Кіріспе

Басқа сүйену - дененің тынығуына, емделуіне немесе әшекейлеуіне арналған тірек. Көптеген түрлер, соның ішінде адамдар, жастықтарды әртүрлі мақсатта қолданады. Жастықтардың түрлеріне декоративті жастықтар, денеге арналған жастықтар, сәндік жастықтар және тағы да басқалары жатады. Ұйқыға арналған жастықтар – бас пен мойынды қолдайтын төсек жинағының бір бөлігі. Басқа жастықтар жатқанда немесе отырғанда денеге қолдау көрсету үшін жасалған. Адам денесінің пішінін ескере отырып, ұйқы кезінде ыңғайлылықты арттыратын жастықтар да бар. Төсек, диван немесе креслоға қойылатын әшекейлі жастықтар кейде құсқыштар деп те аталады. Қазіргі батыс мәдениетінде жастықтар жай немесе өрнекті матадан тігілген қапшадан (жастық қаптамасы) тұрады, ішіне жұмсақ толтыру салынған, көбінесе синтетикалық, және көлемдері мен пішіні стандартталған. Тарихи тұрғыдан жастықтар әртүрлі табиғи материалдардан жасалған, және көптеген мәдениеттер әлемде табиғи материалдардан жасалған жастықтарды қолдануды жалғастыруда. "Жастық" сөзі орта ағылшын тіліндегі pilwe сөзінен, ал одан бұрын көне ағылшын тіліндегі pyle (көне жоғарғы неміс тіліндегі pfuliwi сөзімен байланысты) және латын тіліндегі pulvinus сөзінен шыққан. Бұл сөздің алғашқы қолданылуы 12 ғасырға дейін жетеді.

Тарих

Нақты шығу тегі белгісіз болса да, жастықтарды қолдану жануарларда тарихқа дейінгі кезеңде дамыған, алғашқы мысалдардың ішінде бауырымен жорғалаушылар мен сүтқоректілердің бас пен мойынды қолдау үшін өздеріне және бір-біріне бас тіреуі жатады. Бұл үлкен, энергияны көп қажет ететін мидың эволюциясымен байланысты болуы мүмкін. Осы кезеңде жастықтарды тек байлар ғана қолданды. Жастықтар жайлылық сыйлап қана қоймай, сонымен қатар ұйықтағанда адамдардың шашынан, аузынан, мұрынан және құлақтарынан жәндіктерді қорғауға да көмектесетін. Ежелгі египеттіктердің жастықтары ағаштан немесе тастан жасалған бас тіреулер болды. Мұндай жұмсақ жастықтар көбінесе жоғары топтағы адамдарға тиесілі болған, алайда, барлық топтағы адамдар ұйықтағанда, жатқанда немесе отырғанда қолдау үшін жастықтың бір түрін пайдалануға құқылы болды. Бұл дәстүр бүгінге дейін сақталып келеді. Сонымен қатар, римдіктер мен гректер ежелгі египеттіктер сияқты, қайтыс болғандардың басына жастықтарды қойып, оларды пайдаланды. Керамикалық жастықтар ең танымал болды. Бірақ қазірдің өзінде қауырсын өнімдеріне қатыгездіксіз сертификаттар бар. Үндістанда капок – Ceiba pentandra және Bombax ceiba ағаштарының жұмсақ, жылтыр жеміс талшықтары – дәстүрлі жастықтар жасау үшін қолданылады.

Ортопедиялық

Мойын жастықтары мойынды қолдап, басқа демалуға арналған терең қуысты және ұйықтаған кезде мойынды омыртқамен бірқатар ұстауға көмектесетін қолдау аймағын қамтамасыз етеді. Бұлар мойын жастықтары деп те аталады. Мойын жастықтары емдік, ортопедиялық және хирургиялық араласулардан кейін пациенттердің қолайлы күйін сақтауға көмектеседі. Саяхат жастықтары отыру позыциясында мойынды қолдайды. Олардың "U" пішіні мойынның артқы бөлігіне жақсы жабысады және ұйықтаған кезде басқа ыңғайсыз және зиянды қалпына түсуіне бөгет жасайды. Дегенмен, кейде U пішіндес жастықтар басты алға итеріп, мойынның қатаюына себеп болуы мүмкін. Дөңгелек жастықтар – тор сияқты пішінделген, ортасында құйрық сүйегіне түсетін қысымды азайту үшін ойық бар, отыру кезінде қолданылатын қатты жастықтар. Мұндай жастықтарды көбінесе құйрық сүйегі зардап көрген, геморрой немесе ішек ауруларымен күресіп жүрген адамдар пайдаланады. Бел жастықтары белдің ішкі қисығын қолдау үшін жасалған, отыру кезінде бел мен орындық арасындағы бос кеңістікті толтырады. Бұл жастықтар көбінесе жүргізу кезінде немесе кеңсе орындығында отыру кезінде белдің төменгі бөлігін қолдау үшін қолданылады. Ортопедиялық жастықтар жадты жастықтарға ұқсас.

Декоративті

Декоративті жастықтар екі мақсатқа қызмет етеді. Олар көбінесе әдемі жабын материалымен жасалған, ол жастықтың орналасқан бөлмесін сәндеуге арналған. Декоративті маталардың ені әдетте 54 дюйм болғандықтан, көптеген декоративті жастықтардың өлшемі шамамен 17x17 дюймді құрайды (54/3 = 18, тігіс қосымшасы ескерілмейді). Толықтай жасалған төсекті безендіру үшін қолданылған кезде, сәндік жастықтар көбінесе ұйықтар алдында ығыстырылып қойылады, себебі олар жууға болатын жастық қалтасымен жабылмайды. Осылайша, төсекте болғандарына қарамастан, олардың басты мақсаты – сәндеу, сондықтан олар осы санатқа жатады. Бұл жастықтар тапсырыс бойынша да, жеке шеберлердің қолымен де жасалуы мүмкін. Декоративті жастықтар үйдің көпшілікке көрінетін бөліктеріндегі жиһаздарда да кездеседі, мысалы дивандарда, креслоларда және терезе алдындағы орындықтарда. Мұнда олардың қолданылуы ортопедиялық және ұйықтар жастықтардың қызметін де атқаруы мүмкін. Мысалы, егер адамның денсаулығында ерекше мәселе болмаса, ол диванда отырғанда қажет болған жағдайда, белді қолдау үшін қолға түсетін сәндік жастықты пайдаланады. Сол сияқты, қысқа ұйқы кезінде де, ұйықтар жастықтар сияқты, жастық қалтасымен жабылмайтын декоративті жастықтар бас немесе мойынды қолдау үшін ыңғайлы болады. Үйде қолданылуына қарай декоративті жастықтардың бес негізгі синонимі бар. "Акцент" жастықтар үйдің сәнінің басқа элементтерін ерекшелеп көрсетеді. "Диван жастығы" және "көше жастығы" терминдері осы сәндік жастықтардың көбінесе қай жерде орналасатынын көрсетеді. "Лақтырылатын жастық" және "тасталатын жастық" терминдері олардың әдетте қалай орналастырылатынына сілтеу жасайды. "Жаңалық жастықтары" әзілді нысандардың пішінінде жасалады (мысалы, банан, твитти құсы, адам аяғы, бензопила, тұздық, бұрынғы президент) және бөлмеге немесе қонақ бөлмесіне көңіл көтеріп, әзіл-қалжың қосуға арналған. "Шатыр жастығы" төсекті безендіретін жастықтардың алдына қойылады. Бұл жастықтың үстіңгі жағына тігілген, бетін бүгіп жабатын жеке мата жапсырмасы болады. Шатырдың жапсырмасы бос немесе бекітілген болуы мүмкін; егер жапсырма бос болса, оны төмен салмақтау үшін әдетте әшекейлі мақтаны немесе моншақты қолданады, сонда олар дұрыс түседі. Еденге қоятын жастықтар – декоративті жастықтардың тағы бір түрі. Бұл жастықтар көбінесе 26×26 дюймді құрайды (матаның енінің жартысы, тігіс қосымшасы ескерілмейді).

Қоспалы жаздық

Комбинированная жаздық – әртүрлі позаларда ұйықтайтын және жастықты құшақтау немесе ойнау үшін пайдаланғысы келетін адамдарға арналған жаздық.

Мәдениет

Әлемнің көптеген аймақтарында жастықтар мәдени мағынаға ие, және оларға жасалған сілтемелер түрлі қолданыстарға, формаларға және қызмет түрлеріне дейін кеңейген.

Жақсылық жаздықтары

Кейбір мәдениеттерде жастықтар құшақтау үшін жасалған. Мысалы, Жапониядан шыққан "құшақтау жастығы" – Дакимакура, оған адам және жануар сипаттары, сондай-ақ қосымша психологиялық жайлылық үшін поп-мәдениеттен сілтемелер қосылған. Басқа да құшақтау жастықтары бар, олар көбірек практикалық, мысалы, Индонезиядан шыққан Гулинг және Филиппиндерде пайда болған Абразадор. "Күйеу жастығы" (немесе "жігіт жастығы" деп те аталады) – екі "қолы" бар, үлкен, биік арқасы бар жастық. Ол төсекте немесе еденде, кітап оқу немесе теледидар қарау сияқты жағдайларда тік отыруға көмектеседі. Осы жиі қолданылуының арқасында, күйеу жастығын "оқу жастығы" деп те атайды.

Жастықпен күресу

Жастықпен соғысу - көбінесе кішкентай балалар (бірақ жасөспірімдер мен ересектер де) ойнайтын, онда олар жастықтарды қару ретінде пайдаланып, көрінеу физикалық қақтығысқа түседі. Жастықпен соғысу балалардың түнде қалу кезінде жиі кездеседі. Жастықтар көбінесе жұмсақ болғандықтан, жарақаттар сирек болады. Бірақ жастықтың салмағы жас адамды теңгерімнен шығаруы мүмкін, әсіресе төсек сияқты жұмсақ бетте, ол осы ойынға жиі таңдалатын орын. Бұрын жастықтар жиі жыртылып, бөлмеге қауырсын шашыратылған. Қазіргі заманғы жастықтар көбінесе берік болып, жасанды толтырумен толықтырылады, сондықтан олар сирек жыртылады.

Жастық әңгіме

Жастық әңгімесі – жыныстық қатынастан кейін екі жақын адам арасында жиі болатын, көбінесе құшақтасу, ласкы сыйпау және басқа да физикалық жақындықпен бірге жүретін, сергек және жеке сөйлесу. Ол шыншылдық, жыныстық қанағаттан кейінгі жағдай және байланыс орнатумен байланысты. Батыс әлемінде жастық әңгімесіне көптеген мәдени сілтемелер кездеседі.

Қытайлық тас жаздықтар

Қытайдың тас жастықтары ежелгі Қытайда маңызды рөл атқарды. Олар жадеден жасалған және тас арқылы энергияны адам миына жеткізеді деген сенім болған. Бұл заттың пайда болуы Мин әулеті кезінде басталды, оның бас ауруын немесе депрессияны емдеуге, немесе оны пайдаланатындардың зиясын арттыруға қабілетті деп сендірілді. Олардың қымбаттылығы мен сирек кездесуіне байланысты көбінесе патшалар мен ақсүйектерде қолданылған. Отбасылар кейде осы жастықтардың сапасы мен өрнегіне қарай балаларын үйлендірген. Бүгінде Қытайда ыстық жаз айларында тас жастықтарды жиі пайдалануды жалғастыруда.

Дененің бөліктеріне арналған жазғыштар

Денеңіздің белгілі бір бөліктеріне арналған жұмсақ төсемдер кейде жастық деп аталады. Мысалы, көзге жайлылық беру үшін жасалған көз жастықтары. Кейбір компьютерлік төсемдерде білекке арналған тіреуіш болады, олар әдетте жастық деп аталмаса да, тағы бір мысал болып табылады.

Жыныстық жаздықтар

Жыныстық жастық – жыныстық қатынасты жақсарту үшін арнайы жасалған, көбінесе берік жастық. Дегенмен, арнайы жастыққа орнына кәдімгі қатты жастықты да пайдалануға болады. Кейбіреулерінде беріктік пен жұмсақтықты теңестіретін жоғары тығыздықты уретаннан жасалған өзегі болады. Көбінесе кездесетін жастық пішіндерінен өзге, үшбұрышты, пандус тәрізді, призма тәрізді сияқты жастықтар да бар, олар түрлі жыныстық позаларға ыңғайлы, ал кейбіреулерін оларсыз қолдану қиын немесе жайсыз болуы мүмкін. Жыныстық жастықтың ең көп қолданылатын түрі – әйелдің мүжігінің немесе жамбасының астына миссионерлік позаны қабылдамас бұрын қою; бұл жамбас аймағын бұрып, ену тереңдігін арттырады.

Жастық мәзірі

Жастық тізімі – қонақ үйлер қонақтарға, әдетте тегін ұсынатын, қолда бар жастықтардың тізімі. Ол қонақтарға басқа жастық таңдау мүмкіндігін береді. Көбінесе ұсынылатын жастықтардың түрлері – жадты көбік, гречневый қабығы және аллергия тудырмайтын жастықтар. Кейбір қонақ үйлер бас ауруы немесе стресс сияқты нақты жағдайларды жеңілдету үшін арнайы жастықтар ұсынады.