Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уганданың 1979-1986 жылдардағы тарихы Иди Аминнің диктатурасы аяқталғаннан бергі Уганда тарихын қамтиды. Осы кезеңде Милтон Оботе екінші рет билікке келді және 1986 жылдан бері Ювери Мусевени президенттік қызметін атқарып келеді, осы жылдардан бастап Уганда саясатында Ұлттық қарсылық қозғалысы үстемдік құрып отыр.
The History of Uganda from 1979 to 1986 comprises the history of Uganda since the end of the dictatorship of Idi Amin. This period has seen the second rule of Milton Obote and the presidency of Yoweri Museveni since 1986, in which Ugandan politics have been dominated by the National Resistance Movement.
Аралық кезең
Уганда мен Танзания соғысы кезінде Кампаланың басып алынуына бір ай қалғанда, 22 Угандалық азаматтық және әскери топтардың өкілдері Мошиде (Танзания) Аминді алып тастағаннан кейін уақытша азаматтық үкімет құру туралы келісу үшін асығыс шақырылды. Бірлікке қол жеткізу үмітімен Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰҰ) деп аталған Ұлт-азаттық майданының (ҰАМ) саяси өкілі ретінде құрылды. Юсуф Луле, Макерере университетінің бұрынғы директоры, ҰАМ атқару комитетінің басшысы болды. Саясатшы емес, ғалым болғандықтан, Луле ешқандай тарапқа қауіп төндірмеді. Амин кеткеннен кейін көп ұзамай Луле мен ҰАМ Кампалаға көшіп, уақытша үкімет құрды. Луле президент болды, оған Ұлттық консультативтік кеңес (ҰКК) кеңес берді. ҰКК-ның құрамына Бірлік конференциясынан өкілдер кірді. Бірақ Луле мен кеңестің кейбір радикалды мүшелері арасында келіспеушіліктер туды, олар Луленің консервативті, авторитар және муганда болғандықтан басқа мугандалардың кеңесін тыңдауға бейімді деп санады. Үш айдан кейін, әскерлері әлі де Кампаланы бақылап тұрған Джулиус Ньерреренің келісімімен, Луле күштеп қызметтен алынып, жер аударылды. Оның орнына Годфри Бинайса келді, ол Луле сияқты муганда болған, бірақ бұрын Милтон Оботенің UPC-сінің жоғары лауазымды мүшесі болған. Бұл жаңа Уганданы қайта құрудың сәтті бастамасы болмады, себебі саяси және экономикалық тұрақтылық қажет болды. Бинайса 127 мүшеге дейін ұлғайтқан ҰКК ішіндегі дау-дамайлар көптеген бәсекелес саясаткерлердің, қуғын-сүргіннен оралғандардың жеке мүдделерін көздейтін жұмыс стилін қайтадан көрсетті. Амин дәуіріндегі қиындықтарды бастан өткерген угандалықтар өздерінің басшыларына одан да көбірек наразы болды. Бинайса Луледен ұзақ билікте тұрды, бірақ жаңадан пайда болған әскери күштерді бақылауға қабілетсіздігі оның құлдырауына себеп болды. Қарулы күштердің саны 1000-нан аспады, олар Аминді қуу үшін Танзания халықтық қорғаныс күштерімен (ТХҚК) бірге соғысқан. Армия 1962 жылы тәуелсіздік алған кездегі Корольдің Африкалық мылтықтарының санына дейін азайды. Бірақ 1979 жылы болашақта қолдауды нығайту үшін Йовери Кагута Мусевени және генерал-майор (кейін штаб бастығы) Дэвид Ойте Ойок сияқты көшбасшылар мыңдаған жаңа сарбаздарды қабылдай бастады, сарбаздардың саны 8000-ға жетті, Ойоқтың бастапқы 600 сарбазы 24000-ға дейін өсті. Бинайса осы әскерлердің пайдалануын шектеуге тырысқанда, олар саяси қарсыластарын мазалап, ұстағандықтан, ол 1980 жылдың 10 мамырында әскери төңкеріспен құлатылды. Төңкерісті Ойок, Мусевени және басқалар ұйымдастырды, олар Оботенің оң қолы және Әскери комиссияның төрағасы Пауло Муванганың басшылығымен әрекет етті. ТХҚК әлі де қажетті қауіпсіздікті қамтамасыз етіп отырды, ал Аминнің қолынан жойылған Уганда полиция күштері қайта құрылды, бірақ Ньерре Бинайсаның билікті ұстап тұруына көмектесуден бас тартты. Көптеген угандалықтар Ньерре өзінің таңдауын Угандаға таңдатпаса да, өзінің ескі досы және одақтасы Милтон Оботенің билікке оралуын жанама түрде жеңілдетті деп мәлімдеді. Қалай болғанда да, Муванга басқарған Әскери комиссия 1980 жылдың желтоқсанындағы ұлттық сайлауға дейінгі алты ай ішінде Уганданы тиімді басқарып отырды. Уганда саясатының әскериленіп жатқанына қосымша дәлел ретінде жаңадан тағайындалған Әскери комиссияның шығындар туралы ұсынысын қарастырамыз. Қауіпсіздік пен қорғаныс үшін ұлттық табыстың 30 пайыздан астамы бөлінеді. Бұрынғы әскери режимнің шектен тыс әрекеттерінен экономиканы қалпына келтіру үшін қаржыны үрейленіп іздеген ел үшін бұл бөліну азаматтық басшыларға ақылға сыймайтын болып көрінді. 1980 жылы Муванга төңкерісінен кейін көп ұзамай Оботе Танзаниядан жеңіске жетіп оралды. Желтоқсандағы сайлау алдындағы айларда ол өзінің бұрынғы UPC жақтастарын жинауға кірісті. Уганданың соңғы тарихынан кейін ол жиі платформада Лангоның әріптесі генерал Ойте Ойокпен бірге пайда болды. Оботе сонымен қатар UPC бір партиялық мемлекетке оралу қажеттігі туралы айта бастады. 1980 жылдың 10 желтоқсанындағы ұлттық сайлау Уганда үшін маңызды бұрылыс болды. Бұл 18 жылдан бері өткізіліп келе жатқан алғашқы сайлау еді. Бірнеше тараптар дау көтерді, олардың ең маңыздылары Оботенің UPC және Пол Каванга Ссемогерере бастаған DP болды. Уганданың римдік католиктерінің көпшілігі Оботе режимін қайтадан орнатуды болдырмау үшін басты қамқорлық жасайтын көптеген басқа адамдармен бірге ДП мүшелері болды. Әскери комиссияда Оботенің жақтастары басым болғандықтан (әсіресе, оның төрағасы Пауло Муванга), ДП және басқа да үміткерлерге үлкен кедергілер туды. Сайлау күніне дейін UPC кейбір ерекше артықшылықтарға қол жеткізді, бұл артықшылықтарды Minority Rights Group Report Number 66 мынадайша сипаттады: Он жеті UPC үміткері ДП немесе басқа үміткерлерге қарсы ұсынылмауы арқасында «қарсыласы жоқ» деп жарияланды. Жергілікті дауыс беруді бақылауға міндетті 14 округ комиссары UPC өкілдерімен ауыстырылды. Уганданың бас судьясы, сайлау бұзушылықтары туралы шағымдарды қарауға міндетті, UPC мүшесімен ауыстырылды. Көптеген округтерде ДП үміткерлері тұтқындалды, ал біреуі өлтірілді. Сайлаудан бұрын үкіметтік баспасөз және Radio Uganda UPC-ні жеңімпаз деп көрсетті. Муванга әр партияның сайлау күні жеке дауыс беру жәшігін пайдалануын талап етті, осылайша дауыс құпиялылығын жойды. UPC-ге көмектесу үшін тағы да бірнеше қадамдар жасалды, соның ішінде Муванганың болашақ парламентте әскери және басқа да мүдделі топтардың белгілі емес санынан сайланбаған өкілдер болады деген мәлімдемесі. Дауыс беру күні дауыс беруге белсенділік байқалды, ал дауыс беру аяқталғаннан кейін ДП өзінің бағалауынша 126 округтің 81-інде жеңіске жеткенін жариялады. British Broadcasting Corporation және Voice of America ДП жеңісі туралы хабар таратты, ал Кампала көшелері ДП мерекелеушілерімен толды. Осы сәтте Муванга Сайлау комиссиясын бақылауға алды, сонымен қатар дауыстарды санау құқығын алды және дауыстарды санауға наразылық білдіргендерге ауыр айыппұл салынып, бес жылға бас бостандығынан айырылатынын мәлімдеді. Он сегіз сағаттан кейін Муванга UPC-нің жеңісін жариялады, олар 72 орынға ие болды. Кейбір ДП үміткерлері дауыс беру жәшіктері UPC-нің жеңімпазына өздерінің дауыс санауын беру үшін ауыстырылды деп мәлімдеді. Дегенмен, бейтарап сайлау бақылаушыларының шағын тобы, Commonwealth Observer Group, сайлаудың заңдылығына қанағаттандырылғандығын мәлімдеді. Кейбір угандалықтар Commonwealth Observer Group-ты сынға алды, олардың мүшелері Африкадағы сайлауларды басқа жерлердегідей стандарттармен бағалайды немесе нәтижелерге қарсылық білдірген жағдайда азаматтық соғыстан қорқады деп болжады. Шындығында, ұрланған сайлау туралы халықтың пікірі Commonwealth Observer Group қорқынышпен болған азаматтық соғыстың басталуына себеп болды.
A month before the capture of Kampala during the Uganda Tanzania War, representatives of twenty two Ugandan civilian and military groups were hastily called together at Moshi, Tanzania, to try to agree on an interim civilian government once Amin was removed. Called the Unity Conference in the hope that unity might prevail, it managed to establish the Uganda National Liberation Front (UNLF) as political representative of the UNLA. Yusuf Lule, former principal of Makerere University, became head of the UNLF executive committee. As an academic rather than a politician, Lule was not regarded as a threat to any of the contending factions. Shortly after Amin's departure, Lule and the UNLF moved to Kampala, where they established an interim government. Lule became president, advised by a temporary parliament, the National Consultative Council (NCC). The NCC, in turn, was composed of representatives from the Unity Conference. Conflict surfaced immediately between Lule and some of the more radical of the council members who saw him as too conservative, too autocratic, and too willing as a Muganda to listen to advice from other Baganda. After only three months, with the apparent approval of Julius Nyerere, whose troops still controlled Kampala, Lule was forcibly removed from office and exiled. He was replaced by Godfrey Binaisa, a Muganda like Lule, but one who had previously served as a high ranking member of Milton Obote's UPC. It was not an auspicious start to the rebuilding of a new Uganda, which required political and economic stability. Indeed, the quarrels within the NCC, which Binaisa enlarged to 127 members, revealed that many rival and would be politicians who had returned from exile were resuming their self interested operating styles. Ugandans who endured the deprivations of the Amin era became even more disillusioned with their leaders. Binaisa managed to stay in office longer than Lule, but his inability to gain control over a burgeoning new military presence proved to be his downfall. The armed forces numbered fewer than 1,000 troops who had fought alongside the Tanzania People's Defence Force (TPDF) to expel Amin. The army had shrunk to the size of the original King's African Rifles at independence in 1962. But in 1979, in an attempt to consolidate support for the future, leaders such as Yoweri Kaguta Museveni and Major General (later Chief of Staff) David Oyite Ojok began to enrol thousands of recruits grew to 8,000; Ojok's original 600 became 24,000. When Binaisa sought to curb the use of these militias, which were harassing and detaining political opponents, he was overthrown in a military coup on 10 May 1980. The coup was engineered by Ojok, Museveni, and others acting under the general direction of Paulo Muwanga, Obote's right hand man and chair of the Military Commission. The TPDF was still providing necessary security while Uganda's police force, which had been all but destroyed by Amin, was rebuilt, but Nyerere refused to help Binaisa retain power. Many Ugandans claimed that although Nyerere did not impose his own choice on Uganda, he indirectly facilitated the return to power of his old friend and ally, Milton Obote. In any case, the Military Commission headed by Muwanga effectively governed Uganda during the six months leading up to the national elections of December 1980. Further evidence of the militarization of Ugandan politics was provided by the proposed expenditures of the newly empowered Military Commission. Security and defense were to be allotted more than 30 percent of the national revenues. For a country desperately seeking funds for economic recovery from the excesses of the previous military regime, this allocation seemed unreasonable to civilian leaders. Shortly after Muwanga's 1980 coup, Obote made a triumphant return from Tanzania. In the months before the December elections, he began to rally his former UPC supporters. Ominously, in view of recent Ugandan history, he often appeared on the platform with General Oyite Ojok, a fellow Lango. Obote also began to speak of the need to return to a UPC one party state. The national election on 10 December 1980 was a crucial turning point for Uganda. It was, after all, the first election in eighteen years. Several parties contested, the most important of which were Obote's UPC and the DP led by Paul Kawanga Ssemogerere. Most of Uganda's Roman Catholics were DP members, along with many others whose main concern was to prevent the return of another Obote regime. Because the Military Commission, as the acting government, was dominated by Obote supporters (notably chairman Paulo Muwanga), the DP and other contenders faced formidable obstacles. By election day, the UPC had achieved some exceptional advantages, summarized by Minority Rights Group Report Number 66 as follows: Seventeen UPC candidates were declared "unopposed" by the simple procedure of not allowing DP or other candidates to run against them. Fourteen district commissioners, who were expected to supervise local polling, were replaced with UPC nominees. The chief justice of Uganda, to whom complaints of election irregularities would have to be made, was replaced with a UPC member. In a number of districts, non UPC candidates were arrested, and one was murdered. Even before the election, the government press and Radio Uganda appeared to treat the UPC as the victor. Muwanga insisted that each party have a separate ballot box on election day, thus negating the right of secret ballot. There were a number of other moves to aid the UPC, including Muwanga's statement that the future parliament would also contain an unspecified number of unelected representatives of the army and other interest groups. Polling appeared to be heavy on election day, and by the end of the voting, the DP, on the basis of its own estimates, declared victory in 81 of 126 constituencies. The British Broadcasting Corporation and Voice of America broadcast the news of the DP triumph, and Kampala's streets were filled with DP celebrants. At this point, Muwanga seized control of the Electoral Commission, along with the power to count the ballots, and declared that anyone disputing his count would be subject to a heavy fine and five years in jail. Eighteen hours later, Muwanga announced a UPC victory, with 72 seats. Some DP candidates claimed the ballot boxes were simply switched to give their own vote tally to the UPC runner up. Nevertheless, a small contingent of neutral election watchers, the Commonwealth Observer Group, declared itself satisfied with the validity of the election. Some Ugandans criticized the Commonwealth Observer Group, suggesting that members of the group measured African elections by different standards than those used elsewhere or that they feared civil war if the results were questioned. Indeed, popular perception of a stolen election actually helped bring about the civil war the Commonwealth Observer Group may have feared.
Дүниежүзілік банк делегациясы үш ай бойына апатқа ұшыраған Угандаға барады
Иди Аминге дейін үкіметте жұмыс істеген жылдары және екеуі де суахили тілінде сөйлейтіндіктен, Дэвид Хайнс (1959-1965 жылдары Угандада 400 000 фермерден тұратын шаруалық кооперативтер құрған) және британдық ветеринариялық маман 1982 жылы Уганданы "қайта іске қосу" үшін делегацияға қатысуға шақыру үшін Дүниежүзілік банкке телефон соққандарына таң қалды. Дэвид Хайнс Кампаланың өте жағдайсыз екенін көрді: ештеңе жұмыс істемеді, су да, электр де, санитария да, тағам да болмады, дүкендерде тауар жоқ еді. Үкіметтік ғимараттағы лифттер істен шыққан, ал төмендегі көшеде автоматты оқтар атылды. Ел бойынша бізді әскерлер сүйемелдеді. Бұрын таныс болған адамдармен кездестім, олар мені көріп қуанды. Әркім де туыстары мен достарынан айырылған, көбі азаптау туралы айтты. Солтүстік және оңтүстік саяхаттарымызда ешкі мен бананға тойдық. Солтүстікте мені таныған қарт адаммен кездестім, ол жерге құлап, "Сен келдің, сен келдің" деді. Барлық жақсы қонақүйлердегі барлық заттар – ванналар, раковиналар, унитаздар – алынып тасталған, егер сәтің осы болса, шаш шашу үшін біреу ыстық су әкелді. Біздің ұсыныстарымыз бойынша Дүниежүзілік банк ақша, екі бухгалтер, сондай-ақ түрлі ауыл шаруашылығы мамандары мен инженерлерді жіберді.
Due to their years working for the government before Idi Amin, and both speaking Swahili, David Hines (who in 1959 to 1965 had established Uganda farming co operatives with some 400,000 farmers), and a British veterinary specialist were surprised to be telephoned by the World Bank to join a 1982 delegation to go to Uganda to "get it started again". David Hines found that Kampala was appalling: nothing worked; there was no water, no electricity, no sanitation, no food, nothing in the shops. Lifts in a government building did not work: there was automatic gunfire in the street below. Around the country we had an escort of soldiers. I met some people who I had known they were delighted to see me. Everybody had lost relatives and friends, and many spoke of torture. On safari north and south, we lived on goats and bananas. Up north, I met an old man who recognised me: he flung himself on the ground and said "You've come back, you've come back". In all the fine hotels, everything had been removed – baths, basins, lavatories – and if you were lucky, someone brought you a tin of hot water to shave. Following our recommendations, the World Bank brought in money, two accountants, and various agricultural officers and engineers.
Екінші Оботе кезеңі (1981-1985 жж.)
1981 жылдың ақпан айында, Пауло Муванга вице-президент және қорғаныс министрі болған жаңа Оботе үкіметі билікке келгеннен кейін, бұрынғы әскери комиссия мүшесі Йовери Мусевени және оның қарулы жақтастары өздерін Ұлттық қарсылық армиясы (NRA) деп жариялады. Мусевени Оботені халық көтерілісі арқылы құлатуға уәде берді, содан кейін «жабайыдағы соғыс» деп аталатын жағдай басталды. Жаңа режимді саботаждау үшін бірнеше басқа жер асты топтары пайда болды, бірақ олар ақырында талқандалып, таратылды. Мозамбикті азат ету майданында партизандық соғыс тәжірибесі бар Мусевени Оботенің үкіметіне қарсы ауылдық аймақтарда, әсіресе орталық және батыс Бугандада, сондай-ақ Анколе және Буньороның батыс аймақтарында үгіт жүргізді. Оботе үкіметінің қарсыластарын жоюға бағытталған төрт жылдық әскери күш-жігері Әминнің сегіз жылдық билігі кезіндегіден де көп аумақты қиратып, адам өмірінің көптеген қазасына әкелді. ҰҰА-ның көптеген ачоли және ланголары асығыс түрде қабылданып, минималды оқытудан және тәртіпсіздіктен өтті. Олар Әминнің Уганданың солтүстік-шығысындағы геноцидтік тазалаудан аман қалған болса да, 1980 жылдары қаруланып, форма киіп, оңтүстіктегі банту тілінде сөйлейтін угандалықтарға қарсы ұқсас әрекеттер жасады, олармен олар эмпатия немесе тіпті аяныш сезімеді. 1983 жылдың басында Мусевени партизандарына ауылдық жерлерден қолдауды жою мақсатында Кампаладан солтүстікке қарай орналасқан Луверо округінің аумағы 750 000-ға жуық адамды қамтитын жаппай халықты көшіруге ұшырады. Бұл жасанды түрде құрылған босқындар әскери бақылаудағы бірнеше лагерьлерге тығылып, шын мәнінде әскери зорлық-зомбылыққа ұшырады. Лагерьдерден тыс жердегі азаматтар, «Люверо үшбұрышы» деп белгіленген аймақта, партизандар немесе оларға көмектесушілер деп есептеліп, соған сәйкес қарастырылды. Бұл өнімді ауыл шаруашылығы аймағының шаруашылықтары тоналды – шатырлар, есіктер, тіпті есік жақтаулары ҰҰА әскерлерімен ұрланды. Азаматтардың көп саны қаза тапты, бұл бірнеше жылдан кейін бұталар мен ауылдық жолдардың бойындағы адам бас сүйектерінің үйінділерімен дәлелденді. Әскер сондай-ақ Уганданың солтүстік-батыс бұрышына, сол кездегі Батыс Нил округіне де шоғырланды. Суданмен шектес Батыс Нил Иди Аминнің бұрынғы қолдауының этникалық негізін құрады және оның билігі кезінде салыстырмалы өркендеуге ие болды. Әминнің Ачолиге қарсы қырғындарында басты зардап шеккен Ачоли сарбаздары Аминнің туған жерінің тұрғындарынан кек алды, оларды өздерінің жоғалтулары үшін кінәлады. 1981 жылдың маусымында Уганда армиясының сарбаздары жергілікті босқындар пана тапқан католик миссиясына шабуыл жасады. Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚКК) содан кейінгі қырғын туралы хабарлағаннан кейін, үкімет оны Угандадан қуды. Осы әрекеттерге қарамастан, Оботенің үкіметі, Аминнің режимінен айырмашылығы, өзінің халықаралық беделін сезінді және елдің экономикалық қалпына келтіруі үшін шетелдік көмекті қамтамасыз етудің маңыздылығын түсінді. Ол өзінің идеологиясына қайшы келетін қатаң шаралар қабылдағанына қарамастан, Халықаралық валюта қорының кеңесін алды және соған сәйкес әрекет етті. Ол Уганда шиллингінің құнын 100 пайызға төмендетті, экспорттық дақылдарды экспорттауға мүмкіндік берді және бір партиялық билікті қайта орнату жоспарларын кейінге қалдырды. ДП-ның әлі күнге дейін азап шегуі, UPC-тің адал адамдары қатты қысымға ұшыраған және қорланғанмен, халықаралық донорлар үшін маңызды символға айналды. Алайда, үкіметтің Мусевениді жойып, азаматтық соғыста жеңіске жете алмауы оның экономикалық күшін әлсіретті, ал елдің үлкен бөлігін ондағы ұлтқа жау әскерінің басып алуы режимге деген наразылықты арттырды. Полициямен ұрлаулар, сондай-ақ Әмин кезеңінің ерекшелігі ретінде ұстап алулар мен жоғалтулар қайталанды. Накасеродағы атақты мемлекеттік зерттеу бюросында қиналғандар «Нил сарайлары» деп аталатын жерде де осындай тағдырға ұшырады. Халықаралық рақымшылық ұйымы Уганданың оңтүстігінде орналасқан әскери казармаларда тұтқынға алынған азаматтарды жүйелі түрде азаптау туралы қорқынышты хабар жариялады. 1981 жылдан 1985 жылға дейін өлгендердің жалпы саны 500 000-ға жуық деп бағаланды. Бір кездері донорлар қауымдастығы Оботты Уганданың табысын қалпына келтіруге қабілетті және ерік-жігері бар адам ретінде қарастырған, бірақ қазір ол қалпына келтіру үшін кедергі болып көрінді. Осылайша, Оботе басқа мәселелерді Мусевениге қарсы әскери жеңіске бағындырды. Солтүстік Кореяның әскери кеңесшілері NRA көтерілісшілеріне қарсы күреске шақырылды, бұл британдық немесе американдық мақұлдауды алмаған соңғы науқанға айналды. Бірақ армия соғысқа шаршады, ал 1983 жылдың соңында өте қабілетті генерал Ойите Ожоктың тікұшақ апатынан қайтысынан кейін этникалық желілер бойынша бөліне бастады. Ачоли сарбаздары алдыңғы қатарда тым көп қиындыққа тап болғанын және қызметтері үшін тым аз сыйлық алғанын айтты. Оботе Ойите Ожокқа мұрагер тағайындауды мүмкіндігінше ұзаққа соқты. Ақырында ол Лангоны тағайындады және Ачоли офицерлерінің наразылығына қарсы олардың тыңшылық ету арқылы қарсы тұруға тырысты, көбінесе Лангиден құралған арнайы күштерді қайта жандандырып, Әминнің құлауына әкелген кейбір әрекеттерін қайталады. 1971 жылғы қаңтардағы оқиғаны қайта ойнауға бейімделгендей, Оботе тағы да елорданы тастап, жетекші Ачоли командирі, бригадалық генерал (кейін генерал-лейтенант) Базилио Олара Океллоны қамауға бұйрық берді, ол әскерді жинап, 1985 жылдың 27 шілдесінде Кампалаға кірді. Оботе, үлкен сүйемелдемемен бірге, Замбияға қашып кетті. Бұл жолы, өткенге қарағанда, Оботе ұлттық қазынаның көп бөлігін өзімен алып кеткені хабарланды.
In February 1981, shortly after the new Obote government took office, with Paulo Muwanga as vice president and minister of defense, a former Military Commission member, Yoweri Museveni, and his armed supporters declared themselves the National Resistance Army (NRA). Museveni vowed to overthrow Obote by means of a popular rebellion, and what became known as "the war in the bush" began. Several other underground groups also emerged to attempt to sabotage the new regime, but they were eventually crushed. Museveni, who had guerilla war experience with the Front for the Liberation of Mozambique (Frente de Libertaçâo de Moçambique—Frelimo), campaigned in rural areas hostile to Obote's government, especially central and western Buganda and the western regions of Ankole and Bunyoro. The Obote government's four year military effort to destroy its challengers resulted in vast areas of devastation and greater loss of life than during the eight years of Amin's rule. UNLA's many Acholi and Lango had been hastily enrolled with minimal training and little sense of discipline. Although they were survivors of Amin's genocidal purges of north east Uganda, in the 1980s they were armed and in uniform, conducting similar actions against Bantu speaking Ugandans in the south, with whom they appeared to feel no empathy or even pity. In early 1983, to eliminate rural support for Museveni's guerrillas the area of Luwero District, north of Kampala, was targeted for a massive population removal affecting almost 750,000 people. These artificially created refugees were packed into several internment camps subject to military control, which in reality meant military abuse. Civilians outside the camps, in what came to be known as the "Luwero Triangle," were presumed to be guerrillas or guerilla sympathizers and were treated accordingly. The farms of this highly productive agricultural area were looted—roofs, doors, and even door frames were stolen by UNLA troops. Civilian loss of life was extensive, as evidenced some years later by piles of human skulls in bush clearings and alongside rural roads. The army also concentrated on the north western corner of Uganda, in what was then West Nile District. Bordering Sudan, West Nile had provided the ethnic base for much of Idi Amin's earlier support and had enjoyed relative prosperity under his rule. Having borne the brunt of Amin's anti Acholi massacres in previous years, Acholi soldiers avenged themselves on inhabitants of Amin's home region, whom they blamed for their losses. In one famous incident in June 1981, Ugandan Army soldiers attacked a Catholic mission where local refugees had sought sanctuary. When the International Committee of the Red Cross (ICRC) reported a subsequent massacre, the government expelled it from Uganda. Despite these activities, Obote's government, unlike Amin's regime, was sensitive to its international image and realized the importance of securing foreign aid for the nation's economic recovery. Obote had sought and followed the advice of the International Monetary Fund, even though the austerity measures ran counter to his own ideology. He devalued the Ugandan shilling by 100 percent, attempted to facilitate the export of cash crops, and postponed any plans he may once have entertained for re establishing one party rule. The continued sufferance of the DP, although much harried and abused by UPC stalwarts, became an important symbol to international donors. The government's inability to eliminate Museveni and win the civil war, however, sapped its economic strength, and the occupation of a large part of the country by an army hostile to the Ugandans living there furthered discontent with the regime. Abductions by the police, as well as the detentions and disappearances so characteristic of the Amin period, recurred. In place of torture at the infamous State Research Bureau at Nakasero, victims met the same fate at so called "Nile Mansions." Amnesty International, a human rights organization, issued a chilling report of routine torture of civilian detainees at military barracks scattered across southern Uganda. The overall death toll from 1981 to 1985 was estimated as high as 500,000. Obote, once seen by the donor community as the one man with the experience and will to restore Uganda's fortunes, now appeared to be a liability to recovery. In this deteriorating military and economic situation, Obote subordinated other matters to a military victory over Museveni. North Korean military advisers were invited to take part against the NRA rebels in what was to be a final campaign that won neither British nor United States approval. But the army was warweary, and after the death of the highly capable General Oyite Ojok in a helicopter accident at the end of 1983, it began to split along ethnic lines. Acholi soldiers complained that they were given too much front line action and too few rewards for their services. Obote delayed appointing a successor to Oyite Ojok for as long as possible. In the end, he appointed a Lango to the post and attempted to counter the objection of Acholi officers by spying on them, reviving his old paramilitary counterweight, the mostly Langi Special Force Units, and thus repeating some of the actions that led to his overthrow by Amin. As if determined to replay the January 1971 events, Obote once again left the capital after giving orders for the arrest of a leading Acholi commander, Brigadier (later Lieutenant General) Bazilio Olara Okello, who mobilized troops and entered Kampala on 27 July 1985. Obote, together with a large entourage, fled the country for Zambia. This time, unlike the last, Obote allegedly took much of the national treasury with him.
Әскери биліктің қайта оралуы (1985-1986 жж.)
1985 жылдың 27 шілдесінде Тито Окелло Базилио Олара Окелломен бірге президент Милтон Оботені құлатқан төңкеріс жасады. Генерал Тито Океллоның әскери үкіметі 1985 жылдың шілдесінен 1986 жылдың қаңтарына дейін өзін-өзі сақтаудың табиғи мақсатынан басқа ешқандай нақты саясатты ұстанбады – бұл олардың қорғаныс төңкерісіне түрткіс болды. Өз армиясының Ұлттық Сопротивтасу Армиясына (ҰСА) қарсы күресін күшейту үшін Окелло Әмин армиясының бұрынғы сарбаздарын Суданның босқындар лагерінен қайта Угандаға кіруге және үкімет тарапынан азаматтық соғысқа қатысуға шақырды. Жаңадан келген жалдамалылар ретінде бұл топтар жақсы соғысты, бірақ олар тонауға да бірдей құштарлық танытты және үкіметтің қолдаушылары мен жауларын ажырата алмады. Әминнің бұрынғы әскерлерінің қайта оралуы Окелло үкіметінің халықаралық беделіне нұқсан келтірді және Мусевени мен ҰСА/А-ға деген көзқарастың жұмсаруына әкелді. Окелло соғыстан шаршаған және көңілі тоңған ачоли әскерлерінің ғана қолдауымен бүкіл елді басқаруды күте алмады. 1985 жылдың тамызынан желтоқсан айына дейін Окелло үкіметі Мусевенимен бейбіт келісімге келуге тырысып, Найроби келісімін жасауға ұмтылды. Бірақ оқ атуды тоқтату туралы келісім дерлік бірден бұзылды. Окелло мен ҰСА армиясының қалдықтары мүлдем көңілі құсып, Мусевениге тек режимнің ыдырауын күту қалды. 1986 жылдың қаңтарында жергілікті тұрғындардың ыстық қарсы алуымен Мусевени Кампалаға шабуыл жасады. Окелло мен оның әскерлері солтүстікке қарай, ачоли тайпасының өмір сүретін аймаққа қашты. Ювери Мусевени 1986 жылдың 29 қаңтарында президенттік лауазымды ресми түрде қабылдады. Жаңа үкіметтің алдында елді қайта құрудың зор міндеттері тұрды.
On 27 July 1985, together with Bazilio Olara Okello, Tito Okello staged the coup d'état that toppled President Milton Obote. The military government of General Tito Okello ruled from July 1985 to January 1986 with no explicit policy except the natural goal of self preservation—the motive for their defensive coup. To stiffen the flagging efforts of his army against the NRA, Okello invited former soldiers of Amin's army to re enter Uganda from the Sudanese refugee camps and participate in the civil war on the government side. As mercenaries fresh to the scene, these units fought well, but they were equally interested in looting and did not discriminate between supporters and enemies of the government. The reintroduction of Amin's infamous cohorts was poor international public relations for the Okello government and helped create a new tolerance of Museveni and the NRM/A. Okello could hardly expect to govern the entire country with only war weary and disillusioned Acholi troops to back him. From August to December 1985, the Okello government attempted to negotiate a peace deal with Museveni, the Nairobi Agreement. The resulting ceasefire broke down almost immediately. With Okello and the remnants of the UNLA army thoroughly discouraged, Museveni had only to wait for the regime to disintegrate. In January 1986, welcomed enthusiastically by the local civilian population, Museveni moved against Kampala. Okello and his soldiers fled northward to their ethnic base in Acholiland. Yoweri Museveni formally claimed the presidency on 29 January 1986. Immense problems of reconstruction awaited the new regime.
1986 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2000 жылдың наурыз айында Угандада қозғалыс жүйесін сақтап қалу, немесе көп партиялық саясатты қабылдау мәселесі бойынша референдум өтті. Сайлаушылардың 70%-ы қозғалыс жүйесін сақтауды қолдағанмен, референдум сайлауға қатысушылардың төмен деңгейі және қозғалыстың оппозициясына жасалған әділетсіз шектеулер үшін кеңінен сынға ұшырады. 2001 жылдың наурыз айында Мусевени екінші бес жылдық мерзімге қайта сайланды. 2001 жылдың маусым айында парламент сайлауы өтті, онда талқыланатын орындардың 50%-дан астамын жаңадан келгендер жеңіп алды. Бірақ қозғалыстың жақтастары заң шығарушы биліктің бақылауын толығымен өздерінде ұстады. Байқаушылардың пікірінше, 2001 жылғы президенттік және парламенттік сайлаулар сайлаушылардың еркін білдіргенімен, екеуінде де, әсіресе сайлауға дейінгі кезеңде, саяси партиялардың қызметіне шектеулер қою, зорлық-зомбылық оқиғалары, сайлаушыларды қорқыту және алаяқтық сияқты ауыр бұзушылықтар орын алды. 2001 жылы Конституциялық комиссия (КК) 1995 жылғы Конституцияны өзгерту жөніндегі пікірлерді жинап, қоғамдық тыңдаулар өткізе бастады. КК егемендік, саяси жүйелер, демократия және жақсы басқаруға қатысты конституциялық ережелерді зерттеу үшін құрылды. 2003 жылдың қазанында жариялануға жоспарланған есебі әлі күнге дейін Кабинетке ұсынылмаған және жарияланбаған. Алайда, қыркүйек айында Кабинет конституциялық өзгерістер бойынша ұсыныстарын КК-ға ұсынды. Бұл өзгерістерге толық көп партиялық жүйені енгізу, басқа салалармен салыстырғанда атқарушы биліктің күшін арттыру және президенттік мерзімге шектеулерді алып тастау кірді. Мерзімге шектеулерді жою Мусевениге 2006 жылы қайтадан сайлауға түсуге мүмкіндік берер еді, және оның осы мақсатына жетуіне қатысты белгілер көбейіп келеді. Алайда, бұл ұсыныс та көп дау тудырды және конституцияны қашан және қалай өзгерту мәселесі әлі де белгісіз. "Иеміздің қарсылық армиясы" (LRA) деп аталатын христиандық радикалды ұйым үкімет күштерін мазалап, солтүстік және шығыстағы бейбіт тұрғындарды өлтіру және ұрлауды жалғастыруда. LRA үкіметтің тұрақтылығына тікелей қауіп төндірмесе де, LRA-ның зорлық-зомбылығы 1,2 миллион адамды қоныс аударуға мәжбүр етті және гуманитарлық дағдарыс тудырды. Сонымен қатар, жылдар бойы кем дегенде 20 мың бала ұрланды. 2002 жылы Уганда Халық қорғаныс күштері (ХҚК) Уганданың солтүстігінде LRA көтерілісшілеріне қарсы "Темір жұдырық" операциясын бастады және Судан үкіметінің рұқсатымен оңтүстік Судандағы LRA бекіністеріне қарсы операциялар жүргізді. Уганда мен Судан дипломатиялық қарым-қатынасты жаңартты және елшілер алмастырды, бірақ Уганда Суданды LRA-ны қолдауда айыптап келеді. Судан бұл айыптауларды жоққа шығарады. 1998 жылы Уганда Конго Демократиялық Республикасының (КДР) шығысына үлкен әскери күшін жіберді, бұл жерде Угандалық көтерілісшіл топтардың шабуылдарын болдырмау мақсатында болды. Уганданың әскери және азаматтық шенеуніктердің КДР-дың табиғи ресурстарын заңсыз пайдалануына қатысы бар деген кең таралған айыптаулар болды. Көптеген халықаралық қысымнан кейін Уганда 2003 жылдың маусым айында КДР-дан әскерін шығарды. 2004 жылдың 14 қарашасында президент көтерілісшілермен бір апталық бітім туралы жариялады, ол келесі күні күшке енуге тиіс болды. 2005 жылдың тамызында Парламент президенттік мерзімге шектеулерді алып тастау үшін конституцияны өзгертуге дауыс берді, бұл Мусевениге үшінші мерзімге үміткер болуға мүмкіндік берді. 2005 жылдың шілдесінде өткен референдумда 92,5% көп партиялық саясатты қайта орнатуды қолдады, осылайша партиясыз немесе "қозғалыс жүйесі" жойылды. 2005 жылдың қазан айында Мусевенидің басты саяси қарсыласы Кицца Бесигье жер аударылудан оралды. Сол айда Мусевенидің тағы бір қарсыласы Милтон Оботе Оңтүстік Африкада қайтыс болды және Кампалада мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. 2006 жылғы ақпандағы сайлау, 25 жыл ішіндегі алғашқы көп партиялық сайлау, Бесигье басқаратын Демократиялық өзгерістер форумының (FDC) Мусевенидің Ұлттық қарсылық қозғалысына (NRM) қарсы күресімен өтті. NRM Ұлттық Ассамблеядағы көпшілік орындарды жеңіп алды, ал Мусевени президенттікке сайланды. 2007 жылдың 20 тамызында Уганда соғыс қылмыстары сотын құру жөнінде заңгерлік кеңес алуды мәлімдеді. 2010 жылдың 11 шілдесінде джихадистік "Аш-Шабаб" тобы Кампалада 74 адамды өлтірді. 2011 жылдың 12 қазанында АҚШ президенті Барак Обама Угандаға шамамен 100 әскери құралды орналастыруға рұқсат берді, бұл аймақтық күштерге "жаудан алып тастауға" – яғни ұстауға немесе өлтіруге – LRA басшысы Джозеф Кони және LRA жетекшілеріне көмектесу үшін болды. 2016 жылдың ақпан айында Уганда президенті Ювери Мусевени Уганда, Танзания, Кения, Руанда, Бурунди және Оңтүстік Суданды біріктіретін Шығыс Африка Федерациясын құруды "біз ұмтылуға тиіс бірінші мақсат" деп сипаттады. 2018 жылдың қыркүйегінде аймақтық конституция жобасын дайындау процесін бастау үшін комитет құрылды, және конфедерацияның конституциялық жобасы 2021 жылға дейін жазылуға тиіс, ал конфедерацияны іске асыру 2023 жылға жоспарланған. Президент Ювери Мусевени 1986 жылдан бері елді басқарып келеді және 2021 жылғы қаңтардағы президенттік сайлауда қайтадан сайланды. Ресми нәтижелерге сәйкес Мусевени 58% дауыс алып жеңіске жетті, ал эстрада жұлдызынан саясаткер айналған Боби Вайн 35% дауыс жинады. Оппозиция кең таралған алаяқтық пен бұзушылықтар туралы айыптауларға байланысты нәтижені жоққа шығарды.
A referendum was held in March 2000 on whether Uganda should retain the Movement system or adopt multi party politics. Although 70% of voters endorsed retention of the Movement system, the referendum was widely criticized for low voter turnout and unfair restrictions on Movement opponents. Museveni was reelected to a second five year term in March 2001. Parliamentary elections were held in June 2001, and more than 50% of contested seats were won by newcomers. Movement supporters nevertheless remained in firm control of the legislative branch. Observers believed that the 2001 presidential and parliamentary elections generally reflected the will of the electorate; however, both were marred by serious irregularities, particularly in the period leading up to the elections, such as restrictions on political party activities, incidents of violence, voter intimidation, and fraud. In 2001 the Constitutional Review Commission (CRC) began soliciting opinions and holding public hearings on amending the 1995 Constitution. The CRC was set up to examine the constitutional provisions relating to sovereignty, political systems, democracy and good governance. Its report, scheduled for release by October 2003, has not yet been delivered to Cabinet or made public. The Cabinet, however, presented a list of its suggestions for constitutional change to the CRC in September. These changes included the introduction of a full multiparty system, an increase in executive authority vis à vis the other branches, and the lifting of presidential term limits. The elimination of term limits would clear the way for Museveni to run again in 2006, and there are increasing signs that he wishes to do so. However, this proposal has also produced significant controversy and it is not yet clear when or how the constitution will be changed. The Christian rebel group named the Lord's Resistance Army (LRA) continues to harass government forces and murder and kidnap civilians in the north and east. Although the LRA does not threaten the stability of the government, LRA violence has displaced 1.2 million people and created a humanitarian crisis. At least 20,000 children have also been abducted over the years. The Uganda Peoples Defense Force (UPDF) launched "Operation Iron Fist" against LRA rebels in northern Uganda in 2002 and conducted operations against LRA sanctuaries in southern Sudan with the permission of the Sudanese Government. Uganda and Sudan have resumed diplomatic relations and exchanged Ambassadors; however, Uganda continues to accuse Sudan of supporting the LRA. Sudan denies the allegations. In 1998, Uganda deployed a sizable military force to eastern Democratic Republic of the Congo (DRC), ostensibly to prevent attacks from Ugandan rebel groups operating there. There were widespread allegations that Ugandan military and civilian officials were involved in the illegal exploitation of DRC natural resources. After much international pressure, Uganda withdrew its troops from DRC in June 2003. On 14 November 2004 it was reported that the President had declared a week long truce with the rebels that was to begin the following day. In August 2005, Parliament voted to change the constitution to lift presidential term limits, allowing Museveni to run for a third term. In a referendum in July 2005, 92.5% supported restoring multiparty politics, thereby scrapping the no party or "movement system". In October 2005 Kizza Besigye, Museveni's main political rival, returned from exile. The same month, another of Museveni's rivals, Milton Obote, died in South Africa, and was given a state funeral in Kampala. The February 2006 elections, the first multiparty elections in 25 years, were held with Besigye's Forum for Democratic Change (FDC) as the main challenger to Museveni's National Resistance Movement (NRM). NRM won most seats in the National Assembly, and Museveni won the presidency. On 20 August 2007, Uganda declared that it is seeking legal advice on establishing a war crimes court. On 11 July 2010, jihadist al Shabaab bombers killed 74 people in Kampala. On 12 October 2011, US President Barack Obama authorized the deployment to Uganda of approximately 100 combat equipped US forces to help regional forces "remove from the battlefield" – meaning capture or kill – Lord's Resistance Army leader Joseph Kony and senior leaders of the LRA. In February 2016, Ugandan President Yoweri Museveni described the formation of an East African Federation uniting Uganda, Tanzania, Kenya, Rwanda, Burundi, and South Sudan as "the number one target that we should aim at." In September 2018 a committee was formed to begin the process of drafting a regional constitution, and a draft constitution for a confederation is set to be written by 2021, with implementation of the confederacy by 2023. President Yoweri Museveni has ruled the country since 1986 and he was re elected again in January 2021 presidential elections. According to official results Museveni won the elections with 58% of the vote while popstar turned politician Bobi Wine had 35%. The opposition challenged the result because of allegations of widespread fraud and irregularities.