Кіріспе
Британдық химик, биофизик және рентген кристаллографы (1920–1958) Розалинд Элси Франклин (25 шілде 1920 – 16 сәуір 1958) – британдық химик және рентген кристаллографы. Оның еңбектері ДНК (дезоксирибонуклеин қышқылы), РНК (рибонуклеин қышқылы), вирустар, көмір және графит молекулалық құрылымдарын түсінуде маңызды рөл атқарды. Көмір және вирустар жөніндегі жұмыстары оның өмірінде бағаланса да, Франклиннің ДНК құрылымын ашуға қосқан үлесі өмірінде толыққанды мойындалмады. Сондықтан ол әртүрлі жағдайларда «адалдығы жоқ қаһарман», «ұмытылған қаһарман» және «молекулалық биологияның Сильвия Плэті» деп аталды. Франклин 1941 жылы Кембридж университетінің Ньюнхэм колледжін табиғат ғылымдары бойынша бітірді, содан кейін Рональд Джордж Врейфорд Норриштің жетекшілігімен физикалық химиядан докторлық диссертациясын қорғауға түсті. Норриштің ынтасының жетіспеуіне көңілі толмаған Франклин 1942 жылы Британдық көмірді пайдалану зерттеу қауымдастығында (BCURA) зерттеуші болып жұмыс істеді. Көмір жөніндегі зерттеулер Франклинге 1945 жылы Кембридж университетінен доктор ғылымы дәрежесін алуға көмектесті. Директоры Джон Рэндаллмен және әріптесі Морис Уилкинспен келіспеушіліктерге байланысты Франклин 1953 жылы Биркбек колледжіне ауысуға мәжбүр болды. Франклин Лондон Корольдік колледжінде ДНК-ның рентгендік дифракциялық суреттері бойынша жұмыстарында, әсіресе оның студенті Реймонд Гослинг түсірген 51-ші суретінде танымал болды. Бұл сурет Фрэнсис Крик, Джеймс Уотсон және Морис Уилкинс 1962 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алған ДНК-ның қос спиральді құрылымын ашуға әкелді. Уотсон Франклиннің Вилкинспен бірге химиядан Нобель сыйлығымен марапатталуы тиімді болған деп санайды, бірақ 1974 жылға дейінгі ереже бойынша, егер үміткердің кандидатурасы сыйлық беру жылының 1 ақпанына дейін ұсынылмаса, Нобель сыйлығы қайтыс болған адамға берілмейтін еді. Франклин 1962 жылы Нобель комитеті ДНК құрылымын мойындағаннан бірнеше жыл бұрын қайтыс болды. Джон Десмонд Бернальдың жетекшілігімен Франклин вирустардың молекулалық құрылымы бойынша Бёркбекте жаңа зерттеулер жүргізді. 1958 жылы Брюсселдегі халықаралық көрмеде темекі мозаикасы вирусының құрылымын жариялауға бір күн қалғанда, Франклин 37 жасында аналық безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Оның команда мүшесі Аарон Клюг оның зерттеулерін жалғастырып, 1982 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды.
the chemist
Rosalind Elsie Franklin (25 July 192016 April 1958) was a British chemist and X ray crystallographer whose work was central to the understanding of the molecular structures of DNA (deoxyribonucleic acid), RNA (ribonucleic acid), viruses, coal, and graphite. Although her works on coal and viruses were appreciated in her lifetime, Franklin's contributions to the discovery of the structure of DNA were largely unrecognized during her life, for which Franklin has been variously referred to as the "wronged heroine", the "forgotten heroine", and the "Sylvia Plath of molecular biology". Franklin graduated in 1941 with a degree in natural sciences from Newnham College, Cambridge, and then enrolled for a PhD in physical chemistry under Ronald George Wreyford Norrish, the 1920 Chair of Physical Chemistry at the University of Cambridge. Disappointed by Norrish's lack of enthusiasm, she took up a research position under the British Coal Utilisation Research Association (BCURA) in 1942. The research on coal helped Franklin earn a PhD from Cambridge in 1945. Owing to disagreement with her director, John Randall, and her colleague Maurice Wilkins, Franklin was compelled to move to Birkbeck College in 1953. Franklin is best known for her work on the X ray diffraction images of DNA while at King's College London, particularly Photo 51, taken by her student Raymond Gosling, which led to the discovery of the DNA double helix for which Francis Crick, James Watson, and Maurice Wilkins shared the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1962. Watson suggested that Franklin would have ideally been awarded a Nobel Prize in Chemistry, along with Wilkins but it was not possible because the pre 1974 rule dictated that a Nobel prize could not be awarded posthumously unless the nomination had been made for a then alive candidate before Feb 1st of the award year and Franklin died a few years before 1962 when the discovery of the structure of DNA was recognized by the Nobel committee. Working under John Desmond Bernal, Franklin led pioneering work at Birkbeck on the molecular structures of viruses. On the day before she was to unveil the structure of tobacco mosaic virus at an international fair in Brussels, Franklin died of ovarian cancer at the age of 37 in 1958. Her team member Aaron Klug continued her research, winning the Nobel Prize in Chemistry in 1982.
Ерте өмір
Франклин Лондонның Ноттинг-Хилл ауданындағы 50 Чепстоу-Виллас мекенжайында, бай және беделді британдық еврей отбасында дүниеге келген.
Отбасы
Франклиннің әкесі Эллис Артур Франклин (1894–1964) Лондонның саяси либералды банкир-саудагері болды және ол қалалық жұмысшы колледжінде сабақ берді, ал анасы Мюриэл Фрэнсис Уэйли (1894–1976) еді. Розалинда отбасының бес баласының үлкен қызы және екінші баласы болды. Дэвид (1919–1986) – үлкен ағасы, ал Колин (1923–2020), Роланд (1926–2024) және Дженифер (1929 жылы туған) – кіші інілері. Франклиннің әкесінің інісі Герберт Сэмюэл (кейін Виконт Сэмюэл) 1916 жылы Ішкі істер министрі болған және Британдық кабинетте қызмет еткен алғашқы яһуди болды. Оның әпкесі Хелен Кэролайн Франклин, отбасында Мами деп белгілі болған, Британдық Палестина мандатының бас прокуроры Норман де Маттос Бентвичке үйленген. Хелен кәсіподақтар ұйымдастыруда және әйелдердің сайлау құқығы үшін күресте белсенді болды, содан кейін Лондон округтік кеңесінің мүшесі болды. Франклиннің тағы бір әйелі Хью Франклин да сайлау құқығы қозғалысының белгілі бір тұлғасы болды, бірақ оның іс-әрекеттері Франклин отбасын ұялтып жіберді. Розалинданың ортаңғы аты "Элси" – 1918 жылғы грипп пандемиясында қайтыс болған Хьюдың бірінші әйелінің құрметіне берілген. Франклиннің ата-анасы нацистерден қашып келген еуропалық еврей босқындарына, әсіресе "Киндертранспорттан" келгендерге көмектесіп, оларды қоныстандырды. Олар екі еврей баласын үйлеріне қабылдады, соның бірі, тоғыз жасар австриялық Еви Айзенштедтер Дженифермен бір бөлмеде тұрды. (Евидің әкесі Ханс Матиас Айзенштедтер Бухенвальдта түрмеге қамалған, ал босатылғаннан кейін отбасы "Эллис" тегін қабылдады.)
Білім
Франклин бала кезінен-ақ ерекше оқу қабілеттерін көрсетті. Алты жасында ол ағасы Роландпен бірге Батыс Лондондағы жекеменшік күндізгі мектепке қабылданды. Сол кезде оның тәтесі Мами (Хелен Бентвич) күйеуіне: «Розалинд өте зиялы, ол барлық уақытын ләззат үшін арифметикамен өткізеді және әрқашан есептерін дұрыс шығарады» деп сипаттады. Франклин сонымен қатар крикет және хоккейге қызығушылық танытты. Тоғыз жасында ол Сассекстегі жас қыздарға арналған Линдорес интернатына оқуға түсті. Мектеп теңіз жағасына жақын орналасқан, ал отбасы Франклиннің нашар денсаулығына қолайлы орта жасағысы келді. Франклин 11 жасында Лондонның батысындағы Хаммерсмиттегі Сент-Полс қыздар мектебіне оқуға барып, физика мен химия пәндерін оқытатын Лондонның сирек қыздар мектептерінің біріне қабылданды. Сент-Полс мектебінде ол ғылым, латын тілі және спортта өте жақсы оқыды. Франклин неміс тілін үйреніп, француз тілін еркін меңгерді, ол кейіннен оған пайдалы болды. Франклин әрқашан сыныбында үздік оқып, жыл сайынғы сыйлықтарды жеңіп алды. Оның жалғыз кемшілігі музыка болды, сондықтан мектептің музыка жетекшісі, композитор Густав Холст бірде оның анасына хабарласып, тыңдау қабілетінде кемшіліктері немесе тонзиллит ауруы болуы мүмкін екенін сұрады. Франклин 1938 жылы алты марапатпен мектепті бітіріп, университетте оқуға стипендия жеңіп алды, сондай-ақ үш жыл бойы жылына 30 фунт стерлинг және әкесінен 5 фунт стерлинг алды. Франклиннің әкесі стипендияны лайықты босқын студентке беруді сұрады. 1941 жылы Франклин емтихандарынан екінші дәрежелі диплом алды. Бұл диплом жұмысқа орналасу үшін бакалавр дәрежесі ретінде қабылданды. Кембридж университеті 1947 жылдан бастап әйелдерге BA және MA дәрежелерін берді, ал бұрынғы түлектер бұл дәрежелерді кейіннен алды. Кембридж университетіндегі соңғы жылы Франклин Мари Кюридің бұрынғы студенті, француз тілінде сөйлейтін Адриен Вейлмен танысты, ол оның өміріне және мансабына үлкен әсер етіп, француз тілін жетілдіруге көмектесті. Франклин Ньюнам колледжінде ғылыми-зерттеу стипендиясын жеңіп алып, Рональд Джордж Врейфорд Норриштің жетекшілігімен Кембридж университетінің физикалық химия зертханасына қосылды, ол кейіннен химия бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алды. Бір жылдық жұмысының нәтижесінде Франклин көп жетістікке қол жеткізе алмады. Оның өмірбаясын жазған автор Норришті «қасарысқа бейім, тікелей, үстем және сынға сезімтал» деп сипаттады. Ол оған қандай жұмыс тапсыру керектігін шеше алмады. Сол кезде Норриш ішімдікке тәуелді болғандықтан, денсаулығы нашарлап бара жатқан еді. Франклин оның өзін мүлдем жек көретінін жазды. Норриштің зертханасынан кеткеннен кейін Франклин 1942 жылы Ұлттық қызмет актісінің талаптарын орындау үшін Британдық көмірді пайдалану зерттеу қауымдастығында (BCURA) көмекші зерттеуші болып жұмыс істеді. Франклин көмірдің тығыздығын анықтау үшін гелийді қолдана отырып, оның саңылаулылығын зерттеді. Осылайша ол көмірдің тесіктеріндегі ұсақ тығындар мен саңылаулы кеңістіктің өткізгіштігі арасындағы байланысты анықтады. Ол температураның жоғарылауына байланысты заттардың молекулалық мөлшеріне сәйкес шығарылатынын анықтап, көмірді жіктеуге және оның отын ретінде және газ маскалары сияқты соғыс кезіндегі құрылғыларды өндіруге қабілетін болжауға көмектесті. Бұл жұмыс Франклиннің «Қатты органикалық коллоидтардың физикалық химиясы, көмірге қатысты» атты докторлық диссертациясының негізі болды, ол үшін Кембридж университеті 1945 жылы оған PhD дәрежесін берді. Ол сондай-ақ бірнеше мақаланың негізі болды. Меринг – рентген кристаллографы, ол рентген сәулелерінің дифракциясын районды және басқа да аморфты заттарды зерттеу үшін қолданды, бұл әдіспен көптеген жылдар бойы зерттелген мыңдаған тұрақты кристалдардан өзгеше болды. Ол «Көмiртегiнiң химиясы мен физикасы» атты оқулықта жарияланған зерттеулерін жалғастырды. Меринг рентген сәулелерінің дифракциясын және басқа да әдістерді қолдана отырып, көміртегінің әртүрлі формаларын зерттеуді жалғастырды.
Лондон Корольдік колледжі
1950 жылы Франклинге Лондон Король колледжінде жұмыс істеу үшін үш жылдық Тернер және Ньюолл стипендиясы тағайындалды. 1951 жылдың қаңтарында ол Джон Рэндалл басқаратын Медициналық зерттеулер кеңесінің (МЗК) Биофизика бөлімінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істей бастады. Бастапқыда ол ерітіндідегі ақуыздар мен липидтердің рентгендік дифракциясын зерттеуге тағайындалған, бірақ Рэндалл Франклиннің жұмысын ДНК талшықтарына бағыттап, саланың жаңа дамуына байланысты онымен бірге Кингс колледжіндегі тәжірибелі дифракция зерттеушісінің жалғыз маманы етіп белгіледі. Рэндалл бұл өзгерісті Франклин Кингсте жұмыс істей бастағанға дейін жасады, себебі ол ДНК зерттеушісі Морис Уилкинстің жаңалықтарын ескерді және Уилкинспен бірге жұмыс істеген аспирант Раймонд Гослингті оның көмекшісі етіп тағайындады. 1950 жылы швейцариялық химик Рудольф Сигнер Бернде бұзаудың тимусынан жоғары тазартылған ДНК үлгісін дайындады. 1950 жылдың мамыр айының басында Лондондағы Фарадей қоғамының мәжілісінде ол бұл ДНК үлгісін, кейін "Сигнер ДНК" деп аталған, еркін таратып, Уилкинс оның алушыларының бірі болды. Тіпті қарапайым жабдықтарды қолданып, Уилкинс пен Гослинг ДНК үлгісінің жақсы сапалы дифракциялық суретін алды, бұл осы молекулаға қызығушылықты арттырды. Бірақ Рэндалл оларға Франклиннен ДНК дифракциясын және Гослингтің диссертациясын басқаруды сұрағанын айтпады. 1950 жылдың желтоқсанында Рэндалл Франклинге жолдаған хатында "әзірге эксперименталды рентгендік жұмыстарда сіз бен Гослинг қана болады" деп сендірді. Рэндаллдың бұл қайта тағайындалу туралы хабарламаушылығы Уилкинс пен Франклин арасындағы жақсы құжатталған шиеленіске елеулі үлес қосты. Франклин рентгендік дифракция әдістерін ДНК құрылымын зерттеуге қолдана бастады. Ол Уилкинс тапсырыс берген жаңа рентген түтігі мен микрокамераны пайдаланды, бірақ оны өңдеп, реттеп, мұқият фокусқа келтірді. Физикалық химиядағы білімін пайдаланып, Франклин камералық кеңістіктің ылғалдылығын әртүрлі қаныққан тұз ерітінділерін қолдана отырып бақылай алатын жаңаша құрылғы жасады. Франклиннің адамдарға тіке қарап, қысқа, шыдамсыз және тура сөйлеу әдеті көптеген әріптестерін алаңдатты. Оның керісінше, Уилкинс өте ұялшақ, сөйлегенде ақырын ойлайтын және ешкімге тікелей көзге қарамауға тырысатын. Ылғалдылықты бақылайтын камераның арқасында Франклин Уилкинстікінен жақсы сапалы рентгендік суреттерді жасай алды. Ол бірден ДНК үлгісі екі түрде болуы мүмкін екенін анықтады: 75%-дан жоғары салыстырмалы ылғалдылықта ДНК талшығы ұзын және жұқа болады, ал құрғақ болса, қысқа және жуан болады. Ол бастапқыда бұрынғысын "ылғалды", ал кейінгісін "кристалдық" деп атады. Франклин "кристалдық" және "ылғалды" формалар үшін сәйкесінше "А" және "Б" деп атады. (А ДНК-ның биологиялық функциялары тек 60 жылдан кейін ғана ашылды.) Франклин мен Уилкинс арасындағы қақтығыстың күшеюіне байланысты Рэндалл ДНК жұмысын бөліп берді. Франклин деректерге толы "А" формасын, ал Уилкинс "Б" формасын таңдады. 1951 жылдың соңында Кингсте Б ДНК-ның спираль екендігі жалпыға мәлім болды, бірақ Франклин 1952 жылдың мамырында асимметриялық суретті түсіргеннен кейін А ДНК-ның спираль екеніне күмәндана бастады. 1952 жылдың шілдесінде Уилкинске (ДНК-ның екі түрі де спиральді екендігі туралы пікірін жиі білдіретін) әзіл ретінде Франклин мен Гослинг спиральді А ДНК-ның "өліміне" өкінгендей хабарлама жазды: "Біз 1952 жылдың 18 шілдесінде ДНК спиралінің (кристалдық) қайтыс болғанын жариялауға өте қайғылымыз. Өлім ұзаққа созылған аурудан кейін болды, оны интенсивті емдеу курсы [Бессел функциясы рентгендік дифракциялық үлгілерді талдау үшін қолданылған] инъекциялары жеңілдете алмады. Еске алу рәсімі келесі дүйсенбі немесе сейсенбі күні өтеді. Д-р М.Х.Ф.Уилкинс марқұмның есіне арнап сөз сөйлейді деп күтілуде." [Розалин Франклин мен Реймонд Гослинг қол қойған.] 1952 жылы олар Паттерсон функциясын жасаған ДНК-ның рентгендік суреттеріне қолданумен айналысты. Бұл ұзақ және еңбекті қажет ететін әдіс болды, бірақ молекуланың құрылысына маңызды түсініктер беретін еді. Франклин эксперименталдық деректерге толық берілді және теориялық немесе модельдік құрылысқа қатаң қарсы болды, ол былай деді: "Біз болжауды жоспарламаймыз, күтеміз, осы фотосуреттегі дақтар бізге [ДНК] құрылымы туралы айтып береді." 1953 жылдың қаңтарына қарай Франклин өзінің қарама-қайшы деректерін үйлестіріп, екі ДНК түрінің де екі спиральға ие екенін анықтады және үш жобалық қолжазбаны жазуды бастады, олардың екеуі қос спиральды ДНК тірегін қамтыды (төменде қараңыз). Франклиннің екі А ДНК қолжазбасы 1953 жылдың 6 наурызында Копенгагендегі Acta Crystallographica журналына жетті, бұл Криктің және Уотсонның Б ДНК бойынша модельді аяқтаған күнінен бір күн бұрын болды. Франклин оларды Кембридж тобы модельді құрастырып жатқанда жіберген болуы керек және олардың жұмысын білмей тұрып жазғандығы анық. 1953 жылдың 8 шілдесінде Франклин "жақындағы жұмыстар" ескере отырып, Acta журналындағы "дәлелдемедегі" мақалаларының бірін өзгертті. Үшінші жобалық мақала Б ДНК туралы, 1953 жылдың 17 наурызында дайындалды және Франклиннің Биркбек әріптесі Аарон Клугтің қағаздарынан табылды. Кейін ол 1974 жылы 1953 жылдың 25 сәуіріндегі Nature журналындағы үш мақаланың үшіншісімен жобаның тығыз сәйкестігін бағалады. Уотсон сипаттағандай, ол 1953 жылдың 30 қаңтарында Линус Полингтің ДНК құрылымына қатысты дұрыс емес ұсынысының алдын ала басылымын алып Кингске сапар шекті. Уилкинс кеңседе болмағандықтан, Уотсон Франклиннің зертханасына шұғыл хабарламасымен барды, олардың барлығы Полинг қатесін анықтамас бұрын бірлесіп жұмыс істеуі керек екенін айтты. Франклинге ұнамай, Уотсон оның өзінің деректерін түсінуге білмейтінін айтқанда ашуланды. Уотсон асығыс шегінді, қыжылдаған Уилкиске соқтығысты, ол дауыстың себебін білді. Уилкинс қиын жағдайдағы досымен ақылдасып, Уотсонға Франклиннің ДНК рентгендік суретін көрсетті. Уотсон өз кезегінде Полинг пен Роберт Коридің алдын ала жарияланбаған қолжазбасын көрсетті, онда олардың алғашқы дұрыс емес моделіне ұқсас ДНК құрылымы болды.
ДНҚ құрылымының ашылуы
1951 жылдың қарашасында Кембридж университетінің Кавендиш зертханасының Джеймс Уотсон мен Фрэнсис Крик Кингс колледжінің екі тобының да қолда бар деректеріне ұқсас деректерді пайдалана отырып, B ДНК-ның молекулалық моделін құрастыруды бастады. 1951 жылдың қарашасында Франклиннің ДНК екі немесе үш тізбекпен спиральді екендігі туралы лекциясына сүйене отырып, олар үш спиральді модель жасады, ол бірден бұрыс екені дәлелденді. Бірақ Франклин теориялық модельдерді уақытынан бұрын құруға қарсы болды, модель құрылысына дұрыс бағыт беру үшін жеткілікті деректер алынғанша. Ол модельді жасау құрылысты жеткілікті білгеннен кейін ғана басталады деген пікірде болды. Франклиннің сенімі Паулинг пен Кори де 1952 жылдың соңында (1953 жылдың ақпанында жарияланған) қате үш спиральді модель ұсынғанда күшейді. Алты апта бойы олар нуклеотидтік негіздердің ДНК құрылымының өзегіне қалай жиналатынын, Кингс колледжі тобының эксперименталды деректері белгілеген шекте, құрылымда 34 Ангстрем қайталану арақашықтығы бар бір немесе бірнеше спираль болуы керек екенін, әр қайталануда он элемент болуы мүмкін екенін және гидрофильді фосфат топтары сырт жақта болуы керек екенін (Уотсон мен Крик құрылымды жасауға тырысқанда олар кейде осы шарттардан бас тартты) анықтауға тырысты. Бұл 34 Ангстрем қайталану арақашықтығын нақты растады және құрылымның C2 симметриясы бар екенін анықтады, бұл бірден Крикке қарама-қарсы бағытта жүретін параллель және антипараллель тізбектердің тең саны болуы керек екенін растады. Дегенмен, олар модельді аяқтағанша сенімді бола алмады. Кингстің эксперименталды деректерімен сәйкес келу құрылымның маңызды растауы болды. Бұл Франклиннің екі А ДНК жұмысының Acta Crystallographica журналына жеткенінен бір күн кейін болды. Франклиннің өмірбаян авторы Бренда Мэддоксқа сәйкес, 12 наурызда Уилкинс модельді көруге келді және Кингске оралған соң Гослингке хабарлаған. ДНК зерттеуіндегі ең маңызды және көбінесе назардан тыс қалған сәттердің бірі – Франклиннің B ДНК қос спиральды молекула екенін қалай және қашан түсінгені және мойындағаны. Клюг Франклиннің өлімінен кейін оның құжаттарын алғаш қарағанда, Франклин қос спиральды табиғатқа Кембридж моделі туралы білгенге дейін сенбеген деген ойға келді. Оның спиральді табиғат туралы қорытындысы айқын болды, бірақ ол ДНК тізбектерінің толық ұйымдастырылуын түсінбеді, өйткені оған екі тізбектің қарама-қарсы бағытта жүретіндігі ойға келмеді. Уотсон-Крик моделі белгілі болғаннан кейін, мәтіннің соңында олардың деректері модельге сәйкес келетінін көрсететін бір түзету (қолмен жазылған) болды. Франклин қос спиральды қарастырғанда, құрылым негіздердің егжей-тегжейлі ретіне тәуелді емес екенін түсінді және "нуклеотидтік тізбектердің шексіз алуандығы ДНК-ның биологиялық ерекшелігін түсіндіруге мүмкіндік береді" деп атап өтті. Франклин Уотсон-Крик моделін көргеннен кейін де ерте модель жасау туралы күмәндануын сақтап қалды және әсерленбеді. Ол: "Бұл өте әдемі, бірақ олар оны қалай дәлелдейді?" деді. Экспериментатор ретінде Франклин ұсынылған модельдің дәлелденгенін жарияламас бұрын, одан да көп дәлелдерді жасауға қызығушылық танытқан көрінеді. Осыған сәйкес, оның Уотсон-Крик моделіне берген жауабы ғылымға деген сақтықпен қарауына сәйкес келді. Крик пен Уотсон 1953 жылдың 25 сәуірінде Nature журналында өздерінің моделін жариялады, онда ДНК-ның қос спиральді құрылымы туралы мақала жазылған, тек "Франклин мен Уилкинстің "жарияланбаған" үлесі туралы жалпы білімді ынталандырғаны" туралы ескерту жазылған. Шын мәнінде, бұл ең аз болса да, олардың Франклин мен Гослингтің деректері туралы нақты білімі болды, олар өздерінің моделін негіздеді. Екі зертхана директорының келісімі бойынша, Уилкинс пен Франклиннің рентгендік дифракция деректерін қамтыған мақалалары түзетілді, содан кейін Nature журналының сол санында екінші және үшінші рет жарияланды, бұл тек Крик пен Уотсонның теориялық жұмысын қолдауға арналған.
As Franklin considered the double helix, she also realised that the structure would not depend on the detailed order of the bases, and noted that "an infinite variety of nucleotide sequences would be possible to explain the biological specificity of DNA". Franklin retained her scepticism for premature model building even after seeing the Watson–Crick model, and remained unimpressed. She is reported to have commented, "It's very pretty, but how are they going to prove it?" As an experimental scientist, Franklin seems to have been interested in producing far greater evidence before publishing as proven a proposed model. Accordingly, her response to the Watson–Crick model was in keeping with her cautious approach to science. Crick and Watson published their model in Nature on 25 April 1953, in an article describing the double helical structure of DNA with only a footnote acknowledging "having been stimulated by a general knowledge of Franklin and Wilkins' 'unpublished' contribution." Actually, although it was the bare minimum, they had just enough specific knowledge of Franklin and Gosling's data upon which to base their model. As a result of a deal struck by the two laboratory directors, articles by Wilkins and Franklin, which included their X ray diffraction data, were modified and then published second and third in the same issue of Nature, seemingly only in support of the Crick and Watson theoretical paper which proposed a model for the B DNA.
Біркбек колледжі
Франклин 1953 жылдың наурыз айының ортасында Лондон Корольдік колледжінен Бёркбек колледжіне ауысты. Бұл қадам бұрыннан жоспарланған еді және ол (Парижде Адриен Вейлге жазған хатында) оны "сарайдан қарапайым аудандарға көшу, бірақ бәрібір жағымды" деп сипаттады. Оны физика кафедрасының меңгерушісі Джон Десмонд Бернал, кристаллограф, коммунист, әйел кристаллографтарды қолдаумен танымал еді. Оның жаңа зертханалары 21 Торрингтон скверінде орналасқан, бірнеше бөлімдері бар, ескі және тар грузин үйлерінің бірі болды; Франклин Берналды басқа зертхана қызметкерлерінің бейжазымдығына жиі сынға алды, әсіресе дәріхана бөліміндегі қызметкерлер оның бірінші қабаттағы зертханасын бір рет суға батып кеткеннен кейін. Берналдың нуклеин қышқылдарына қызығушылығын тоқтату туралы айтқан сөздеріне қарамастан, Франклин Гослингке диссертациясын аяқтауға көмектесті, бірақ ол енді оның ресми жетекшісі емес еді. Олар бірлесіп 25 шілдеде жарияланған "Nature" журналында ДНК-ның А түріндегі қос спиральдің алғашқы дәлелдерін ұсынды. 1954 жылдың соңында Бернал Франклинге Ауыл шаруашылығы зерттеулер кеңесінен (ARC) қаржы алуға көмектесті, бұл оған өзінің зерттеу тобын басқаратын аға ғылыми қызметкер ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Кейіннен Лондон Корольдік колледжінің физика студенті Джон Финч Франклиннің тобына қосылды, ал 1955 жылдың шілдесінде Кембриджді бітірген Кеннет Холмс келді. ARC қаржысына қарамастан, Франклин Берналға қазіргі жағдай зерттеу жүргізуге өте қолайсыз екенін жазды: "Менің үстелім мен зертханам төртінші қабатта, рентген түтігім жертөледе, ал мен төрт адамның жұмысына жауаптымын, олар төртінші қабатта, бірінші және екінші қабаттарда, екі түрлі баспалдақтарда орналасқан". Бұл белгілі вирусолог Норман Пиридің пікірлеріне қайшы келді, бірақ Франклиннің байқауы ақиқат болып шықты. Франклин ТМВ-ның толық құрылымын зерттеуді докторанты Холмсқа тапсырды. Олар көп ұзамай (1956 жылы жарияланды) ТМВ-ның жабыны тікұшақтарда орналасқан ақуыз молекулаларынан тұратынын анықтады. Оның әріптесі Клаг өзінің студенті Финчпен бірге шар тәрізді вирустарды зерттеді, ал Франклин жұмысты үйлестіріп, бақылады. 1956 жылдан бастап олар команда ретінде ТМВ, қызанақ вирусы 4 және репа сары мозаика вирусы туралы маңызды еңбектерді жариялай бастады. Франклиннің Ұлттық көмір кеңесінен қаржы алған Джеймс Уотт атты ғылыми көмекшісі болды және ол енді Бёркбектегі ARC тобының жетекшісі болды. Бёркбек тобының мүшелері картоп, репа, қызанақ және бұршақ сияқты бірнеше өсімдіктерге әсер ететін РНК вирустарын зерттеуді жалғастырды. 1955 жылы командаға американдық докторантура студенті Дональд Каспар қосылды. Ол ТМВ-дегі РНК молекулаларының орналасуын зерттеді. 1956 жылы Каспар мен Франклин 10 наурыздағы "Nature" журналында жеке, бірақ толықтыратын мақалалар жариялады, онда олар ТМВ-дегі РНК-ның қуыс вирустың ішкі беті бойымен оралғанын көрсетті. Каспар жазуға құштар емес еді, сондықтан Франклин оның орнына бүкіл қолжазбаны өзі жазды. Франклиннің ARC-ден алған ғылыми гранты 1957 жылдың соңында аяқталды, және Бёркбек оған ұсынған толық жалақы берілмеді. Бернал ARC төрағасы Лорд Ротшильдтен сұрағаннан кейін, оған 1958 жылдың наурыз айында аяқталатын бір жылдық мерзім берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы ірі халықаралық көрме – "Экспо 58" 1958 жылы Брюссельде өтуі тиіс еді. Франклинге 1957 жылы бастаған 5 фут биіктіктегі ТМВ моделін жасауға шақырды. Ол үстел теннисі доптары мен велосипед рульдеріне арналған пластиктан жасалған тұтқаларды пайдаланды. Брюссельдегі дүниежүзілік көрмеде оның вирустық моделінің көрмесі Халықаралық ғылым павильонында 17 сәуірде, оның қайтыс болған күнінен кейін ашылды.
Полиомиелит вирусы
1956 жылы Франклин Калифорния университетінің Беркли қаласындағы кампусында болып, онда әріптестері оның тобына полиомиелит вирусын зерттеуді ұсынды. 1957 жылы ол Ұлттық денсаулық сақтау институтының АҚШ-тың қоғамдық денсаулық қызметінен грант алуға өтініш берді, нәтижесінде үш жылға 10 000 фунт стерлинг (қазіргі шақтағы құны белгіленбеген) мақұлданды, бұл Біркбек алдындағы ең ірі қаржылай көмек болды. Грантқа берген өтінішінде Франклин жануарлар вирустарын зерттеуге деген жаңа қызығушылығын білдірді. Ол 1957 жылдың шілдесінде Бернальдің келісімін алды, бірақ Франклиннің Біркбекте полиомиелит вирусын өлтірілген түрінде емес, тірі күйінде зерттеу ниетін жариялағаннан кейін елеулі алаңдаушылықтар туды. Ақырында Берналь вирусты топтың зерттеулері кезінде Лондондық гигиена және тропикалық медицина мектебінде қауіпсіз сақтауға мүмкіндік жасады. Содан кейін Франклин және оның тобы полиомиелит вирусының құрылымын кристалл күйінде анықтауға кірісті. Ол вирустың кристалдарын рентгендік зерттеулер үшін капиллярлық түтіктерге орнатуға тырысты, бірақ денсаулығының күрт нашарлауына байланысты жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды. Франклиннің қазасынан кейін, Клаг топ жетекшісінің орнына келді, ол, Финч және Холмс полиомиелит вирусының құрылымын зерттеуді жалғастырды. Олар вирустың өте толық рентгендік суреттерін алуға жетті. 1959 жылдың маусым айында Клаг пен Финч топтың зерттеулерін жариялады, онда полиомиелит вирусының икосаэдрлік симметриясы бар екені көрсетілді, сондай-ақ барлық сфералық вирустардың бірдей симметрияға ие болу мүмкіндігі ұсынылды, себебі бұл бірдей құрылымдық элементтердің ең көп санына (60) мүмкіндік береді. 1962 жылы команда Кембридждегі Молекулалық биология зертханасына көшті, ал төрт жылдан кейін, 1966 жылдың мамыр айында, ескі Торрингтон скверіндегі зертханалар бұзылды.
Жеке өмір
Франклин агностик ретінде ең дұрыс сипатталатын. Оның діни сенімсіздігі ешкімнің ықпалынан тумаған, ол өзінің ойлау жолының нәтижесі еді. Ол кішкентай кезінен күмәншілдікке бой алдырған. Анасы оның Құдайдың бар екеніне сенуден бас тартқанын еске алып, былай деді: «Мүмкін, Ол – Әйел де болуы мүмкін ғой, қалай білесің?» Кейіннен ол ғылыми тәжірибесіне сүйене отырып, өз ұстанымын нақтылады және 1940 жылы әкесіне хат жазды: «Ғылым мен күнделікті өмірді бөліп қарастыруға болмайды. Мен үшін ғылым – өмірдің бір бөлігін ғана түсіндіреді. Өлімнен кейінгі өмірге сену – сенім деп қабылдамаймын. Сенің сенімің жеке тұлға ретінде өзіңнің және басқалардың болашағына, ал меніңкі – біздің ұрпақтарымыздың болашағы мен тағдырына негізделген. Менің ойымша, сеніңіз өзімшілдікке бой ұсынады. Не нәрсені жаратушы? Протоплазманы немесе бастапқы материяны жаратқан егер болса, біздің шағын ғаламшардағы маңызсыз тегімізге қызығушылық танытуға ешқандай себеп жоқ деп ойлаймын». Дегенмен, Франклин еврей дәстүрлерін тастаған жоқ. Линдорес мектебіндегі жалғыз еврей оқушысы болғандықтан, ол еврей тілін өздігінен оқыды, ал достары шіркеуге барды. Ол Кембридждегі бірінші семестрінде атасының өтінішіне құрмет көрсету үшін еврей қоғамына қосылды. Франклин әпкесіне «әрқашан саналы түрде еврей болғанын» айтты. Оның отбасы жиі Уэльсте немесе Корнуоллде демалысқа шығатын. 1938 жылы Францияға жасаған сапары Франклинге Франция мен оның тіліне деген ұзаққа созылған сүйіспеншілік сыйлады. Ол сол кездегі француз өмір салтын «ағылшын өмір салтынан әлдеқайда жоғары» деп есептеді. Ал Франклин ағылшыздарды «бос, ақымақ жүздерімен және балалықтай қанағатпен» сипаттады. 1939 жылы отбасы Норвегияда қалып қойды, өйткені олар үйге қайтып келе жатқанда Екінші дүниежүзілік соғыс жарияланды. 1946 жылы Франклин Жан Керслейкпен бірге француз Альпында серуендеді, бұл оның өміріне қауіп тудырды. Франклин беткейден сығалап түсіп, құтқару қызметінің арқасынан ғана аман қалды. Бірақ ол анасына «Мен Францияда мәңгі бақытты жүре алатынымды білемін. Мен халықты, елді және тамақты жақсы көремін» деп жазды. Франклиннің Югославияға жасаған сапарлары да ерекше. Ол 1951 жылы Король колледжінде танысқан словен химигі Душан Хаджимен бірлесіп жұмыс істеді. 1950 жылдары ол Словенияға бір немесе бірнеше рет барып, Люблянада көмір туралы лекция оқыды және Юлиан Альпына (Триглав және Блед) барды. Оның ең танымал треккинг суреті, әдетте, 1952 жылдың мамыр айында Хаджи түсірген, ол Франклинды Heathen Maiden табиғи тау жыныстарының фонында бейнелейді. Сондай-ақ, ол хорват физигі Катарина Кранжцпен бірлесіп жұмыс істеді. Ол Загреб пен Белградта лекция оқыды және Далмацияны аралады. Франклин бірнеше рет АҚШ-қа кәсіби сапарға барды, американдық достарының арасында көңілді болды және әзіл-қалжың сезімін үнемі көрсетті. Калифорния университетінің Лос-Анджелес бөлімінің профессоры Уильям Джиноза кейінірек Франклиннің Уотсон сипаттағаннан өзгеше болғанын еске алды, ал Мэддокс айтқандай, американдықтар оның «жарық жағынан» ләззат алды. Уотсонның «Қос спираль» кітабында ДНҚ-ны іздеу және табу туралы жеке ойын баяндайды. Ол Франклиннің жанашыр, бірақ кейде сыншыл портретін жасайды. Оның ақыл-ойы мен ғылыми қабілетін жоғары бағаласа да, Франклинмен жұмыс істеу қиын және оның сыртқы келбетіне немқұрайлы қарағанын көрсетеді. Оны кітапта «Розалинда» деп таныстырғаннан кейін, ол өзінің және әріптестерінің оны көбінесе «Рози» деп атағанын, бұл есімді Лондон Король колледжінде оның артынан айтқандарын жазады. Франклиннің Рози деген әйелі болғандықтан, осы есіммен аталуын қаламады. Отбасында оны «Рос» деп атады. Басқалар үшін Франклин жай ғана «Розалинда» болды. Ол бұл туралы американдық Доротея Рааккеге, Кембридждегі The Eagle пабында Криктің үстеліне отырып түсіндірді: Раакке одан қалай аталуын сұрады, ол «Қорқамын, Розалинда болуы керек» деп жауап берді, «Мүлдем Рози емес» деп қосты. Франклин өзінің саяси көзқарасын жиі білдірді. Ол бастапқыда Уинстон Черчилльді соғысқа ынталандырғаны үшін кінәлады, бірақ кейіннен оның сөздеріне риза болды. Франклин 1940 жылы Кембридж университетінде өткен сайлауда профессор Джон Райлді тәуелсіз кандидат ретінде белсенді қолдады, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Франклин ешкіммен жақын қарым-қатынаста болған жоқ, және өзінің ең терең сезімдерін әрқашан өзіне сақтап отырды. Жастық шағында ол қарама-қарсы жынысты адамдармен жақын қарым-қатынасқа түсуден аулақ болды. Кейінгі жылдары бала кезіндегі қашқын ретінде бір бөлмеде тұрған Эви Эллис, содан кейін Эрнст Вольгемутқа үйленген, оған қатты құмар болды. Ол француз тәлімгері Мерингке де құмар болды, оның әйелі мен махабы болған. Энн Сэйрдің сөзіне сәйкес, Франклин Мерингке деген сезімін екінші операциядан өткен кезде мойындады, бірақ Мэддокс отбасы оны жоққа шығарды. Меринг оны кейіннен барып көріп, қайтыс болғаннан кейін оның барлық хаттарын жойды. Франклиннің ең жақын жеке қарым-қатынасы, әдетте, бір кездегі докторанты Дональд Каспармен болды. 1956 жылы ол Калифорния университетіне, Берклиге сапардан кейін оның Колорадодағы үйіне барып, кейіннен Каспар «сүйе алатын, үйлене алатын» адам екенін айтқан. Сэйрге жазған хатында оны «өте қолайлы нұсқа» деп сипаттады.
[S]cience and everyday life cannot and should not be separated. Science, for me, gives a partial explanation of life I do not accept your definition of faith i. e. belief in life after death Your faith rests on the future of yourself and others as individuals, mine in the future and fate of our successors. It seems to me that yours is the more selfish [as to] the question of a creator. A creator of what? I see no reason to believe that a creator of protoplasm or primeval matter, if such there be, has any reason to be interested in our insignificant race in a tiny corner of the universe. However, Franklin did not abandon Jewish traditions. As the only Jewish student at Lindores School, she had Hebrew lessons on her own while her friends went to church. She joined the Jewish Society while in her first term at Cambridge, out of respect of her grandfather's request. Franklin confided to her sister that she was "always consciously a Jew". Her family frequently spent vacations in Wales or Cornwall. A trip to France in 1938 gave Franklin a lasting love for France and its language. She considered the French lifestyle at that time as "vastly superior to that of English". In contrast, Franklin described English people as having "vacant stupid faces and childlike complacency". Her family was almost stuck in Norway in 1939, as World War II was declared on their way home. In another instance, Franklin trekked the French Alps with Jean Kerslake in 1946, which almost cost her her life. Franklin slipped off a slope, and was barely rescued. But she wrote to her mother, "I am quite sure I could wander happily in France forever. I love the people, the country and the food." Of note are also Franklin's visits to Yugoslavia. She collaborated with Slovenian chemist Dušan Hadži whom she met at King's College in 1951. In the 1950s, she visited Slovenia one or more times where she held a lecture on coal in Ljubljana and visited the Julian Alps (Triglav and Bled). Her best known trekking photograph was presumably created by Hadži in May 1952 and depicts Franklin against the background of the natural rock formation of Heathen Maiden. She also collaborated with the Croatian physicist Katarina Kranjc. She held lectures in Zagreb and Belgrade and visited Dalmatia. Franklin made several professional trips to the United States, and was particularly jovial among her American friends and constantly displayed her sense of humour. William Ginoza of the University of California, Los Angeles, later recalled that Franklin was the opposite of Watson's description of her, and as Maddox comments, Americans enjoyed her "sunny side". In his book The Double Helix, Watson provides his first person account of the search for and discovery of DNA. He paints a sympathetic but sometimes critical portrait of Franklin. He praises her intellect and scientific acumen, but portrays Franklin as difficult to work with and careless with her appearance. After introducing her in the book as "Rosalind", he writes that he and his male colleagues usually referred to her as "Rosy", the name people at King's College London used behind her back. Franklin did not want to be called by that name because she had a great aunt Rosy. In the family, she was called "Ros". To others, Franklin was simply "Rosalind". She made it clear to an American visiting friend, Dorothea Raacke, while sitting with her at Crick's table in The Eagle pub in Cambridge: Raacke asked her how she would like to be addressed, she replied "I'm afraid it will have to be Rosalind", adding "Most definitely not Rosy." Franklin often expressed her political views. She initially blamed Winston Churchill for inciting the war, but later admired him for his speeches. Franklin actively supported Professor John Ryle as an independent candidate for parliament in the 1940 Cambridge University by election, but he was unsuccessful. Franklin did not seem to have an intimate relationship with anyone, and always kept her deepest personal feelings to herself. After her younger days, she avoided close friendship with the opposite sex. In her later years, Evi Ellis, who had shared her bedroom when a child refugee and who was then married to Ernst Wohlgemuth She was quite infatuated by her French mentor Mering, who had a wife and a mistress. According to Anne Sayre, Franklin did confess her feeling for Mering when she was undergoing a second surgery, but Maddox reported that the family denied this. Mering wept when he visited her later, and destroyed all her letters after her death. Franklin's closest personal affair was probably with her once post doctoral student Donald Caspar. In 1956, she visited him at his home in Colorado after her tour to University of California, Berkeley, and she was known to remark later that Caspar was one "she might have loved, might have married". In her letter to Sayre, Franklin described him as "an ideal match".
Франклинге қатысты сексизм
Энн Сайр, Франклиннің досы және оның өмірбаянын жазғандардың бірі, 1975 жылғы «Розалинд Франклин және ДНК» кітабында былай дейді: «1951 жылы Лондон Король колледжі институты ретінде әйелдерге жылы қабылдаумен ерекшеленбеді. Розалин пурдаға (әйелдердің оқшаулануының діни және әлеуметтік институты) үйренбеген, зертхана қызметкерлерінің арасында тағы бір әйел болды». Молекулалық биолог Анджей Стасяк былай деп атап өтеді: «Сайрдің кітабы феминистік айналымдарда ғылымдағы кең таралған сексизмді әшкерелегені үшін жиі сілтеме жасалды». Фарук Хусейн былай дейді: «Биофизика бөлімінде жеті әйел болды, Жан Хансон FRS болды, Дам Онер Б. Фелл, Стрэнджвейс зертханасының директоры, биологтарды бақылады». Франклиннің өмірбаянын жазған Мэддокс: «Рэндаллдың штатында көптеген әйелдер болды, олар оны жанашыр және көмекші деп тапты». Сайр былай деп мәлімдейді: «Кингс колледжінің ерлер құрамы үлкен, жайлы, клубтық атмосферадағы асханада түскі тамақ жесе, барлық дәрежедегі әйел қызметкерлер студенттердің залында немесе ғимараттан тыс жерде тамақтанды». Алайда, Элкин MRC тобының көпшілігі (Франклинді қоса алғанда) әдетте төмендегі аралас асханада бірге түскі тамақ жегенін айтады. Сайр сонымен қатар Франклиннің ғылымды іздеудегі күресін, әсіресе оның әкесінің академиялық мансаптардағы әйелдерге қатысты алаңдаушылығын кеңінен талқылайды. Бұл оқиға Эллис Франклиннің өз қызына қатысты сексистік көзқарасына қатысты айыптауларға әкелді. Көптеген мәліметтерде ол Ньюхэм колледжіне түсуіне қарсы болғаны айтылады. Public Broadcasting Service (PBS) Франклиннің өмірбаянында ол оның оқу ақысын төлеуден бас тартқаны және оның орнына оның тәтесі төлегені туралы мәлімдейді. Оның әпкесі, Дженифер Глинн, бұл әңгімелердің миф екенін және оның ата-анасы Франклиннің мансабын толық қолдағанын мәлімдеді. Сексизм, Франклиннің өлімінен 10 жыл өткен соң және Уотсон Кембриджден Гарвардқа оралғаннан кейін жарияланған Джеймс Уотсонның «Қос спираль» кітабындағы естеліктерінде де кездеседі. Оның Кембридждегі әріптесі Питер Полинг хатта: «Моррис [sic] Уилкинс осы жұмысты істеуге тиіс; Мисс Франклин, көрінетін болса, ақымақ» деп жазған. Крик кейінірек: «Қорқамын, біз әрқашан оған, айталық, қамқорлықпен қарадық» деп мойындайды. Глинн Сайрді әпкесін феминистік қаһарман етіп көрсетуде айыптайды және Уотсонның «Қос спираль» кітабын «Розалинд индустриясының» бастауы деп санайды. Ол сексизм туралы әңгімелердің «Розалинд Франклинді Уотсонның есебінен гөрі ұялтырғанын» болжайды. Клаг пен Крик Франклинның феминист емес екеніне де келіседі. Франклиннің 1939 жылдың қаңтарында ата-анасына жазған хатында оның жеке көзқарасы және «осы айналымдарда кең таралған сексизмге қарсы еместігі» жиі айтылады. Ол бір оқытушының «әйел болғанына қарамастан, өте жақсы» екенін жазған. Мэддокс бұл гендерлік бейімділіктің мысалы емес, жағдайға байланысты пікір екенін және сол кезде ғылымда әйелдердің оқытушылары сирек болғандықтан, бұл құрметтің көрінісі екенін айтады. Шындығында, Мэддокс Франклиннің бірінші әйел профессор Дороти Гарродтың тағайындалуына ұялған ер адамдарға күлгенін айтады.
ДНК-ның үлгісіне/құрылымына үлес қосу
Франклиннің Крик пен Уотсон танымал еткен модельге қосқан алғашқы маңызды үлесі 1951 жылдың қарашасында өткен семинардағы дәрісі болды. Ол қатысушыларға, соның ішінде Уотсонға, молекуланың екі түрін – А және В типтерін ұсынды. Оның пікірінше, фосфат топтары молекуланың сыртқы бөлігінде орналасқан. Ол сондай-ақ молекуланың басқа бөліктерімен байланысты су мөлшерін анықтады, бұл молекуланың тұрақтылығы үшін маңызды деректер еді. Франклин осы фактілерді алғаш ашты және түсіндірді, бұл молекуланың моделін құруға жасалған барлық келесі әрекеттердің негізін құрады. Дегенмен, химия білімі жетілмеген Уотсон маңызды ақпаратты түсінбеді, нәтижесінде дұрыс емес үш спиральді модель құрылды. Франклиннің шәкірті Гослингтен алынған фотосурет, 1953 жылдың қаңтарында Уотсонға Уилкинс көрсетті, ал 1952 жылдың желтоқсанында Кингс колледжіне жасаған сапары туралы МРК биофизика комитетіне жазылған есеп Перутц Кавендиш зертханасында Крик пен Уотсонға көрсетілді. Бұл МРК есебінде Кинг тобының деректері, соның ішінде Франклин мен Гослингтің жұмыстарының бір бөлігі болды және гемоглобин құрылымы туралы диссертациясын жазып жүрген Крикке, комитет мүшесі Перутц берді. Сайрдың Франклиннің өмірбаянында 51-ші суретті Уотсонға Уилкинс Франклиннің рұқсатынсыз көрсеткені және бұл жаман ғылыми этика екені айтылған оқиға бар. Басқалар бұл оқиғаға қарсы шығып, Уилкинске 51-ші суретті Франклиннің PhD студенті Гослинг бергенін, өйткені ол Бёркбекке жұмысқа өту үшін Кингстен кетіп бара жатқан еді, деп мәлімдеді. Бұл деректерді Уилкинске беруде ешқандай бұзылыс болған жоқ, өйткені директор Рэндалл барлық ДНК жұмыстары Кингс колледжіне ғана тиесілі екенін айтқан. Сондықтан ол Франклинге хат жазып, жұмысты тоқтатып, деректерді тапсыруды бұйырды. Хорас Фриланд Джадсонның айтуынша, Морис Уилкинс Франклиннің жәшігінен фотосуретті алған, бірақ бұл да дұрыс емес. Сондай-ақ, Перутц Франклин мен Гослингтің рентгендік талдау деректерінің қорытындылары бар МРК есебін Крикке көрсетуде "зияны жоқ" деп тапты, өйткені ол құпия деп белгіленбеген, бірақ "есеп сырт көзге жетеді деп күтілмеген". Шын мәнінде, Уотсонның "Қос спираль" еңбегі жарық көргеннен кейін, Перутц өзінің шешіміне күмән келтірген көптеген хаттар алды, сондықтан ол олардың барлығына жауап беруді және "әкімшілік мәселелерде тәжірибесіз және бейжай" екендігін негіздеп Science журналында өзін ақтау туралы жалпы мәлімдеме жариялау қажеттігін сезінді. Перутц сондай-ақ МРК ақпараты Кембридж тобына Уотсон 1951 жылдың қарашасында Франклиннің семинарына қатысқан кезде қолжетімді болғанын мәлімдеді. 1952 жылғы желтоқсандағы МРК есебінде қамтылған маңызды материалдың көп бөлігінің алдын ала нұсқасын Франклин 1951 жылдың қарашасында өткізген баяндамасында ұсынды, оған Уотсон қатысқан, бірақ түсінбеген. Перутц хаты, айтылғандай, олардың әртүрлі үлестерін талқылаған Уилкинс пен Уотсон және басқалармен бірге жарияланған үш хаттың бірі болды. Уотсон 1951 жылы Франклиннің лекциясына қатысқан кезде бұл деректерді жазбағаны үшін МРК есебінен алынған деректердің маңыздылығын түсіндірді. Нәтижесінде, 1953 жылдың ақпан айында Крик пен Уотсон өздерінің моделін құрастыруды бастағанда, олар Франклиннің 1951 жылы анықтаған және ол мен Гослинг 1952 жылы айтарлықтай жетілдірген, сондай-ақ жарияланған деректермен және Кингсте қолжетімді ұқсас деректермен жұмыс істеді. Франклин өзінің жұмысы модельдің құрылысы кезінде қолданылғанын ешқашан білмеген деп жалпыға белгілі, бірақ Гослинг 2013 жылғы сұхбатында ол бұл туралы өлімінен бұрын білгеніне сенетінін сұрағанда, "Иә. Ол бұл туралы білген". 2023 жылы 1953 жылғы Time журналының жарияланбаған мақаласында Франклиннің Уотсон мен Крикпен тығыз ынтымақтастығын көрсеткен екі құжат ашылды. Nature журналында жазылған Комфорт пен Коббтың пікірінде Франклин ДНҚ молекулалық құрылымын ашуға әкелген процесте үлесі бар және "тең ойыншы" екендігі туралы жаңа дәлелдер ұсынылды, сондай-ақ "ДНҚ құрылымын ашу [1953] Уотсон мен Крик жеңген жарыс ретінде емес, бірлескен күш-жігердің нәтижесі ретінде қарастырылды" деген қорытындыға келді. Time журналының лондондық тілшісі Джоан Брюс жазған бір қолжазба жарияланбады және Франклиннің қағаздары арасында сақталды. Ол Брюстің ғылыми баяндамасы мақала үшін жеткіліксіз екенін көрген Франклинмен кеңесу арқылы дайындалды. Брюс нақты айтқандай, "[Франклин мен Уилкинс Уотсон мен Крикпен] уақыт-уақытпен бір-бірінің жұмысын растап, немесе ортақ мәселені шешу үшін күресті", және Франклин көбінесе "Кавендиш моделін өзінің рентгендік суреттерімен тексеріп, Кавендиш құрылымдық теориясын әрдайым растамайтын". Science News журналындағы сұхбатында Комфорт пен Кобб ешқандай деректер ұрланбағанына келісті, өйткені екі команда өздерінің зерттеу ақпаратын ерікті түрде бөлісті.
ДНҚ моделіне қосқан үлесін мойындау
Модельді аяқтағаннан кейін Крик пен Уотсон Уилкинсті олардың құрылымды сипаттаған мақаланың тең авторы болуға шақырды. Уилкинс бұл ұсыныстан бас тартты, себебі ол модельді құруға қатыспаған еді. Кейін ол авторлық құқық туралы кеңірек талқылау болмағанына өкінді, өйткені бұл Кингс колледжіндегі жұмыстың жаңалыққа қосқан үлесін анықтауға көмектескен болар еді. Франклиннің тәжірибелік деректері 1953 жылы Крик пен Уотсонның ДНК моделін құру үшін пайдаланылғаны сөзсіз. Мэддокс сияқты кейбір ғалымдар, бұл деректерді сілтемелемеуді жағдайдың сәйкес келмеуімен түсіндірді, өйткені олар көрген MRC есебіндегі жарияланбаған жұмысты көрсету өте қиын болған. Оқиғадан он бес жыл өткен соң, Франклиннің үлесі алғаш рет Уотсонның "Қос спираль" атты еңбегінде нақты айтылды, бірақ ол ДНК бойынша жұмыстары кезінде Уотсонның Франклинге деген көзқарасының сипаттамаларының астында жасырылған еді. Бұл көзқарас Уотсон мен Франклиннің Паулингтің бұрыс ДНК қолжазбасының алдын ала нұсқасы туралы дау-жанжалында айқын көрінді. Уотсонның сөздері Сэйрді қарсы пікір жазуға итермеледі, онда тоғызыншы тараудың "Жеңімпаз бәрін алады" деген бөлімі заңдық сараптама сияқты құрылымдалған және тақырыпты талдайды. Сэйрдің ерте талдауы оның кітабындағы феминистік көзқарастарға байланысты көбінесе назардан тыс қалды. Уотсон мен Крик өзінің бастапқы мақаласында Уилкинс пен Франклиннің рентгендік дифракция жұмысына сілтеме жасамады, бірақ олар "Др. М. Х. Ф. Уилкинс, д-р Р. Э. Франклин және олардың Лондон Король колледжіндегі әріптестерінің жарияланбаған тәжірибелік нәтижелері мен идеяларының жалпы сипатына біз үлкен ынта алдық" деп мойындады. Оның жұмысы ДНК құрылымын ашудың маңызды бөлігі болды, және бұл жұмыс Фрэнсис Крикке, Джеймс Уотсонға және Морис Уилкиске 1962 жылы Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын алуға әкелді. Франклин 1958 жылы қайтыс болды, ал оның өмірінде ДНК құрылымы толыққанды дәлелденгені деп есептелмеді. Уилкис пен оның әріптестері ұсынылған ДНК құрылымын дәлелдеу және жетілдіру үшін жеті жылға жуық уақытқа жеткілікті деректер жинады. Сонымен қатар, Уотсон мен Крик ұсынған биологиялық маңызы толыққанды анықталған жоқ. ДНК-ның қос спиральді құрылымы мен оның функциясы 1950 жылдардың соңында ғана кеңінен қабылдана бастады, бұл 1960, 1961 және 1962 жылдары Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығына ұсынуға әкелді, ал 1962 жылы Химия саласындағы Нобель сыйлығына ұсынылды. Алғашқы табыс 1958 жылы Мэттью Меселсон мен Франклин Штальдың бактерияның, яғни Escherichia coli ДНК-сының репликациясын эксперименталды түрде көрсетуімен байланысты. Қазір Меселсон-Стал эксперименті деп аталатын экспериментте ДНК екі қос спиральді тікұшаққа көбейетіні анықталды, әр тікұшақтың түпнұсқа ДНК жіптерінің біреуі бар еді. Бұл ДНК репликациясы 1961 жылы басқа түрлерде және химиялық реакцияның кезеңдік сипатының одан әрі демонстрациясынан кейін толыққанды расталды. 1961 жылғы Крик-Монод хатына сәйкес, бұл эксперименталды дәлел, сонымен қатар Уилкистің ДНК дифракциялық жұмысын бастауы Крик Уилкистің ДНК бойынша Нобель сыйлығына кіруі керек деп ойлаған себептерінің бірі болды. 1962 жылы Нобель сыйлығы Крикке, Уотсонға және Уилкиске берілді. Нобель ережелері қазір өлімнен кейін үміткерлерді қарастыруға тыйым салады (бірақ бұл ереже 1974 жылға дейін ресми күшіне енбеді) немесе сыйлықты үштен астам адамға бөлуге рұқсат етпейді. Сыйлық нуклеин қышқылдары бойынша олардың жұмысы үшін берілді, және ДНК құрылымын ашқаны үшін ғана емес. Сыйлықты алған кезде Уилкис ДНК құрылымы бойынша 10 жылдан астам жұмыс істеген және Уотсон-Крик моделін растауға үлкен үлес қосыпты. Крик Кембриджде генетикалық кодты зерттеді, ал Уотсон бірнеше жыл бойы РНК-мен айналысты. Уотсонның пікірінше, Вилкис пен Франклинге Химия саласындағы Нобель сыйлығы берілгені жөн еді. Ол дұрыс айтқан, өйткені Уотсон-Крик негіздер жұптасуының альтернативасы, яғни үштік ДНК тізбегін құрайтын Хугстин негіздер жұптасуы 1963 жылы Карст Хугстинмен ашылды. Аарон Клюг, Франклиннің әріптесі және оның өсиеті бойынша негізгі мүрагері, 1982 жылы Химия саласындағы Нобель сыйлығының жалғыз иегері болды, "биологиялық маңызды нуклеин қышқылының белок кешендерінің кристаллографиялық электронды микроскопиясын дамытқаны және олардың құрылымдық түсіндіруі үшін". Бұл жұмыс Франклин бастаған және ол Клюгке таныстырған жұмыс еді, және ол тірі болса, Франклин Нобель сыйлығын бөліскен болар еді.
Өлімнен кейін танылу
1982 жылы Iota Sigma Pi Франклинді Ұлттық құрметті мүше етіп тағайындады. 1984 жылы Сент-Полс қыздар мектебі Розалинд Франклин технология орталығын құрды. 1993 жылы Лондон Корольдік колледжі Хэмпстед кампусындағы Орчард резиденциясын Розалинд Франклин залы деп атады. 1993 жылы Лондон Корольдік колледжі сыртқы қабырғасына көк тақта орнатты: "Р. Э. Франклин, Р. Г. Гослинг, А. Р. Стоукс, М. Х. Ф. Уилкинс, Х. Р. Уилсон – Лондон Корольдік колледжі – ДНҚ – Рентген сәулелерінің дифракциялық зерттеулері – 1953". 1995 жылы Кембридждегі Ньюнхэм колледжі Розалинд Франклин ғимараты деп аталатын түлектер резиденциясын ашты және оның бақшасына оның бюстін қойды. 1997 жылы Лондон университетінің кристаллография мектебінің Бёркбек қаласында Розалинда Франклин зертханасы ашылды. 1997 жылы жаңадан табылған астероид 9241 Росфранклин деп аталды. 1998 жылы Лондондағы Ұлттық портрет галереясы Фрэнсис Крик, Джеймс Уотсон және Морис Уилкинстің портретімен қатар Розалинд Франклиннің портреті қосылды. 1999 жылы Лондонның Портленд-плейс қаласындағы Физика институты өзінің театрын Франклин лекция театры деп атады. 2000 жылы Лондон Корольдік колледжі Франклин мен Уилкинстің колледждегі еңбегін еске алу үшін Франклин-Уилкинс ғимаратын ашты. 2000 жылы We the Curious (бұрынғы @Bristol) Розалинд Франклин бөлмесін ашты. 2001 жылы Америка Ұлттық онкологиялық институты қатерлі ісік зерттеуіндегі әйелдер үшін Розалинда Э. Франклин сыйлығын құрды. 2002 жылы Гронинген университеті Еуропалық Одақтың қолдауымен Розалинда Франклин стипендиясын іске қосты. 2003 жылы Корольдік қоғам Розалинда Франклин сыйлығын (ресми түрде Корольдік қоғамның Розалинда Франклин сыйлығы және лекциясы) жаратылыстану, инженерлік немесе технологиялық салаларға ерекше үлес қосқандар үшін құрды. Бұл марапаттың құрамына күміс жалатылған медаль және 30 000 фунт стерлинг көлеміндегі грант кіреді. 2003 жылы Корольдік химия қоғамы Лондон Корольдік колледжін "Ұлттық тарихи химиялық ескерткіш" деп жариялады және ғимараттың кіреберісінің жанында қабырғаға тақта орнатты: "Осы жерге жақын Розалинд Франклин, Морис Уилкинс, Реймонд Гослинг, Александр Стокс және Герберт Уилсон ДНК құрылымын ашуға әкелген тәжірибелер жүргізді. Бұл жұмыс өмірдің химиясын түсінуде революция жасады". 2004 жылы АҚШ-тың Иллинойс штатының Солтүстік Чикаго қаласында орналасқан Финч денсаулық сақтау ғылымдары университеті / Чикаго медициналық мектебі өзінің атын Розалинда Франклин медицина және ғылым университеті деп өзгертті. Сондай-ақ, "Жаңалықтарда өмір" деген жаңа ұранды және оның логотипі ретінде 51-суретті қабылдады. 2004 жылы Gruber Foundation бүкіл әлемдегі екі әйел генетикке Розалинда Франклин жас зерттеуші сыйлығын берді. Оның жылдық қоры 25 000 АҚШ доллары, әр сыйлық үш жылға арналған, ал таңдауды Американың генетика қоғамы мен Адам генетикасының американдық қоғамы тағайындаған бірлескен комитет жасайды. 2004 жылы Advanced Photon Source (APS) және APS Users Organization (APSUO) APSUO Rosalind Franklin Young Investigator Award сыйлығын APS арқылы үлес қосқан жас ғалымдар үшін бастады. 2005 жылы Кембридждің Мемориалдық алаңының сыртындағы ДНК мүсініне (Джеймс Уотсон сыйлаған) "Қос спираль модель Розалинд Франклин мен Морис Уилкинстің жұмысымен қолдау тапты" деген сөздер енгізілді. 2005 жылы Флорида штатында орналасқан жұмыртқа безі қатерлі ісігін зерттеу альянсы жұмыртқа безі қатерлі ісігін зерттеудегі үздіктер үшін Розалинда Франклин сыйлығын жыл сайынғы марапаттауды құрды. 2006 жылы Мэри Энн Либерт Нью-Йоркте Розалинда Франклин қоғамын құрды. Қоғамның мақсаты – өмір ғылымдары мен оған байланысты пәндердегі әйелдердің маңызды үлесін мойындау, дамыту және ілгерілету. 2008 жылы Колумбия университеті "ДНҚ құрылымын ашуға қосқан үлесі үшін" Франклинге құрметті Луиза Гросс Хорвиц сыйлығын берді. 2008 жылы Физика институты екі жылда бір рет берілетін Розалинда Франклин медалін және сыйлығын құрды. 2012 жылы биоинформатика білім беру бағдарламалық қамтамасыз ету платформасы Розалинд Франклиннің құрметіне аталды. 2012 жылы Ноттингем Трент университетінде Розалинда Франклин ғимараты ашылды. 2013 жылы Google Розалинд Франклинді ДНК-ның қос спиральді құрылымын қарап, оның артында 51-суреттің рентген сәулесі бар суретті көрсеткен doodle арқылы құрметтеді. 2013 жылы Кэмбридждегі "The Eagle" пабының қабырғасына Крик пен Уотсонның пабтағы мәлімдемесінің алпысыншы жылдығына орай Франклиннің ДНК құрылымын ашуға қосқан үлесін еске алу үшін тақташа орнатылды. 2014 жылы Розалинд Франклин атындағы өнеркәсіптік биотехнологиядағы көшбасшылық сыйлығы Biotechnology Industry Organization (2016 жылдан Biotechnology Innovation Organization) және Розалинда Франклин қоғамының бірлескен күш-жігерімен құрылды, ол өнеркәсіптік биотехнология және биоөңдеу саласындағы үздік әйелге беріледі. 2014 жылы Розалинда Франклин медицина және ғылым университеті Джули Ротблатт Амрани жасаған Франклиннің қола мүсінін ашты. 2014 жылы Вашингтон штатының Паско қаласында Розалинда Франклин STEM бастауыш мектебі ашылды, бұл аудандағы ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) бастауыш мектебінің біріншісі болды. 2014 жылы Вулверхэмптон университеті Розалинда Франклин ғылым ғимараты деп аталған жаңа зертхана ғимаратын ашты. 2015 жылы Кембридждің Ньюнхэм колледжі қайық клубы Розалинд Франклин деп аталған жаңа жарыс VIII қайығын іске қосты. 2015 жылы Лондон университетінің колледжі Розалинда Франклин Appathon-ды STEMM (ғылым, технология, инженерия, математика және медицина) саласындағы әйелдерге арналған ұлттық қосымшалар конкурсы ретінде іске қосты. 2015 жылы Лондон қаласындағы жоғары өнімді есептеу және бұлттық қызмет Rosalind деп аталды. 2016 жылы Британдық гуманисттік қауым өз жылдық лекциялар сериясына Розалинд Франклин лекциясын қосты, ол гуманизмді насир етуге және дамытуға әйелдердің үлесін зерттеуге және мақтауға бағытталған. 2016 жылы Розалинда Франклин сыйлығы және Tech Day 23 ақпанда Лондонда өтті, оны Лондон университетінің колледжі, i sense, UCL Enterprise, Лондон нанотехнология орталығы және UCL Athena SWAN Charter ұйымдастырды. 2017 жылы DSM Нидерландының Дельфт қаласында Розалинда Франклин биотехнология орталығын ашты. 2017 жылы Historic England Франклиннің Виллесден еврей зиратындағы қабіріне II дәрежелі мұра тізімін берді, оның "ерекше архитектуралық немесе тарихи қызығушылығы" бар екенін айтты. Historic England "қабір Розалинд Франклиннің, молекулалық биологияның негізін қалауға көмектескен ерекше ғылымның өмірі мен жетістіктерін еске алады; Франклиннің ДНК рентгендік байқауы оның спиральді құрылымын ашуға үлкен үлес қосты" деді. 2018 жылы Розалинда Франклин институты, 10 университеттердің бірлескен кәсіпорны және Ұлыбритания ғылыми-зерттеу және инновациялық агенттігі қаржыландырған дербес медициналық зерттеу орталығы 6 маусымда Харвелл ғылым және инновациялық кампусында іске қосылды және 29 қыркүйекте 2021 жылы ресми түрде ашылды. 2019 жылы Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA) өзінің ExoMars роверін Розалинд Франклин деп атады. 2019 жылы Портсмут университеті 2 қыркүйектен бастап Джеймс Уотсон жатақтарын Розалинд Франклин жатақтары деп өзгертетінін хабарлады. 2020 жылы Франклин Time журналының "Жыл әйелдері 100" тізіміне 1953 жылға қатысты енгізілді. 2020 жылы Ұлыбритания Корольдік монета жасау орталығы Франклиннің туылған күнінің 100 жылдығына арналған 25 шілдеде 50 пенс монета шығарды. Онда 51-суреттің стилденген нұсқасы бейнеленген. 2020 жылы Солтүстік Норфолк кеңесі шілде айында Норвич зерттеу паркіндегі бір көшені оның құрметіне қайта атады. Көше Quadram институты мен Ист Англия университетінің Боб Чемпион зерттеу және білім беру ғимаратына апарады. 2020 жылы Тринити колледжі Дублин кітапханасының бұрынғы 40 бюстінің барлығы ер адамдардың болғанын хабарлады және Франклиннің бюстін қоса 4 жаңа әйел бюстін тапсырыс берді. 2020 жылы Астон медицина мектебі өзінің түлектері мен Франклиннің туысы Дэниел Франклиннің қаржыландыруымен медицина студенттеріне арналған жылдық эссе конкурсын құрды.
Мәдени сілтемелер
Франклиннің ДНК табиғатын ашудағы рөлі 1987 жылы «Өмір тарихы» телефильмінде көрсетілді, онда Джульет Стивенсон Франклин рөлінде, Тим Пигот Смит – Крик рөлінде, Алан Ховард – Уилкинс рөлінде, ал Джефф Голдблум – Уотсон рөлінде ойнады. Бұл фильм Франклинді біршама қатал мінезді деп бейнеледі, бірақ Уотсон мен Крик өз жұмыстарында оның көптеген еңбектерін пайдаланды деген де болжам жасады. Франклиннің өмірі мен ғылыми еңбегіне арналған 56 минуттық деректі фильм, «ДНК – Фото 51 құпиясы» 2003 жылы PBS Nova арнасында көрсетілді. Барбара Флинннің баяндауымен, бағдарламада Уилкинс, Гослинг, Клуг, Мэддокс, сондай-ақ Франклиннің достары – Витторио Луццати, Каспар, Энн Пайпер және Сью Ричлимен сұхбаттар бар. Ұлыбританияда BBC шығарған нұсқасы «Розалинд Франклин: ДНК-ның қараңғы ханымы» деп аталады. 2004 жылғы 4 қаңтарда тағы бір PBS деректі сериалының бірінші бөлімі, «ДНК» эфирге шықты. «Өмірдің құпиясы» деп аталатын эпизод негізінен Франклиннің үлесіне арналған. Джефф Голдблум баяндаған эпизодта Уотсон, Уилкинс, Гослинг және Питер Паулинг (Линус Паулингтің ұлы) бейнеленген. Дебора Гирринг Франклиннің еңбегін құрметтеу үшін «Розалинд: Өмір мәселесі» атты пьеса жазды. Ол алғаш рет 2005 жылғы 1 қарашада Бирмингем репертуарлық театрында қойылды және 2006 жылы Oberon Books баспасынан жарық көрді. Анна Зиглердің 2011 жылы жарық көрген «Фотография 51» атты тағы бір пьесасы АҚШ-тың бірнеше қалаларында қойылды. Зиглердің 1951–1953 жылдардағы ДНК құрылымын ашу үшін болған «жарыс» туралы нұсқасы кейде Франклиннің зерттеулерінің және оның тұлғасының маңызды рөлін көрсетеді. Пьеса кейде тарихи фактілерді драмалық эффект үшін өзгертуіне қарамастан, ғылымның қалай жүргізілгені туралы маңызды мәселелерді ашады. Лоуренс Ароновичтің «Жалған болжамдар» пьесасы Мари Кюридің өміріне арналған, онда Франклин ғылыми еңбегі үшін танылмауына ашуланып, ренжіді деп бейнеленген. Екеуінің арасындағы жаман қарым-қатынас «Харви Герлз Форевер» сериалының 3-маусымында да көрсетілді. Франклин 2019 жылғы Netflix сериалы «Daybreak»-тің үшінші эпизодында «ДНК-ны шын мәнінде ашқан» химик ретінде танылды. Франклин Мари Бенедикттің 2022 жылғы қаңтарда жарық көрген «Оның жасырын генийі» романында көркемделіп суреттелген. Франклиннің ДНК ашуға қосқан үлесіне арналған «Қос спираль» атты мюзикл 2023 жылғы мамыр айында Нью-Йорктің Саг-Харбор қаласындағы Бей-стрит театрында ашылды. Франклиннің суреті 2024 жылғы Супер Боул жарнамасында Pfizer компаниясының басқа да белгілі ғалымдармен бірге пайда болды.