүлікшілеріне қарсы күресу үшін қару-жарақ сатып алуға шамамен 2 миллиард доллар жұмсалған болуы мүмкін. Тергеу есебінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісінің кеңсесіне бүлікшілерге қарсы күрес үшін қару-жарақ сатып алуға 2,2 миллиард доллар жұмсалғаны, бірақ бұл ақшалар мақсатына сәйкес пайдаланылмағаны анықталды. Бұл заңсыз келісімге қатысты тергеулер бұрынғы Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Самбо Дасукидің тұтқындалуына әкелді, ол келісімге қатысқан белгілі нигериялықтарды атады. Олардың ішінде "DAAR Communications Plc" компаниясының құрметті төрағасы Раймонд Докпеси, Сокото штатының бұрынғы губернаторы Атахиру Бафарава, бұрынғы қаржы министрі Башир Югуда, армия штабының бастығы Адзубуике Ихежирика, әуе күштерінің бұрынғы бастығы Адесола Нуньяон Амосу, Алекс Баде және тағы бірнеше саясаткерлер қамауға алынды. 2016 жылдың 21 желтоқсанында үкіметтің Федералды қаржы министрлігі 2,5% - 5% сыйақымен сыбайлас жемқорлық туралы хабарлау саясатын жариялады. Мақсаты – қаржылық ережелерді бұзу, мемлекеттік қаражаттар мен активтерді дұрыс пайдаланбау, қаржылық заңсыздықтар, алаяқтық және ұрлық туралы ақпарат алу. 2018 жылдың мамыр айында Нигерияның жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі – Экономикалық және қаржылық қылмыстар жөніндегі комиссия (EFCC) 2015 жылы Бухари билікке келгеннен бері 603 нигериялық адамның жемқорлық айыбы бойынша сотталғанын хабарлады. EFCC сонымен қатар Нигерия тарихында алғаш рет судьялар мен жоғары әскери шенеуніктер, оның ішінде зейнеткер басшылардың жемқорлық үшін сотталып жатқанын мәлімдеді. 2019 жылдың желтоқсанында Федерацияның бұрынғы Бас прокуроры Мохаммед Белло Адоке сыбайлас жемқорлық айыбы бойынша сотқа түсу үшін Нигерияға экстрадицияланды. Алайда, 2020 жылдың қаңтарында Transparency International Нигерияны жемқорлықты қабылдау индексінде төмен көрсеткішпен бағалады. 2020 жылдың шілдесінде EFCC төрағасы Ибрагим Магу Бухари әкімшілігінің жемқорлыққа қарсы күрестегі жетекші тұлғасы ретіндегі қызметіне қатысты зиянды ақпараттар мен қаржылық бұзушылықтар туралы Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің (DSS) ұстады, кейіннен ол Мохаммед Умармен ауыстырылды. 2020 жылдың желтоқсанында зейнетақы реформасы жөніндегі жұмыс тобының бұрынғы басшысы Абдулрашид Маина кепілдікке бас тартқаннан кейін көршілес Нигерде тұтқындалды және Абуджа сотында 12 бап бойынша алаяқтық пен ақшаны жылыстау ісі бойынша жауап берді. Борно штабынан сайланган сенатор Али Ндуме де кепілдікке бас тартқандықтан тұтқындалды.
Нигер дельтасы
Нигерия Африкадағы шикі мұнайдың екінші ірі қорына ие, бұл қорлар елдің Нигер дельтасы аймағында шоғырланған. Мұнай өндірісінің көп жылдық салдары мұнай төгілуі арқылы егіншілік пен балық шаруашылығына теріс әсер етті. Үкімет Огонияны тазалау мақсатында "Көмірсутектермен ластануды жою жобасын" (HYPREP) іске қосты, ал аймақтағы басқа штат губернаторлары да осыған ұқсас жүйені құруды қалайды. HYPREP 2005 жылы бастау алған, бірақ Огонияда қалпына келтіру жұмыстарын бастау кешіктірілді. "Кентаврлар" (Avengers) үлкен экономикалық және саяси тәуелсіздік үшін күресіп жатыр.
Шиит мұсылмандары
Нигерияның ислам қозғалысы, шейх Ибрагим Закзаки басшылығымен, елдегі шиит мұсылмандарының басты ұйымдарының бірі болып табылады. Нигерияның мұсылман халқының көп бөлігі сүннилер, ал шииттер үкімет тарапынан үнемі қуғын-сүргінге ұшырап келген. 2015 жылдың желтоқсанында Ислам қозғалысы армия бас штабының бастығы Тукур Буратайға шабуыл жасады деген айыппен, Закзакидің базасы оққа толып, жүздеген адам қаза болды, ал Закзаки тұтқындалды.
Биафралық сепаратистер
Биафра халықтарының тәуелсіздік үшін күресіп жүрген сепаратистік тобы, Ннамди Канудың жетекшілігімен, 2015 жылы Биафраның жеке мемлекет болуына қолдау көрсеткені үшін кеңінен танымал болды.
Боко Харам
2015 жылдан бері экстремистерге қарсы күрес жаңа белеске көтерілді, ішкі топтар Әбубакар Шекау басқаратын дәстүрлі «Боко Харам» сектасына және Әбу Мусаб әл-Барнауи басқаратын Батыс Африкадағы Ислам мемлекетіне бөлінді. «Аль-Каида» ұйымы қолдаған, француздер бастаған «Сервал» операциясы салдарынан Малиден қуылған «Ансару» сияқты басқа да топтар пайда болды және «Боко Хараммен» бәсекелес болғанына қарамастан, олармен ынтымақтастық жасады. Бұл көбінесе қажеттіліктен туындады, себебі екі топ өзара соғысып, әлсіреу қаупіне бармады. 2020 жылдың ақпан айында Бірнин-Гуариде полиция ұйымдастырған шабуылда «Ансарудың» екі жүз елуден астам мүшесі қаза тапты. 2016 жылдың қазан айында үкімет «Боко Харам» террористік тобымен келісімге келді, нәтижесінде 21 «Чибок» қызы босатылды. 2016 жылдың желтоқсанына қарай үкімет бұрын «Боко Харамның» бақылауында болған көптеген аумақтарды қайтарып алды, ал Самбиса орманын басып алғаннан кейін Бухари «Боко Харам» техникалық тұрғыдан жеңілгенін мәлімдеді. Осы көтеріліс салдарынан шамамен 2 миллион адам үйсіз қалды, ал қалаларды қайтарып алу денсаулық сақтау, білім беру және тамақтану салаларында гуманитарлық қиындықтарды тудырды. 2017 жылдың 6 мамырында Бухари үкіметі 2014 жылы ұрланған 276 қыздың 82-сін «Боко Харамның» бес жетекшісіне алмастырып босатты. 2017 жылдың 7 мамырында президент Бухари 82 босатылған «Чибок» қыздарымен кездесті, содан кейін белгілі бір аурудың қосымша емделуі үшін Ұлыбританияның Лондон қаласына аттанды. Шекау 2021 жылдың мамыр айында «ISWAP» қарсыластарымен қоршалып қалғаннан кейін өзіне-өзі қол жұмсады. Келесі айларда жүздеген «өкінген» террористер үкіметке бағынды, олардың көпшілігі Шэкауға адал болған болуы мүмкін.
Малшы мен шаруа арасындағы зорлық-зомбылық
Нигерияның Орталық белдеу аймағы шаруалар мен малшылар арасындағы қақтығыстарға бейім. Бұл екі топ жайылымдық жерлерді немесе егін шаруашылығы үшін қолдануға жарамды жерді, сондай-ақ суға қол жеткізуді қамтамасыз етуге тырысады. Көшіп келушілердің көптігін қабылдауға дайын емес қалаларға олар қоныс аударады. Көпшілігі христиан дінін ұстанатын шаруалар мен басым көпшілігі мұсылман дінін ұстанатын малшылар арасындағы қақтығыс діни шиеленісті күшейтеді. Президент этникалық христиандық қарулы топтарды қарусыздандыру үшін әскери күштерді жіберген кезде, сыншылар оның қарулы малшыларға көңілділік танытқанын айтады. Абужа – Кадуна тас жолы бандиттер жасаған көптеген қылмыстарға байланысты "адам ұрлау тас жолы" деп аталады. 2020 жылдың ақпан айында әлеуметтік-саяси ұйым Солтүстік ақсақалдар форумы елдің қауіпсіздігі тұрғысынан үкіметтің жұмысын жеткіліксіз деп бағалады. 2021 жылдың шілдесіне дейін күніне шамамен 45 адам бандиттер тарапынан, көбінесе құн төлеу шартымен ұрланып кетті. Басқа бандиттер мал-жан, түйе және басқа да мал-мүлік ұрлауға баса назар аударды, ал кейбір топтар ауылдарға шабуыл жасап, оларды басып алып, кең аумақтарды өз бақылауларына алды. Бандиттік әрекеттер бандиттер мен Солтүстік-Шығыс аймағындағы террористер арасындағы байланыс туралы алаңдаушылықтарға әкеп соқты. Бұл алаңдаушылықтар 2021 жылдың тамызында Нигерияның иммиграциялық қызметі Замфара негізді бандиттердің үлкен тобының Боко Харамдан оқу алу үшін Борно штатына бара жатқанын хабарлаған кезде расталды.
Руга саясаты
Бухари әкімшілігі көшпелі фулани малшылары мен отырықшы шаруалар арасындағы қақтығысты шешуді мақсат еткен даулы Руга саясатын (адам қоныстану саясаты) енгізді. Қазіргі уақытта тоқтатылған бұл саясат малшылардың мал өсіру, сүт өндіру және мал шаруашылығымен байланысты басқа да қызметтерді атқару үшін, сиырларына жайылым іздеуден шаршамай, арнайы бөлінген елді мекендерде тұруына мүмкіндік беретін болған.
Әскерилендіру
Бұхари билікте жүргенде көп сынға ұшырады. 2019 жылы оның үкіметі АҚШ-та тұратын әлеуметтік белсенді Соуэренің сот процесі кезіндегі әділетсіздікке қатысты кеңінен сынға ұшырады, тіпті сот оған босатуға рұқсат бергеніне қарамастан. Бұл қадам көптеген адамдар тарапынан айыпталды, ал Соуэре өзінің азаматтық құқықтарын Бухари бұзғанын мәлімдеді. 2019 жылдың желтоқсан айында Нигерияның ірі газеттерінің бірі – PUNCH бұдан былай Бухари әкімшілігін "режим" деп, ал оның өзін "генерал Бухари" деп атауға болатынын жариялады, бұл әлеуметтік желілерде әртүрлі пікірлерге бөлінді.
COVID-19 пандемиясы
Нигерияда COVID-19 пандемиясы басталга́н соң Бухари елде ви́русты бақылау үшін Президенттік жұмыс тобын құрды. 23 наурызда Бухаридің штаб бастығы Абба Кьяридің COVID-19 тестісі оң нәтиже көрсетті, бұл Бухари ви́руска шалыққан болуы мүмкін деген қауіпті тудырды, бірақ кейін Бухаридің тестісі теріс нәтиже бергені белгілі болды. 30 наурызда Бухари Абуджа, Лагос және Огун қалаларында екі апталық локдаун жариялады. 14 қазанда COVID-19 жөніндегі президенттік жұмыс тобы "нұсқаулар мен протоколдар қатаң сақталмаса" екінші толқын болуы мүмкін деп ескертті.
Сыртқы саясат
Бухари Мьянма армиясы мен полициясының рохинджалық мұсылмандарға қарсы әскери қимылдарын этникалық тазалау деп сипаттап, Руандадағы геноцид сияқты апаттың болатыны жөнінде ескертті. Нигерия мен Оңтүстік Африка Африканың жалпы экономикалық өнімінің шамамен 50% құрайды, бірақ екі елдің де макроэкономикалық құрылымы жоғары кедейлік деңгейі, жастардың жұмыссыздығы және капиталға инвестицияның азаюымен қиындыққа тап болып отыр. Шамамен 600 мың нигериялық жақсы экономикалық мүмкіндіктерді іздеп Оңтүстік Африкаға көшіп кеткен. Нигериядағыдай, Оңтүстік Африка да жоғары жұмыссыздық деңгейімен күресіп жатыр. Көшпендер мен жергілікті халық арасындағы шиеленістер 2008, 2015 және 2019 жылдары уақыт-уақыт өршіп отырды. Соңғысы нигериялықтар мен Оңтүстік Африканың қара нәсілді азаматтары арасында зорлық-зомбылыққа әкелді. Екі елдің басшылары 2019 жылдың қазан айының басында екі ел арасындағы қарым-қатынасты жақсарту шараларын талқылау үшін кездесті, бұл қарым-қатынас Оңтүстік Африкадағы көшпендерге қарсы зорлық-зомбылықтан және Нигерияда жұмыс істейтін Оңтүстік Африка фирмаларының пайдасын қайтару мәселесінен зардап шекті. Бухари әйелдер мен қыздарға қарсы зорлық-зомбылықты тоқтату үшін жаһандық келісім-шартқа шақыруды бастаған тұңғыш президент.
Президенттікке дейінгі кезең (2023 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Бухари билікті өз ізбасары Бола Тинубуға 2023 жылғы 29 мамырда сағат 10:00-де (WAT) Федералды астана аумағындағы Игл-скверде өткен инаугурация кезінде бейбіт түрде тапсырды. Ол Абужадағы билік ортасын тапсыру рәсімінен кейін дереу тастап кетіп, бұрынғы мемлекет басшылары мен президенттердің дәстүріне сай, туған штаты Кацинаға оралды. Мемлекеттік және дәстүрлі қайраткерлер оны қарсы алды, содан кейін ол Даурадағы шаруашылығына және отбасылық резиденциясына көшті.
NNPC-нің 2,8 млрд АҚШ долларындағы жанжалы
Оның мұнай және табиғи ресурстар жөніндегі федералды комиссары қызмет еткен кезеңде Ұлыбританиядағы Мидлендс банкіндегі Нигерияның Ұлттық Мұнай Корпорациясының (NNPC) шоттарынан 2,8 миллиард АҚШ доллары жоғалып кеткен деген күдік туды. Кейін генерал Ибрагим Бабангида Бухариді осы алаяқтыққа жауапты деп айыптады. Алайда, судья Айо Ирикефе басқарған NNPC шоттарынан 2,8 миллиард доллар ұрланғаны жөніндегі айыптауларды тергеу үшін құрылған жанжалды мүлік сату жөніндегі тергеу комиссиясы, NNPC есептерінде кейбір кемшіліктер болғанына қарамастан, бұл айыптамаларда шындық жоқ екенін анықтады.
Чад әскери ісі
1983 жылы Чад әскерлері Нигерияның Борно штатына басып кірген кезде Бухари өзінің бағынындағы күштерді пайдаланып, оларды елден ығыстырып шығарды, тіпті президент Шагари берген кері шегіну туралы бұйрығына қарамастан Чад аумағына өтті. 1983 жылғы Чадтың әскери қимылы 100-ден астам адамның қаза болуына және "соғыс тұтқындарының" пайда болуына әкелді.
53-кептер сағасы
Бухари әкімшілігі мазмұны белгісіз 53 қораптың тағдырына қатысты жанжалға ұшырады. Қораптарды Гванду әмірі, оның ұлы Бухаридің жеке көмекшісі тасымалдап келген. Олар Сауд Арабиясынан оралған рейсі кезінде 1984 жылғы 10 маусымда тексерілмей, кедендік рәсімдерден өтті.
Әскери қызмет үшін ПТФ бөлу
Бухари Мұнай қорының (PTF) төрағасы болған кезде сыншылар қорының 20% қаражатын әскерилерге бөлуіне күмән келтірді, олар бұл қаражатқа есеп бере алмайды деп қорқытты. Ахайн, Саксон (27 тамыз 2001) Нигерия: Бухари барлық штаттарда шариғатты қолдануды қалады. 2001 жылы ол: «Мен Нигерияның барлық аймақтарын қамтып жатқан шариғат қозғалысына деген толық адалдығымды ашық түрде және іштей көрсетуді жалғастырамын», – деген еді. Содан кейін ол: «Құдай қаласа, елде шариғатты толыққанды енгізу үшін күресті тоқтатпаймыз», – деп қосты. Бухари өзінің радикалды исламисттік жоспары бар деген барлық айыптауларды жоққа шығарды. 2015 жылдың 6 қаңтарында Бухари: «Олар біздің жетістіктерімізге шабуыл жасай алмайтындықтан, мені жалған этникалық тудыруға айыптайды; мені жалған діни экстремизмге айыптайды. Олар біздің жетістіктерімізге шабуыл жасай алмай, біз тек бейбітшілік талап еткенімізге қарамастан, сайлауда зорлық-зомбылыққа шақырамыз деп жалған айыптайды. Тіпті мемлекет басшысы болған кезде де біз шариғатты міндеттеп таңбаламадық».
Боко Хараммен келіссөздер
2012 жылы Бухаридің есімі Боко Харам жариялаған тізімге енгізілді, олардың пікірінше, олар топ пен Федералды үкімет арасында делдалдық жасауға сенім білдіретін адамдардың қатарында ол да бар еді. Алайда Бухари бұған қатаң қарсылық білдіріп, үкімет пен Боко Харам арасында делдалдық жасаудан бас тартты. 2013 жылы Мухаммаду Бухари бірнеше мәлімдеме жасады, онда ол Федералды үкіметке Боко Харам мүшелерін өлтіруді тоқтатуды сұрады және террористік топтың өркендеуіне Оңтүстіктегі Нигер дельтасының жанкештілерінің кең таралғанын кінәлады. Бухари "елдегі қауіпсіздік жағдайларына Нигер дельтасының жанкештілерінің қызметі себепкер" деді. Ол сондай-ақ 2013 жылдан бері Федералды үкімет тарапынан амнистия бағдарламасы бойынша 30 000 жанкештіге жылына шамамен 500 миллион доллар төленген артықшылықты қарастыруға күмән келтірді және Боко Харам мүшелерінің өлтіріліп, үйлерінің қиратылуына наразылық білдірді.
Бірінші әйелдің қызметін жою
2014 жылдың желтоқсан айында Мухаммаду Бухари президент болып сайланса, Бірінші ханымның лауазымын жоятынын, оның конституцияға қайшы екенін айтты. Нигер дельтасын азат ету қозғалысы (MEND) – 2015 жылғы жалпы сайлауда Бухариді қолдаған нигериялық содырлар тобы, Бухаридің жоспарларын мақтап, Бірінші ханымның лауазымы "көзсіз, алаяқтық және конституцияға қайшы келетін, елдің ресурстарын тонау үшін ғана құрылған" деді. 2015 жылдың 29 мамырында президенттік лауазымға келгеннен бері Бухари Бірінші ханымның лауазымын жойған жоқ. Айша Бухари "президент әйелі" ретінде Бірінші ханым кеңсесінен жұмыс істейді. Әйелі бұрын оған басшылықты күшейтуді кеңес бергеннен кейін, Бірінші ханым лауазымын жоюды ұсынған Бухари: "Әйелім қай партияға жататынын білмеймін, бірақ ол менің ас үйімде, қонақ бөлмемде және басқа бөлмеде" дейді. Президенттік кеңсе кейіннен кешірім сұрап, бұл қателік "артық ынталы қызметкерлердің" кінәсінен болғанын және "жауаптыларға" жаза берілетінін мәлімдеді. Бірақ бір аптадан кейін, сөйлеуге қатысы бар Мемлекеттік үйдің директорының орынбасары қызметтен алынып, президенттік кеңсе Нигерия халқына плагиатты анықтайтын цифрлық құралдарды енгізу арқылы мұндай ұятты оқиғаның қайталануын болдырмау үшін қадамдар жасағанын хабарлады.
Twitter-ге тыйым салу
2021 жылдың 5 маусымында Бухари Нигерияның оңтүстік-шығысындағы Биафра көтерілісшілеріне қарсы зорлық қолдану туралы Твиттердегі хабарлама жариялады. Осыған байланысты Twitter оның хабарламасын қызмет көрсету шарттарын бұзғаны үшін жойды. Содан кейін Нигерия үкіметі елдегі Twitter-ді толығымен тоқтатты. 2022 жылдың 13 қаңтарында Twitter Нигериядағы қызметін тіркеуге және салық төлеуге келіскенін мәлімдегеннен кейін бұл шектеу алынып тасталды.
Қолтаңбаларды жалғандастыру туралы даулы мәселе
Нигерияның бұрынғы CBN губернаторы Годвин Емефилеге қарсы сот процесінде жария болған мәліметтерге сәйкес, бұрынғы президент Бухаридің әкімшілігіндегі жоғары лауазымды шенеунік Босс Мустафа үш күдіктінің сол кездегі президент Мухаммаду Бухаридің жалған қолтаңбасын пайдаланып, орталық банкten 6,2 миллион доллар (4,9 миллион фунт стерлинг) ұрлағанын куәландырды.
Отбасы
1971 жылы Бухари өзінің бірінші әйелі Сафинатуға (туған есімі Юсуф) үйленді. Олардың бес баласы болды, төрт қыз және бір ұл. Олардың үлкен қызы Зулайхат (Зулай) Бухаридің анасының құрметіне аталған. Олардың басқа балалары – Фатима, Мұса (қайтыс болған ұлы), Хадиза және Сафинату. 1988 жылы Бухари мен оның бірінші әйелі Сафинату ажырасты. 2006 жылдың 14 қаңтарында Сафинату қант диабетінің асқынуларынан қайтыс болды. 2012 жылдың қараша айында Бухаридің үлкен қызы Зулайхат (Бухариның қызы) Джунайд, Кадунадағы ауруханада бала туғаннан кейін екі күннен кейін серпалы жасушалы анемиядан қайтыс болды. 1989 жылдың желтоқсан айында Бухари екінші және қазіргі әйелі Айша Бухариге (туған есімі Халилу) үйленді. Олардың да бес баласы бар, бір ұл және төрт қыз: Айша, Халима, Юсуф, Захра "Зара" және Амина. 2021 жылдың тамызында Юсуф, Әмір Насыру Адо Байероның қызы Захра Насыр Байероға үйленді. Бухари мұсылман.
Байлық
2015 жылы Бухари 150 000 АҚШ долларын ақшалай табыс деп мәлімдеді; бес үй мен екі саз үйден өзге, фермалар, жеміс бақшасы және 270 бас ірі қара мал, 25 қой, бес жылқы, түрлі-түрлі құстар, үш компанияның акциялары, екі жайлы жер учаскесі және оның үнемдеген ақшасына сатып алынған екі автомобиль.
Дәстүрлі атақтар
2017 жылы Оңтүстік-Шығыс аймағының дәстүрлі басшылар кеңесі президент Бухариді Ебоньи штатының «Ениома I» және Игболендтың «Окиоха I» басшылық атақтарымен марапаттады. Ол осы атақтармен марапатталған кезде Нигерияның басшылық жүйесінде «Игболендтың Огбуагу I» атағынан бұрын да ие болған. Бір жыл өткен соң, оған «Игболендтың Икеогу I» атағы да берілді.