Кіріспе
Угандалық бүлікші топ – Одақтас демократиялық күштер (; қысқартылған ADF) – Уганда мен Конго Демократиялық Республикасында (КДР) қызмет ететін исламшыл бүлікші топ, оны Уганда үкіметі террористік ұйым деп санайды. Алғашқыда ол Батыс Угандада орналасқан, бірақ көршілес КДР-ға тарады. Көптеген Угандалық ADF жауынгерлері – Баганда және Басога этностық топтарынан шыққан мұсылмандар. 1990 жылдардың соңынан бері ADF Угандамен шектес Конгоның Солтүстік Киву провинциясында әрекет етеді. ADF-қа қарсы бірнеше әскери операциялар оған ауыр нұқсан келтіргенімен, жауынгерлік және қаржылық желілері сақталғандықтан ADF қайта құрыла алды. Топтың негізгі тұлғасы – бұрын католик болған, кейін ислам дінін қабылдаған Жамил Мукулу. Олардың көп бөлігі Орталық Угандадан, әсіресе Иганга, Масака және Кампала қалаларынан келген және өздерін діни күрескерлер ретінде көрсетеді. Бұл әлжуаз діни идеологиядан және үкіметтің Таблигилерге қатысты кемсітушілік танытуынан басқа, ADF көтерілісіне байланысты нақты себептер келтірген жоқ. ADF Батыс Уганданы үш себеппен таңдады: ауылдық көтеріліс үшін қолайлы жер, жауынгерлерді жинауға және база құруға болатын КДР-ға жақындық, сондай-ақ үкіметке қарсы көзқарасы бар Уганданың кейбір этностық топтарының болуы. Ол Уганда үкіметімен даулы қарым-қатынаста болған Судан үкіметінен қолдау алды. Осы кезеңде топтың өкілдері жергілікті халықпен араласып, көптеген жауынгерлер жергілікті әйелдерге үйленді. 2007 жылдың наурыз айында Уганда Халық қорғаныс күштері (UPDF) Бундибугио және Мубенде аудандарында ADF тобымен бірнеше рет қақтығысты, нәтижесінде кем дегенде 46 адам қаза тапты. Ең ірі шайқас 27 наурызда болды, онда UPDF шамамен 60 ADF жауынгерімен кездесіп, 34-ін жойды, оның ішінде үш жоғары дәрежелі командир болды. UPDF ADF-ті Lord's Resistance Army (LRA) тобымен байланыстыратын көптеген қару-жарақтар мен құжаттарды тапқандығын мәлімдеді. 2007 жылдың 13 сәуірінде UPDF және ADF Семулики ұлттық паркінде, элиталық Семулики лоджы туристік нысанының жанында қызу шайқас жүргізді. 2008 жылдың мамыр айынан бастап Найробиде Уганда үкіметі мен ADF арасында атысты тоқтату және рақымшылық туралы келіссөздер өтті. Келіссөздер ADF басшылығының фрагментациясы салдарынан қиынға соқты. ADF-тың әскери міндеттері жоқ мүшелері Халықаралық көші-қон ұйымы (IOM) арқылы Угандаға қайтарылды. Кем дегенде 48 ADF жауынгері бағынып, рақымшылық алды. КДР-дегі LRA қаупі азайғаннан кейін UPDF КДР-дегі әскери контингентін сақтау үшін ADF-ге көбірек назар аударды.
The Allied Democratic Forces (; abbreviated ADF) is an Islamist rebel group in Uganda and the Democratic Republic of the Congo (DRC), considered a terrorist organisation by the Ugandan government. It was originally based in western Uganda but has expanded into the neighbouring DRC. Most Ugandan ADF fighters are Muslims from the Baganda and Basoga ethnic groups. Since the late 1990s, the ADF has operated in the DRC's North Kivu province near the border with Uganda. While repeated military offensives against the ADF have severely affected it, the ADF has been able to regenerate because its recruitment and financial networks have remained intact. The main figure of the group was Jamil Mukulu, a former Catholic who converted to Islam. The members were largely from central Uganda, in particular Iganga, Masaka, and Kampala, and portray themselves as religious crusaders. Beyond this vaguely stated religious ideology and statements that the government discriminates against Tablighis, the ADF has given few coherent rationales for their insurgency. The ADF chose western Uganda apparently for three reasons: terrain that is ideal for a rural insurgency, proximity to the DRC where the rebels could set up bases and recruit fighters, and the presence of some Ugandan ethnic groups unfriendly to the government that could offer assistance. It received support from the government of Sudan, which was engaged in disputes with the government of Uganda. In general, the group increasingly intermingled with the local population during this time, with many fighters marrying locals. During March 2007, the Uganda People's Defence Force (UPDF) engaged incursive ADF groups in multiple firefights, killing at least 46 in Bundibugyo and Mubende districts. The biggest battle occurred on 27 March, when the UPDF faced an estimated 60 ADF troops, killing 34, including three senior commanders. The UPDF claimed to have retrieved numerous weapons as well as documents that tied the ADF to the Lord's Resistance Army (LRA). On 13 April 2007, the UPDF and ADF engaged in an intense battle inside the Semuliki National Park, near the upscale Semliki Lodge tourist destination. Ceasefire and amnesty talks between the government of Uganda and the ADF were held in Nairobi starting in May 2008. Negotiations were complicated by the fragmentation of the ADF's leadership. Non combatant dependents of the ADF were repatriated to Uganda by the International Organization for Migration (IOM). At least 48 ADF fighters surrendered and were given amnesty. As the threat from the LRA in the DRC waned, the UPDF put increasing focus on the ADF as a reason for UPDF personnel to remain in the DRC.
2013 жылы қайта өрлеу және радикалдану
2011-2013 жылдары Бениде бірнеше жүз адам, олардың кейбіреулерін ADF, ал қалғандарын басқа қарулы топтар ұрлап кетті. AllAfrica.com сайты ADF-тан дезертир болған адамнан келтіре отырып, күн сайын шамамен он жаңа адамның ADF қатарына қосылатынын хабарлады. 11 шілдеде ADF Каманго қаласына шабуыл жасады, нәтижесінде 60 000-нан астам адам шекараны өтіп, Уганданың Бундибугио ауданына қашқанға мәжбүр болды. 2013 жылдың қыркүйек айының басында Ұлы көлдер аймағындағы халықаралық конференция (ICGLR) аймақтық басшылары, Демократиялық Конго Республикасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру миссиясының құрамында жаңадан құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының күштері араласу бригадасына Конго Демократиялық Республикасындағы шетелдік жағымсыз күштердің, соның ішінде ADF-тің позицияларына шабуыл жасауды сұрады. Солтүстік Кивудағы жергілікті азаматтық қоғамның вице-президенті және өкілі Омар Кавота осы ұрлауларды айыптады. Азаматтық қоғам мәлімдемесіне сәйкес, ұрланғандардың арасында сегіз кәмелетке толмаған бала болған. 2014 жылдың қаңтар айында FARDC Бениде ADF күштеріне қарсы ірі шабуылға кірісті. Сәуір айында Мукулу және топтың басқа да жетекшілері FARDC күштерінің жақындауынан бас лагерінен қашып кетті. ADF-тің қалған жауынгерлері – әйелдер мен балалармен бірге – орманға шегінді, ал келесі айларда аштық, дезертирлік және FARDC шабуылдарының салдарынан олардың саны айтарлықтай азайды. Мукулу және басқалары эмиграцияға кетті. Осы сәттен бастап ADF бұрынғы екінші басшысы Мұса Балукутың бақылауына көшті. Оның басшылығымен ADF өз операцияларында радикалды және қатыгездікке ұшырады, азаматтық адамдарға қарсы шабуылдарды күшейтті. 2014 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін 250 адам қаза тапты, ал Конго үкіметі мен MONUSCO бұл үшін толығымен ADF-ті кінәлады. Алайда, Конго зерттеу тобы FARDC әскерлерінің, RCD-K/ML-дің бұрынғы мүшелерінің және қауымдық жасақтарының мүшелері де қатысқандығын мәлімдеді. 2014 жылдың желтоқсаны мен 2015 жылдың қаңтары аралығында белгісіз күштер үш мұсылман дін қызметкерін өлтірді. Алты адам ADF мүшелері деп күдіктеніп тұтқындалды. Алайда, үкімет ADF-ке қатысты ешқандай дәлел ұсынбады. 2015 жылдың шілдесінде ол Угандаға экстрадицияланды. Мұса Балуку түрмеден ADF-қа ықпал етуге тырысқанына қарамастан, ол өзінің билігін нығайтып, ADF-ты халықаралық джихадизмге жақындатты. 2015 жылдың қараша айына қарай конголық күштерге жасалған шабуылдар жалғасты, апта сайын түрлі масштабта шабуылдар жасалып, 2015 жылы 400-ден астам адам қаза тапты, әсіресе Бени (Солтүстік Киву) және Ируму (Итури) аудандарында. ADF 2016 жылғы Бенидегі қырғынды және 2017 жылдың 7 желтоқсанында Солтүстік Кивудағы шабуылға кінәлі деп айыпталды, оның салдарынан 15 БҰҰ бейбітшілік сақтаушысы (барлығы танзаниялықтар) және 5 конголық әскер қаза тапты.
Сплит пен Балукуның ИМИЛ-ге адал болуы
2017 жылдан бастап ADF элементтері Ирак пен Леванттың Ислам мемлекетімен (ISIL) байланыс орнатуға кірісті. 2019 жылдың маусым айында ISIL-дің үгіт-насихат видеосында Муса Балуку ISIL-ге адалдық серт бергенін көрсетті. ADF-тің "басты фракциясы" Балукуға қосылды, бірақ бұл бағытқа қарсы болған Мукулудың адал жақтастары тобы бөлініп шықты. Бұл топтың құрамы шағын, 10-30 саяхатшыдан және олардың ізбасарларынан тұратын, ал басшысы "Музая" деп таныстырылды. Музая бұрын ADF-тің оңтүстік бөлімшесінің "Муалика лагері" командирі болған; оның тобы Вирунга ұлттық паркіндегі Семлики өзені бойында орналасқан деп есептеледі. Музая тобында кемінде бір жоғары дәрежелі командир, Бенджамин Кисокернио болды, және Оңтүстік Африкада тұратын Мукулудың ұлы Хасан Ньянзиден қолдау алғаны хабарланды. ADF-тің халықаралық қолдау желісі де бөлінуге ұшырады; бірнеше қолдаушылар бейтарапты сақтап, Мукулудың адал жақтастарына немесе Балукудың ізбасарларына адалдық көрсете алмады. Конго Демократиялық Республикасының Қарулы Күштері (FARDC) 2019 жылдың соңынан 2020 жылдың соңына дейін кең ауқымды операциялар жүргізіп, ADF-тің күшін әлсіретті және жүздеген жауынгерлерін жойды. Халықаралық дағдарыс тобының мәліметінше, осы операциялар кезінде ADF толығымен бөлінді, ал қарсыласатын топтар географиялық тұрғыдан да бір-бірінен алшақтады. ADF элементтерінің бір бөлігі Рувензори тауларына көшті, ал қалғандары Итури провинциясына қоныс аударып, бейбіт тұрғындарға шабуыл жасады. Осы кемсітулерге қарамастан, ADF күштері 2020 жылы Конго Демократиялық Республикасында 800 адамның қаза болуымен және түрмеден қашумен байланысты болды. 2020 жылы Балуку ADF-тің құлағанын және оның орнына Ислам мемлекетінің Орталық Африка провинциясы келгенін мәлімдеді. 2024 жылдың сәуір айында Конго және Уганда армияларының бірлескен операциясы "Доктор Муса" және "Бағдат" командирлері деген лақап атымен танылған екі ADF басшысын залалсыздандыруға мүмкіндік берді.
Шетелдік қатысу
Демократиялық Конго Республикасы үкіметі Солтүстік Кивудағы азаматтық қоғамдық ұйымдарға сілтеме жасап, Сомалиден келген «Әл-Шабаб» жауынгерлерінің ADF тобымен ынтымақтасатынын мәлімдеді. Уганда олардың «Әл-Шабаб» және «Әл-Қаида» ұйымдарымен байланысы бар екенін айтты. Тераң зерттеулер бұл байланысты жоққа шығарды, байланыс бар екенін, бірақ толыққанды интеграция жоқ екенін көрсетті. БҰҰ-ның Конгодағы миссиясы (MONUSCO) оларды «Әл-Қаида», «Әл-Шабаб», «Әл-Қаида» (Магрибте) және «Боко Харам» сияқты халықаралық исламист террористік топтармен тығыз байланыста деп айыптады. Бірақ «Вашингтон Пост» және «Дүниежүзілік саясат институты» MONUSCO-ның бір ғана дереккөзіне күмәнді қарады. 2021 жылы бұл топ Кампала маңында кем дегенде бір шабуыл жасады, нәтижесінде бір адам қаза тауып, жеті адам жарақаттанды. Уганда тарихындағы ең қорқынышты террористік оқиға – 2010 жылы Уганда астанасы Кампалада болған, оны «Әл-Шабаб» өз мойнына алды. ФИФА Әлем чемпионатының кезінде Кампаладағы қоғамдық орындарда футбол ойынын тамашалауға жиналған 74 адам осы бомбалаудан қаза тапты. Нью-Йорк университетінің Конго зерттеу тобының мәліметінше, «Ислам мемлекеті»нің қаржыландырушысы (Уалид Ахмед Зейин) бұл топқа кем дегенде бір рет ақша жұмсаған.