Кіріспе

Жатын бөлме – тұрғын үй немесе қонақжайдың ішінде орналасқан, көбінесе түнде ұйықтауға немесе күндіз демалуға арналған бөлме. Батыстағы жатын бөлмеде әдетте бір немесе екі төсек, киім шкафы, түнгі және киім үстелі болады, олардың екеуінде де көбінесе жәшіктер кездеседі. Бунгало, ранчо стиліндегі үйлер, бірінші қабаттағы пәтерлер немесе бір қабатты мотельдерден басқа, жатын бөлмелері әдетте үйдің жерден жоғары қабаттарында орналасады. Төсектердің өлшемі нәрестелерге арналған бесіктерден бастап, сәбилерге, балаларға, жасөспірімдерге немесе жалғыз ересектерге арналған бір немесе екі орындық төсектерге дейін, содан кейін толық, қос, королева, король немесе Калифорния королі сияқты үлкен өлшемдерге дейін өзгереді. Төсектер мен жатын бөлмелері көбінесе жәндіктер мен қоңыздардан, әсіресе масалардан қорғау үшін, сондай-ақ ұйқы мен жеке өмірді қамтамасыз ету үшін жарық пен шуды азайту немесе тоқтату мақсатында жасалады.

Тарих

Виктория дәуіріндегі үлкен үйлерде үй иесінің әйелі үшін бұдыр бөлмесі және ер адам үшін киім ауыстыратын бөлмесі болуы қалыпты жағдай еді. Кейбір үйлерде шатырлы жатын бөлмелер кездеседі; олар сыртқы ауадан тек шатырмен ғана бөлінгендіктен, қыста әдетте суық, ал жазда тым ыстық болуы мүмкін. Шатырды қолдаушы қабырғалардың еңістігі де оларды қолайсыз етеді. Қызметшілер тұратын үйлерде олар көбінесе шатырлы бөлмелерді пайдаланған. 14 ғасырда төменгі топтар шөп пен сабанмен толтырылған матрастарда ұйықтаған. 16 ғасырда қауырсынмен толтырылған матрастар оларға қолжеткізе алатындардың арасында танымал бола бастады. Жеті жыл үйленген соң матрас сатып ала алса, адам жақсы жағдайда деп есептелген. 18 ғасырда мақта мен жүннің қолданылуы жиіледі. Алғашқы серіппелі матрас 1871 жылы ғана ойлап табылды. Бөлмеде белгілі бір өлшемдегі төсек (қос, патшалық немесе ханшайымдық); бір немесе бірнеше комодтар (немесе, мүмкін, гардероб); түнгі жақтау; бір немесе бірнеше шкафтар; кілемшелер болуы мүмкін. Еуропада кіріктірілген шкафтар Солтүстік Америкадағыдан сирек кездеседі; сондықтан Еуропада тұрған шкафтар немесе гардеробтар жиірек қолданылады. Адамның жатын бөлмесі оның жеке басының, әлеуметтік статусының және экономикалық жағдайының көрінісі болып табылады және әр адам үшін ерекше. Дегенмен, көптеген жатын бөлмелерде кездесетін белгілі бір заттар бар. Матрастар көбінесе еденнен көтеру үшін төсек жинағына қойылады және төсек көбінесе әсемдеу үшін қолданылады. Матрастардың көптеген түрлері бар. Түнгі жақтаулар да танымал. Олар сағат немесе кішкентай шам сияқты әртүрлі заттарды қою үшін қолданылады. Ванна бөлмелері пайда болмай тұрып, жатын бөлмелерде жеке гигиеналық процедуралар үшін жуыну орыны болған. 2010 жылдары жатын бөлмеде теледидар болуы да кең таралған. Американдық балалардың 3-4 жасындағы 43% өз бөлмелерінде теледидарға ие. Телевизорлармен қатар, көптеген жатын бөлмелерде компьютерлер, бейне ойын консольдары және жұмыс істеуге арналған үстелдер де бар. 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында жатын бөлмелер көбірек әлеуметтік ортаға айналды және адамдар бұрынғыға қарағанда өз бөлмелерінде көбірек уақыт өткізе бастады. Солтүстік Еуропада (әсіресе Скандинавияда) қолданылатын төсек-орын Солтүстік Америка мен Еуропаның басқа бөліктеріндегі төсек-орыннан едәуір өзгеше. Жапонияда футон кең таралған. Баланың жатын бөлмесі төсекпен (егер екі немесе одан да көп бала бірге ұйықтаса, төсекпен) қатар кішкентай шкаф немесе комодтар, ойыншықтар немесе бейне ойын консолі, кітап сөресі немесе басқа да заттарды қамтуы мүмкін.

Заманауи жатын бөлмелері

Солтүстік Америкадағы көптеген үйлерде кем дегенде екі жатын бөлмесі болады – әдетте бас жатын бөлме және балалар немесе қонақтар үшін бір немесе бірнеше жатын бөлме. Кейбір заңнамаларда бөлме жатын бөлме деп заңды түрде танылуы үшін қажетті талаптар бар (мысалы, шкаф және "эвакуация жолы"). Көптеген штаттарда, мысалы Аляскада, жатын бөлмелерде міндетті түрде шкаф болуы керек емес, олардың орнына ең төменгі көлемдік талаптар орындалуы керек. Шкаф – бұл заттарды сақтауға арналған шағын кеңістік. Жатын бөлмеде шкаф көбінесе киім мен басқа да кішкентай жеке заттарды сақтау үшін қолданылады. Киімдерді ілуге арналған шкафтар қазіргі кезде танымал және олардың көлемі әртүрлі. Дегенмен, бұрын киім шкафтары кеңінен таралған. Киім шкафы – киімдерді сақтауға немесе ілуге арналған тікбұрышты пішінді биік шкаф. Киімдер сондай-ақ шкафта сақталады. Әдетте, әдемі киімдер шкафта сақталады, себебі оларды іліп қоюға болады, ал күнделікті киімдер мен іш киімдер шкафта сақталады. Бірнеше жеке тұрғын үй бірліктері бар ғимараттарда (мысалы, пәтерлерде) жатын бөлмелерінің саны әртүрлі болуы мүмкін. Көптеген мұндай бірліктерде кем дегенде бір жатын бөлмесі бар, көбінесе екі жатын бөлмесі болады, бірақ кейбір бірліктерде жатын бөлме ретінде арналған жеке бөлме болмауы мүмкін. (Бұл бірліктер студия, компактты, жатын бөлмесі бар пәтер және т.б. сияқты әртүрлі атаулармен белгілі болуы мүмкін). Кейде бас жатын бөлме тікелей ванна бөлмесімен біріктірілген, мұндай ванна бөлмесі "en suite" немесе бас ванна бөлмесі деп аталады.

Мәдениет

Жатын бөлмелерінде әдетте жеке өмір үшін есік (кейбір жағдайларда іштен құлыптауға болады) және желдету үшін терезе болады. Үлкен жатын бөлмелерде кішкентай үстел мен орындық немесе жұмсақ орындық пен көйлек шкафы да қолданылуы мүмкін. Батыс елдерінде кейбір үлкен жатын бөлмелерде, "мастер-жатын бөлме" деп аталатындарда, ванна бөлмесі де кездеседі. Орын болған жағдайда жатын бөлмелерінде телевизор және/немесе бейнеойнатқыш, ал кейде жеке компьютер де болуы мүмкін.

Жапония

Жапонияда жатын бөлме тұжырымы батыс елдеріне қарағанда әлдеқайда маңызсыз, әсіресе жеке пайдалануға арналған жеке кеңістікке ие болу тұрғысынан. Шындығында, үйдің біртұтастығы отбасының біртұтастығымен байланысты, бұл өте маңызды ұғым, сондықтан тіпті қарым-қатынастарда да кеңістіктер жекелендірілмейді. Барлық нәрсе бастапқы біріктіру принципіне бағынады. Бұл әртүрлі кеңістіктерді пайдалануда икемділікке мүмкіндік береді: жапондықтар әр кешкісін фютондарын татами кілемдеріне, әдетте біріне-бірі жақын жайып төсейді. Таңертең оларды ошииреге жинап қояды. Үйдің бірлігі күріш қағазымен жабылған және толық оқшауланған жылжымалы бөлімшелер (сёдзи) арқылы да нығайтылады. Материалдық тұрғыдан алғанда, жапондық татами бөлмесі, батыс әріптесінен (Батыс бөлмесі деп аталады) есігі, кереуеті немесе тіпті қабырғасы болмайды, сондықтан оны кеңістікте анықтау қиын. Бұл бөлме әдетте үйдің арт жағында, отбасының ата-бабаларына арналған орынға жақын және оңтүстік жағынан, бақтардан және сыртқы көріністен қарама-қарсы орналасқан. ХХ ғасырдың екінші жартысында жатын бөлме стилінде елеулі өзгерістер болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін дерлік болмаған Батыс бөлмесі жаңа құрылыстарда кеңінен таралды, соның салдарынан ғимараттың жасы мен батыс стиліндегі жатын бөлмелерінің болуы арасында байланыс пайда болды. Дегенмен, мәдени әдеттер соншалықты жылдам өзгерген жоқ. Халық тығыз қоныстанған қалаларда, жайғасу мен ұйықтаудан басқа ештеңе жасауға мүмкіндік бермейтін, жеке бөлмелерден тұратын қонақ үйлер кездеседі. Бұл "капсулалық" қонақ үйлер деп аталады және Сингапур, Тайвань сияқты аймақтарға тарады.