Кіріспе
Төсек жамылғысы – төсек-орын ретінде жеке немесе жұптап қолданылатын, матрастан ұзындығы мен ені үлкен тікбұрышты мата немесе зығыр мақтасы. Ол матрасқа немесе төсекке тікелей төселіп, үстінен жамылғылар мен басқа төсек жинақтары (мысалы, жапқыштар мен көрпелер) жабылады. Матрас үстіне төселген төменгі жамылғы жалпақ немесе резеңкеленген (матрастан сырғып кетпеуі үшін жиектері резеңкеленген немесе иінтіреуішпен тігілген) болуы мүмкін. Көптеген елдерде қолданылатын жоғары жамылғы – төменгі жамылғының үстіне, ал басқа төсек жинақтарының астына төселінетін жалпақ жамылғы.
A bed sheet is a rectangular piece of cloth used either singly or in a pair as bedding, which is larger in length and width than a mattress, and which is placed immediately above a mattress or bed, but below blankets and other bedding (such as comforters and bedspreads). A bottom sheet is laid above the mattress, and may be either a flat sheet or a fitted sheet (a sheet which has been sewn with elastic or a drawstring along the hem of the top, sides and bottom of the sheet to prevent it from slipping off of the mattress). A top sheet, in the many countries where they are used, is a flat sheet, which is placed above a bottom sheet and below other bedding.
Тарих
Төсек жаймасы деген термин алғаш рет 15 ғасырда қолданылған. Дәстүрлі түрде төсек жаймалары ақ түсті болып, мақтадан, зығырдан немесе жібектен жасалатын, алайда қазір түрлі-түрлі түстер мен ою-өрнектер қолданылады.
Стильдер
Төсек жаймалары екі негізгі түрге бөлінеді: жалпақ және төсектің үстіне кигізілетін. Жалпақ жайма – тіктөртбұрышты матадан жасалған қарапайым жайма, ал төсектің үстіне кигізілетін жайманың төрт бұрышы және кейде екі немесе төрт жағы серіппелі таспамен бекітілген, ол тек төменгі жайма ретінде қолданылады. Төсектің үстіне кигізілетін жайманы серіппелі таспаның орнына тартылған жіп арқылы да бекітуге болады. Төсектің үстіне кигізілетін төменгі жайманың мақсаты – төсек пайдаланылып жатқанда матрастан сырғып кетпеуіне кепілдік беру. Төсек жасағанда қолданылатын, "емхана бұрыштары" деп аталатын, бүктеу және жинаудың ерекше тәсілі, төменгі жайма жалпақ болған кезде қолданылады. Әдетте, жалпақ төсек жаймасының жиектері тігіліп, төрт тігіс жасалады. Бір тігіс қалғандарынан енірек болып, матрасқа жайманы дұрыс бағытта орналастыруға көмектеседі. Енірек тігіс матрастың басының жағына орналасады. Кейде жайманың бүйір жақтары тігілмей, тек мата шетімен (қаптамамен) өңделеді. Төсек жасағанда жоғарғы жайманың өрнекті немесе монограммасы бар жағы жоғары немесе төмен қаратылып орналастырылуы мүмкін. Егер төмен қаратылса, онда жоғарғы жиегі төсек аяғына қарай бүктеліп, өрнек көрінеді. АҚШ және Канадада жаймалар көбінесе төрт бөліктен тұратын жиынтықта сатылады: төсектің үстіне кигізілетін жайма, жалпақ жайма және екі жастыққа арналған қалташа. Қытайда төрт бөліктен тұратын жиынтыққа жамылғы, екі жастыққа арналған қалташа және төсектің үстіне кигізілетін немесе жалпақ жайма кіреді. Төсектің үстіне кигізілетін жаймалар қолданудың ыңғайлылығына байланысты танымал болып келеді. Сапалы серіппелі таспаны қолдану төсектің үстіне кигізілетін жаймаларды берік етеді.
Материалдар
Базарда мақта және мақта қоспалары басым, ең көп таралған қоспа – мақта/полиэстер. Мақта сіңіру қабілетін және жұмсақтықты қамтамасыз етеді, ал полиэстер беріктік пен бүршікке төзімділік қосады. Төсек жаймаларын жасауда қолданылатын басқа да кең таралған талшықтар: зығыр, жібек, Модал және бамбук, лиоцелл, Микротекс немесе Микрофибра, және полипропилен. Полипропилен (олефин) – гипоаллергендік, төмен бағамен өндірілетін иірілген материал, көбінесе апаттық жағдайлардағы уақытша баспаналарда немесе ауруханаларда бір рет қолданылатын жамылғы ретінде қолданылады. Салқындататын жамылғылар лиоцелл, бамбук (район), зығыр, кендір немесе жібектен жасалады.
Құрылыс
Төсек жаймаларының сапасы көбінесе материалдың шаршы дюйміне шаққандағы жіптер санымен анықталады. Әдетте, жіптер саны неғұрлым жоғары болса, жайма соғұрлым жұмсақ болады, бірақ тоқылу өрнегі және жіптің түрі материалдың "сезіміне" әсер етуі мүмкін, сондықтан жіптер саны аз жайма, жоғары саны бар жаймадан жұмсақ болуы да мүмкін. Жіптің сапасы жайманың көрінісі мен сезіміне де әсер етеді, себебі жұқа жіптер нәзік мата жасайды. Жайманың ауырлығына қалыңдығы да әсер етеді. Қалыңдық – жайма тоқылатын кезде бірге бұрылатын жіп талшықтарының саны. 300 жіптен тұратын екі қабатты жайма, 600 жіптен тұратын бір қабатты жаймадан ауыррақ сезіледі. Ең көп қолданылатын тоқылу өрнектері – муслин, перкаль, сатин, фланель және тоқылған трикотаж. Көрсетілген тоқылуда жіптер тікелей бірімен бірін кесіп өтеді. Сатинде әдетте 3-4 жіп үстінен және бір жіп астынан өтеді.
Тазалау
Төсек жаймаларын аптасына бір рет жуу керек, төмен температурадағы суды және кептіру режимін пайдаланып. Кофе дақтарын, зәрді немесе шаң кенелері сияқты аллергендерді кетіру үшін жылы су қолданылуы мүмкін. Матаның тыныс алу қабілетін төмендететін қалдықтарды қалдыратындықтан, мата жұмсартқыштарды қолдану ұсынылмайды.