Кіріспе

Сәбилер мен кішкентай балалардың ата-аналарына жақын ұйықтауы

Ко-ұйықтау немесе бір төсекке жату – бұл сәбилер мен кішкентай балалардың бөлек бөлмеде емес, бірін немесе екеуін де ата-аналарына жақын ұйықтауы. Ко-ұйықтау кезінде адамдар бір-біріне сезімдік жақындықпен ұйықтайды, яғни әрбір адам басқалардың қатырғанын сезеді. Мұндай сезімдік жақындыққа тигізу, иіс, дәм немесе дыбыс себеп болуы мүмкін. Сондықтан, адамдар бірнеше сантиметр қашықтықта немесе бөлменің екінші жағында болса да, бір-біріне әсер ете алады. Ко-ұйықтаудың немесе басқа ұйықтау орынының қандай болғанына қарамастан, баланың өмірінің алғашқы кезеңінде күндіз де, түнде де ұйықтаған кезде үнемі ересек және жауапкершілігі бар күтушімен бір бөлмеде болуы маңызды деп саналады. Бұл Кенеттен Өлім Синдромы (SIDS) қаупін 50 пайызға төмендетуге көмектеседі. Red Nose Australia сияқты кейбір ұйымдар осы әдісті өмірдің алғашқы 12 айында қолдануға кеңес береді, ал NHS сияқты басқалары алғашқы 6 айда қолдануды ұсынады.

Кіріспе

Ерлі-зайыптылар арасында төсек бөлісу Солтүстік Америка, Еуропа және Австралиядан басқа әлемнің көптеген аймақтарында кең таралған практика, тіпті осы аймақтардағы балалардың да көп бөлігі өмірінің бір кезеңінде ата-аналарымен бір төсекке жатқан. 2006 жылы Үндістанда 3-10 жастағы балаларға жасалған зерттеуде балалардың 93% төсек бөлісіп ұйықтаса, АҚШ-тағы Кентукки штатындағы балаларға жасалған 2006 жылғы зерттеуде 2 аптадан 2 жасқа дейінгі нәрестелер мен сәбилердің 15% төсек бөлісіп ұйықтағаны анықталды. XIX ғасырға дейін барлық аймақтарда төсек бөлісу кеңінен таралған, одан кейін балаға жеке бөлме және төсек берілу практикасы пайда болды. Әлемнің көптеген жерлерінде төсек бөлісу балаға түнде жылуды сақтаудың қарапайым тәсілі болып табылады. Жақында ғана батыс мәдениетінде балаға жақын тәрбие беруді қолдайтындар төсек бөлісуді қайтадан енгізді. Осы идеяны қолдаушылар төсек бөлісудің нәрестелердің өмірін сақтайтынын (әсіресе бала эмизумен қатар болса), байланысты нығайтатынын, ата-аналарға көбірек ұйықтауға мүмкіндік беретінін және емшек сүтімен тамақтандыруды жеңілдететінін айтады. Үлкен балалар анасын оятпастан түнде емшектей алады. Қарсыластар бірге ұйықтамау балаға стресс тудыратынын алға тартады. Олар сондай-ақ ата-ана баланың тынысын тағайып қоюы немесе баланың ата-анасына зиянды тәуелділігін қалыптастыруы мүмкін екеніне қатысты алаңдаушылық білдіреді. Балалар ерте жастағы тәжірибеден үйренген әдеттеріне бейімделгендіктен, нәресте кезінде төсек бөлісу осы балалардың кішкентай кезеңнен өткен соң да ата-аналарының төсегіне кіру ықтималдығын арттырады.

Денсаулық және қауіпсіздік

Медициналық қызметкерлер төсек бөлісу әдістемелері, тиімділігі және этикалық жақтары бойынша пікір келіспейді. Дегенмен, қауіпсіз бірге ұйықтау және төсек бөлісу ережелерін Lullaby Trust ұйымынан табуға болады, ал ЮНИСЕФ сияқты ұйымдар қауіпті бірге ұйықтауға себеп болатын негізгі факторларды көрсетеді. Дәстүрлі және мәдени төсек бөлісу және күтім жасау тәжірибелері кейбір топтарда Кенеттен Өлім Синдромы (СВДС) қаупін азайтуы мүмкін. Бірақ, басқа топтарда керісінше, Кенеттен түсініксіз нәсілдік өлім синдромы (SUDI) санаттарына жататын өлім-жітім жағдайларының көбеюіне әкелуі мүмкін.

Белгілі тәуекелдер

Кез келген бала ұйықтаған орынға немесе бірге ұйықтаған орынға жатқызған кезде, SIDS қаупін арттыратын және олардан аулақ болуға тиіс қауіпті мінез-құлықтар бар: нәрестелер әрқашан қатты бетке (су төсегі, жастық, кресло немесе диван емес) арқасымен ұйықтауы керек, төсек төсегі төсектің жақтауымен тығыз жанасуы керек, баланың жанында жұмсақ ойыншықтар немесе құшақтар болмауы керек, жамылғылар жеңіл болуы керек, баланың басын жабуға болмайды және басқа да SIDS қаупін тудыратын факторлардан сақтану керек. Сонымен қатар, кейбір ата-аналар өз мінез-құлқы мен денсаулық жағдайының салдарынан балаларына қауіп төндіреді, мысалы, темекі шегу, көп мөлшерде ішімдік ішу, есірткі қолдану, тері инфекциялары, семіздік немесе басқа да қауіптілік деңгейін арттыратын ерекшеліктер. Ұйықтағанда айналып жататын ата-аналар баласын жарақаттап немесе тұншықтырып тастауы мүмкін, әсіресе олар терең ұйықтаса, шаршаған немесе семіз болса. 2008 жылғы есеп ата-аналардың мінез-құлқы мен дәстүрлі бірге ұйықтау әдістемесіне ұқсас жағдайды зерттеді, бірақ зерттеуге қатысушылар көбінесе бірге ұйықтауға қарама-қарсы креслолар мен басқа да жабдықтарды қолданды. Бірге ұйықтауға ұқсас жағдайға тап болған балалар кейінірек ұйқымен байланысты мәселелерге жиі ұшырады, бірақ зерттеу ата-аналардың мінез-құлқының бұрыннан бар ұйқы қиындықтарына реакция екенін көрсетті. Ата-аналардың мінез-құлқы мен ұйқы бұзылуы арасындағы байланыстың көп бөлігі, бұрыннан бар жағдайларды ескергенде, статистикалық маңызға ие емес еді. Сонымен қатар, ананың ұйықтау кезінде баланың жанында болу сияқты әдеттегі бірге ұйықтау мінез-құлқы ұйқы проблемаларына қарсы қорғаныш факторы болып табылды.

Жүкті өлім синдромымен (ЖЖӨӨС) байланысты

Бірге ұйықтау көбінесе қажетсіз практика ретінде қарастырылады, оның нәтижесінде кенеттен нәресте өлімі синдромы (SIDS) сияқты мәселелер туындауы мүмкін. Алайда, зерттеулер SIDS және бірге ұйықтау арасындағы байланысқа қатысты пікірлердің әртүрлі екенін көрсетеді. SIDS-ке қатысты ең даулы мәселе – төсек бөлісу осы синдромның басты себебі ме, одан аулақ болу керек пе, әлде қолдау көрсету керек пе деген сұрақ. Ата-аналар баласына қол жеткізу арқылы оны оңай тамақтандырып, жұбата алады, бұл олардың шаршауын азайтады. Осының нәтижесінде, бірге ұйықтау ата-ананың баланың қажеттіліктеріне жауап беру қабілетін арттырады. Бірге ұйықтайтын аналар мен балаларда стресс гормондарының деңгейі төмендейді, әсіресе стресс гормоны кортизолдың балансы жақсарады, оның қалыпты деңгейде болуы баланың денсаулығы үшін маңызды. Жануарларға жасалған зерттеулерде аналарына жақын болған нәрестелерде ми мен жүрек өсуіне қажетті өсу гормондары мен ферменттердің деңгейі жоғары болған. Сондай-ақ, бірге ұйықтайтын нәрестелердің физиологиялық көрсеткіштері тұрақтырақ болады, олардың дене температурасы, жүрек соғысы және тыныс алу жиілігі жалғыз ұйықтайтындарға қарағанда жақсырақ болады, тыныс алудағы үзілістер де азырақ. Дене дамуының артықшылықтарынан бөлек, бірге ұйықтау ұзақ мерзімді эмоционалдық денсаулықты да жақсартады. Ұзақ мерзімді зерттеулерде ата-анасымен бірге ұйықтаған балалар жалғыз ұйықтағандарға қарағанда бақыттырақ, алаңдаусыз, өздеріне сенімді, ұйқыдан қорықпайтын, мінез-құлқында проблемалары аз, жақын қарым-қатынасқа бейім және ересек күндері тәуелсіз болып өседі.

Ауру таралуы

Солтүстік-шығыс Англияда шағын топты зерттеу нәтижесінде түнгі уақыттағы ата-ана тәрбиесінің әртүрлі стратегиялары анықталды. Зерттеуге қатысушылардың 65% төсек бөлісіп ұйықтаған, олардың 95% екі ата-анасымен бірге ұйықтаған. Зерттеу авторы ата-аналардың кейбіреуі төсек бөлісудің тиімді екенін айтса да, денсаулық сақтау мамандары мен туыстарының қарсылығын сезінуден қауырсынып, осы практикаларын жасырғанын хабарлады. 1991-1999 жылдар аралығында Ұлттық денсаулық сақтау статистикасы орталығы жүргізген сауалнамаға сәйкес, американдық отбасылардың 25% әрқашан немесе көбінесе балаларымен бірге төсек бөлісіп ұйықтаса, 42% кейде, ал 32% ешқашан төсек бөліспеген.

Әлеуметтік-экономикалық факторлар

Бірге ұйықтау туралы алғашқы пікірлер оны табыс деңгейі мен әлеуметтік-экономикалық жағдаймен байланыстыруы мүмкін. Көбінесе, төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы отбасылар балаға жеке бөлме алуға шамасы келмейді, ал жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы отбасылар жеткілікті бөлмелері бар үйді алуға оңай мүмкіндік алады.

Мәдени факторлар

Бірнеше зерттеулер ортақ төсекке жатудың таралуы мәдени қалаудың нәтижесі екенін көрсетеді. 19 елде жүргізілген зерттеуде Азия, Африка және Латын Америка елдерінде ортақ төсекке жату кеңінен қабылданған практика болып табылады, ал Еуропа мен Солтүстік Америка елдерінде мұндай практика сирек кездеседі. Бұл үрдіс негізінен ата-аналардың алаңдауларынан туындады: Азия, Африка және Латын Америкасының ата-аналары ата-ана мен баланың арасындағы үзілістен қорқады, ал Еуропа мен Солтүстік Американың ата-аналары ата-аналар мен баланың жеке өмірінің болмауынан қорқады.