Жеті қабырғалы кең мұрынды акула

Кіріспе

Акула түрлері

Жеті жаңқалы акула (Notorynchus cepedianus) – Notorynchus туысына жататын Hexanchidae тұқымдасының қазіргі кездегі жалғыз өкілі. Оны жеті жаңқа тесігінен тануға болады, ал көптеген акула түрлерінде бес жаңқа тесігі болады, тек Hexanchiformes тәртібі мен алты жаңқалы аралау акулаларында ғана ерекшелік бар. Бұл акуланың денесі ірі, қалың, басы кең, мұрыны дөңгелек. Жоғарғы жағындағы тістері тік, тікенекті, ал төменгі жағындағы тістері тісті тәрізді. Оның бір арқа қанаты денесінің арт жағында, құйрық қанатына қарай орналасқан және жамбас қанаттарынан кейін орналасқан. Бұл акуланың жоғарғы құйрық қанаты төменгісінен әлдеқайда ұзын және ұшы сәл ойысқан. Көптеген акулалар сияқты, бұл жеті жаңқалы акула да екі жақты түсті. Оның жоғарғы беті күміс сұрдан қоңырға дейін боялған, жоғарыдан қарағанда қара су мен теңіз түбімен үйлесу үшін. Ал төменгі беті өте ақшыл, төменнен қарағанда күн сәулесімен араласады. Денесі мен қанаттары ұсақ қара және ақ дақтармен себілген. Жастарда қанаттарының жиектері көбінесе ақ болады. Ол жеті жаңқалы акула немесе жай ғана жеті жаңқалы деп те аталады, бұрын сиыр акуласы және лай акуласы деп аталған; жеті жаңқа тесігі болғандықтан оны жеті жаңқалы деп атайды. Осы себепті, Гиннес рекордтар кітабында ең көп жаңқа тесігі бар акула деп тіркелген. Ол жеті жаңқалы акулаға ұқсас, бірақ соңғысының мұрыны сүйір және арқасында дақтары жоқ. Жеті жаңқалы акула түрлері ежелгі акулалармен де байланысты, өйткені юра кезеңінен (200-145 миллион жыл бұрын) табылған қазбалар да жеті жаңқа тесігіне ие болған. 1930 және 1940 жылдары бұл акула Калифорния жағалауында балық аулау нысаны болды, ал коммерциялық балық аулау тоқтап қалғаннан кейін 1980 және 1990 жылдары демалыс балық аулау басталды. Бұл кең мұрынды жеті жаңқалы акуланың арқасындағы дақтарға қатысты деген болжам бар. "Cepedianus" деген түрлік атау 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында өмір сүрген француз натуралисі Бернар Жермен де Ласепедтің есімінен шыққан. Жалпы, ғылыми атауының мағынасы – "Ласепедтің кең мұрынды акуласы". "Жеті жаңқалы акула" деген жалпы атау оның жеті жаңқа тесігі мен мұрынының пішінін көрсетеді. Кейде атау "жеті жаңқалы" немесе жай ғана "жеті жаңқалы" деп қысқартылады. Дегенмен, көптеген тілдерде басқа да көптеген атаулар бар. Ағылшын тіліндегі басқа да танымал атаулар: тұмсық мұрынды жеті жаңқалы акула, кең мұрын, сиыр акуласы, жер акуласы, жеті жаңқалы сиыр акуласы, жеті жаңқалы акула, дақты сиыр акуласы, дақты жеті жаңқалы акула және тасманиялық жолбарыс акуласы. Басқа тілдердегі атаулар: cação bruxa (португал), cañabota gata, gatita, tiburón de 7 gallas, tiburón pinto және tollo fume (испан), ebisuzame және minami ebisuzame (жапон), gevlekte zevenkieuwshaai (голланд), Kammzähner және Siebenkiemiger Pazifischer Kammzähner (неміс), koeihaai (африкаанс), k'wet'thenéchte (салиш), platneus sewekiefhaai (африкаанс), platnez және requin malais (француз), siedmioszpar plamisty (поляк), және tuatini (маори). Ең көп салмағы тіркелген жеке акуланың салмағы құрайды. Акуланың денесі ірі, белсенді, басы үлкен, бірақ көздері мен мұрыны кішкентай. Акуланың денесінің арт жағында бір арқа қанаты бар, ол жамбас қанаттарының жоғарғы жағына дейін созылады. Ірі, егде жастағы акулалар теңіздің терең жерлерінде, тіпті дейін тереңдікте де өмір сүреді. Алайда, көпшілігі шығанақтардың терең арналарында немесе континенттік шельфтер мен сағалардың жағалауындағы суларда мекендейді. Бұл акулалар негізінен теңіз түбінде жүзіп жүреді және кейде су бетіне шығады. Оңтүстік Африка жағалауына жақын тұратындары көбінесе ашық жерлерді, құмды теңіз түбін және сирек теңіз балықтарын ұнатады. Олар басқа акулалар (мысалы, сиыр акулалары), шағалақайлар, химералар, киттер, аяқ-қолы бар жануарлар, сүйекті балықтар және теңіз түбіндегі өлекселермен қоректенеді. Аузына сыятын кез келген нәрсені жейді, мысалы акула жұмыртқалары, теңіз қабықшалары, қабыршақтылар және тышқандардың, теңіз құстарының және тіпті суға батып қайтыс болған адамдардың қалдықтары. 2003 жылғы зерттеулер көрсеткендей, оның диетасының 30% сүтқоректілерден тұрады, олардың кездесу жиілігі 35% құрайды. Ол жай судағы маңызды жыртқыш, тістері шырышты, жоғарғы тістері жұқа, тегіс жиектері бар, олар кішкентай жемтікті тұтас жұтады, ал төменгі тістері етті бөлшектеуге жеткілікті. Бұл акулалар кейде үлкен жемді алу үшін үйірмелермен аң аулайды, сәттілік үшін жасырындық сияқты тактиканы қолданады. Тамақтанғаннан кейін, ол бірнеше күн бойы баяу қорытылады және қайта тамақтануға дейін бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Үлкен, жыртқыш акулалар (мысалы, үлкен ақ акула) оларға қауіпті болуы мүмкін, сондай-ақ осы түрдің каннибализмі де тіркелген. Бұл түрді Оңтүстік Африкадағы False Bay шығанағында касаткалар да жейтіні байқалған. Аң ауламайтын кезде, акула тыныш жүзіп, қанатын ғана қозғайды, ал жемтікті байқағанда, шабуыл жасауға дайын болғанша күшін сақтайды. Жазда жағалау суларындағы ең көп кездесетін жыртқыштардың бірі болуы мүмкін, мысалы, Тасманияның оңтүстік-шығысында жазда эласмобранхтардың (мысалы, құйрықты акула) саны көп. Жаңа Зеландияда да ең көп кездесетін жағалау акулаларының бірі. Негізінен түнгі аңшы болса да, күндіз кездейсоқ табылған жеммен де қоректене алады, алайда 2010 жылғы зерттеулер күндіз де белсенділігінің жоғары екенін көрсетті. Бұл зерттеуде акула теңіз түбінен бастап бетке дейін әртүрлі тереңдікте кездесті, бірақ күндіз көбінесе теңіз түбіне жақын болды. Сондай-ақ, Norfolk Bay жеткілікті қорғаныс жамылғысы болмағандықтан, бұл түрдің хищниктерден сақтану үшін топтасуға бейім екені анықталды. Еркектер 4-5 жылда, ал әйелдер 11-21 жылда жетіледі, әйелдердің орташа көбею жасы 20-25 жылды құрайды. 12 айлық жүктілік кезеңінен кейін, әйел сәуір және мамыр айларында жағалаудың жақын жеріндегі шығанаққа немесе сағаға 82-95 шағын акула туады, олардың ұзындығы құрайды. 2004 және 2005 жылдары құмды акула зерттеулерімен қатар, кең мұрынды жеті жаңқалы акуланың сперма жинау және жасанды ұрықтандыру техникаларын әзірлеу үшін зерттеулер жүргізілді, бұл көбеюді арттыруға және табиғи жұптасуға тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді. 2010 жылғы зерттеулер көрсеткендей, бұл акуланың омыртқасы нашар кальцийленген, сондықтан оны жас және өсу бағалау үшін пайдалануға болмайды. 2009 жылғы Аргентинадағы Ría Deseado (RD) және Bahía San Julián (SJ) аймақтарындағы зерттеулер көрсеткендей, әйелдер RD-де SJ-ге қарағанда ірілеу болған, ал RD-дегі ең ауыр әйелдің салмағы 70 кг болса, SJ-де 36,9 кг болған. Еркектерге келетін болсақ, RD-дегі ең ауыр еркектің салмағы 40 кг болса, SJ-де 32,5 кг болған. Екі аймақта да ең көп кездесетін кез – желтоқсан және қаңтар айлары. 2014 жылғы зерттеулер көрсеткендей, кең мұрынды жеті жаңқалы акуланың репродуктивтік гормондарының деңгейі алғаш рет анықталды. бірнеше жыл бойына сыртқа шықпай өмір сүреді. Бұл түрдің ықтимал хищниктері ірі акулалар. 2002 жылғы зерттеулер көрсеткендей, жеті жаңқалы акуланың жас өкілдері осылайша балалар бақшаларын пайдаланса да, еркектер әйелдерге қарағанда тезірек жетіледі және осылайша әйелдерге қарағанда балалар бақшасын ертерек тастап кетеді. 2004 жылы Американдық табиғат тарихы мұражайының Джон Г. Мейси кең мұрынды жеті жаңқалы акуланың толық талдауын жариялады, оған компьютерлік томография және ми сауытының суреттері кірді.

The broadnose sevengill shark (Notorynchus cepedianus) is the only extant member of the genus Notorynchus, in the family Hexanchidae. It is recognizable because of its seven gill slits, while most shark species have five gill slits, with the exception of the members of the order Hexanchiformes and the sixgill sawshark. This shark has a large, thick body, with a broad head and blunt snout. The top jaw has jagged, cusped teeth and the bottom jaw has comb shaped teeth. Its single dorsal fin is set far back along the spine towards the caudal fin, and is behind the pelvic fins. In this shark the upper caudal fin is much longer than the lower, and is slightly notched near the tip. Like many sharks, this sevengill is counter shaded. Its dorsal surface is silver gray to brown in order to blend with the dark water and substrate when viewed from above. In counter to this, its ventral surface is very pale, blending with the sunlit water when viewed from below. The body and fins are covered in a scattering of small black & white spots. In juveniles, their fins often have white margins. It is also known as sevengill shark or simply sevengill and was formerly known as cow shark and mud shark; it is called sevengill due to its seven gill slits. Because of this, it was listed along with the sharpnose sevengill shark (Heptranchias perlo) by Guinness World Records as having the most gill slits. It is similar to the sharpnose sevengill shark but the latter has a pointed snout and lacks spots on its dorsal surface. The sevengill species are also related to ancient sharks as fossils from the Jurassic Period (200 to 145 million years ago) also had seven gills. As recently as the 1930s and 1940s, the shark was targeted by fisheries along the coast of California and, once the commercial fishery receded, recreational fishing of the shark started in the 1980s and 1990s. It has been interpreted that this refers to the spots on the broadnose sevengill's dorsal. The specific epithet cepedianus is derived from a variation of the name Lacepede, which refers to Bernard Germain de Lacépède, a French naturalist during the late 18th and early 19th century. Altogether, the scientific name as a whole literally means "Lacepede's back snout". The common name "broadnose sevengill shark" refers to the seven gill slits the species possesses and the shape of its snout. Sometimes, the name is shortened to "sevengill shark" or simply "sevengill". However, a variety of other common names are known in many languages. Other known common names in English include the bluntnose sevengill shark, broad snout, cowshark, ground shark, seven gill cowshark, seven gilled shark, spotted cow shark, spotted seven gill shark, and Tasmanian tiger shark. Common names from other languages include cação bruxa (Portuguese), cañabota gata, gatita, tiburón de 7 gallas, tiburón pinto, and tollo fume (Spanish), ebisuzame and minami ebisuzame (Japanese), gevlekte zevenkieuwshaai (Dutch), Kammzähner and Siebenkiemiger Pazifischer Kammzähner (German), koeihaai (Afrikaans), k'wet'thenéchte (Salish), platneus sewekiefhaai (Afrikaans), platnez and requin malais (French), siedmioszpar plamisty (Polish), and tuatini (Maori). The maximum recorded weight is for a individual. The shark is large and active and has a large head but small eyes and snout. The shark has one dorsal fin at the back of the body that spans from the insertion to the tops of the pelvic fins. Large, old individuals tend to live in deep offshore environments as far down as However, most individuals live in either the deep channels of bays, or in the shallower waters of continental shelves and estuaries. These sharks are mainly benthic in nature, cruising along the sea floor and making an occasional foray to the surface. Individuals that live closer to the coast in South Africa tend to prefer more open areas with a sandy sea floor and sparse clumps of kelp. and cowsharks), rays, chimaeras, cetaceans, pinnipeds, bony fishes and animal falls (seafloor carrion). It will also feed on anything that fits in its mouth, such as shark egg cases, sea snails, crustaceans and any remains of rats, seabirds, and even deceased drowned humans. Research in 2003 found that its diet consisted of 30% mammals, with a frequency of occurrence of 35%. It is a frequent top predator in shallow waters, and has comb like teeth, with the upper teeth having slender, smooth edged cusps to swallow small enough prey whole and lower teeth that are broad enough to bite flesh into pieces. These sharks occasionally hunt in packs to take larger prey, using tactics such as stealth to succeed. After feeding, it slowly digests for several days, and can go weeks until eating again. Larger, predatory sharks (such as the great white shark) can be a threat, and cannibalism among this species has also been recorded. The species has also been observed being preyed upon by orcas in False Bay, South Africa. When not actively hunting, it patrols the water, stealthily, while making very little movement except for moving its caudal fin; when prey is detected, they conserve their energy until ready to make an accelerated dash to attack. It can be one of the most abundant predators in coastal waters in summer; for example, in southeastern Tasmania, there is a high abundance of elasmobranches (including the gummy shark) in coastal regions in summer. In New Zealand, it is also one of the most common inshore sharks. While it is mainly a nocturnal forager, it may opportunistically feed on prey casually found during the day; however, research in 2010 noted even amounts of activity during day and night. During this research, the shark was consistently detected at many depths, from bottom to near the surface, although it was mainly near the seafloor during the day. It also found that, as Norfolk Bay does not have adequate shelter cover, this species may use group formation to avoid predation. with the males maturing at 4 to 5 years and the female 11 to 21 years; the average reproductive age for a female is 20 to 25 years. After a 12 month gestation period, the female moves to a shallow bay or estuary to give birth between April and May to a large litter of between 82 and 95 pups, measuring
In 2004 and 2005, along with research for the sand tiger shark, there was research for the broadnose sevengill shark for development techniques for semen collection and artificial insemination to potentially increase breeding and lower overreliance on natural mating. Research in 2010 found that this shark has very poorly calcified vertebrae that cannot be used for age and growth estimations. Research in 2009 in Ría Deseado (RD) and Bahía San Julián (SJ), Argentina found that females were larger in RD than SJ and the heaviest female in RD was 70 kg while it was 36.9 kg in SJ. For the males, the heaviest in RD was 40 kg while it was 32.5 in SJ. Both locations also found the most significant to occur December and January. Research in 2014 also found that for the first time, reproductive hormones levels were found in the broadnose sevengill shark. for a few years before venturing out. The probable predators of this species are larger sharks. Research from 2002 showed that although juvenile sevengill sharks utilize nursery areas in a similar way, males mature faster than females even if they are the same size and thus males are more likely to leave the nursery area before females. In 2004, John G Maisey of the American Museum of Natural History published a detailed analysis of the broadnose sevengill shark including imagery such as CT scans and morphology of its braincase.

Қорғау және адамдармен қарым-қатынас

Кең мұрынды жеті қырлы акула IUCN Қызыл тізімінде өмір сүретін аймақтарының барлығында Көмескі (Vulnerable) деп тізілген. Оның еті мен қанаттары АҚШ, Бразилия, Испания, Германия, Нидерланды және Израиль сияқты елдерде сұранысқа ие және мұздатылған азық-түлік үшін оралады. Кең мұрынды жеті қырлы акула сондай-ақ А витаминінің көзі болып табылады және Оңтүстік Африка спорттық балықшылары оны қысқы турнирлерде пайдаланады, алайда оны ұстау оңай болмаса да, ілмекке ілінуі жеңіл. Бұл акула жылы су аквариумдарында да, қолайлы температурадағы аквариумдарда да тұтқындауға бейімделеді. Орегон штатының Ньюпорт қаласындағы Орегон жағалауы аквариумы кең мұрынды жеті қырлы акуланы "негізгі түр" ретінде көрсетеді. Сондай-ақ, "Акулаларды бақылаушылар" (Sevengill Shark Tracking) қосымшасы бар, ол дайверлерге акулаларды бақылау желісіне қосылған байқауларын тіркеуге мүмкіндік береді, мұндағы ақпарат "экологиялық хабардарлықты арттыруға, бағалауға, саясат қалыптастыруға және жаһандық деңгейде халықтың қатысуын қамтамасыз етуге" көмектеседі. Көптеген қорғау шаралары белгісіз, бірақ ол Оңтүстік Африкадағы бір теңіз қорығынан тіркелген, ал Ла-Холла шығанағында (Ла-Холла, Сан-Диего, Калифорния) кездеседі, соңғысы 2013 жылы халықтың өсуін көрсетті. 2009 жылғы зерттеулер Баия Анегаданы акулалардың көптігін ескере отырып, қорғау аймағы етіп жариялауды ұсынды. Халықаралық акула шабуылдары туралы деректер бұл акуланы адамдармен жақын болуы және оятылғандағы агрессивті мінез-құлқының салдарынан әлеуетті қауіпті деп санайды. Бұл акула ашық аквариумдарда да, жабайы табиғатта да дайверлерге және сүңгір балықшыларға қарсы агрессивті болып табылады. 2013 жылы Жаңа Зеландиядағы Фиордлендте бір жеті қырлы акула дайвердің реттегішін, содан кейін басын шаққан. Бір акуланың асқазанынан адам сүйектері де табылған. 16 ғасырдан бері кең мұрынды жеті қырлы акуланың адамға шабуыл жасағандығы тіркелген, бірақ қайтыс болғандар туралы мәлімет жоқ. 2020 жылы Жаңа Зеландиядағы Орети жағажайында серфинг жасаған 13 жасар қызды шағып алған. Қыз аяғы қанға батқанын сезбегенше, бір сағат бойы серфингпен айналысқан.