Кіріспе

Хенгян (衡阳) — Қытайдың Хунань провинциясының екінші ірі қаласы. Ол провинция астанасы Чаншаның оңтүстігінде шамамен 120 шақырымдай жерде Сианг өзенінің бойында жатыр. 2020 жылғы Қытай халық санағы бойынша, қаланың жалпы халқы 6 645 243 адамды құрады, олардың 1 290 715-і 4 қалалық ауданнан тұратын құрылыс аймағында (немесе метрополитен аймағында) тұрады, ал Наньюе ауданы әлі бірікпеген. Хенгян қаласында Оңтүстік Қытай университеті, Хенгян Нормальдық университеті және Хунань Технология институты орналасқан, бұл қаладағы үш ірі провинциялық мемлекеттік университет.

Тарих

Қаланың бұрынғы атауы Хенчжоу (Хенчжоу) болды. Бұл Тан әулетінің Цзяннань және Батыс Цзяннань аймақтарындағы префектураның астанасы еді. Ли Цзиньшуан 680 жылы Гаоцзун императорының қалауына қарсы Чанъаньдағы заң шығару бюросын басып алуға тырысқаннан кейін, ауруға шалдыққандай болып, Хенчжоудың басқарушысы болып тағайындалды. 705 жылы У Цзэтянь биліктен тайдырылған төңкерістен кейін, оның одақтасы Ли Цзёнсю да осы провинцияның басқарушысы қызметінен уақытша шеттетілді. Император Муцзун тұсында канцлер Лингху Чу да өзінің қол астындағыларының жемқорлығы үшін осы провинцияға жіберілді. 750 жылдары Хенчжоудың басқарушысы Чэнь Сянь өзінің аймағын ғана емес, сонымен қатар жеке әскерін қолданып, номиналды бастығы, Цзинь префектурасында (қазіргі Цзиньчжоу) орналасқан әскери губернатор Чжан Вэйиге үстемдік етті. Бірақ 760 жылы Чжанның орнына бұрынғы канцлер Лю Ин келгеннен кейін, Чэнь тұтқынға алынып, күтпеген шабуылда өлтірілді. Тан императоры Сицзун билігі кезінде Чжоу Ю 881 жылы Хенчжоу префекті Сю Хаоды, ал 886 жылы Тан префектурасындағы (қазіргі Чанша) Цинхуа округінің астанасындағы көтерілісші Цинь Зонгкуанның өкілін құлатты. Сицзун Чжоу Юеге барлық лауазымын растап, оның округін Уань деп атады. Содан кейін Сицзунның інісі оған Батыс Лингнан округін (қазіргі Гуанси) басқару құқығын берді. Бірақ 893 жылы Денг Чун мен Лей Ман оған шабуыл жасап, өлтірді. Басқа басқарушылардың арасында Ци Инь және Сяо Е болды. Хенчжоу бастапқыда Ян Шиюань басқаратын шаруалар көтерілісіне түскеннен кейін, Ма Ин оны қайтарып алып, Тан әулетінің құлау кезінде өзінің күш орталығының бір бөлігіне айналдырды. Ол бастапқыда Кейінгі Лянды қолдады, содан кейін бес әулет және он патшалық дәуірінде өзін патша деп жариялады. Үш феодалдық көтеріліс кезінде Ву Сангуи өзін Ұлы Чжоу императоры деп жариялап, 1678 жылы Хенчжоуда императорлық сарайды құрды, бірақ сол жылы аурудан қайтыс болды. Оның немересі Ву Шифан Юньнаньға шегінді, ал Цин әулеті келесі жылы Хенчжоуды қайтарып алды. Хенгян шайқасы Екінші Қытай-Жапон соғысында бір қаланың ең ұзақ қорғанысы болды. 1944 жылдың 19 маусымында Чанша Жапон императорлық армиясының бақылауына өткеннен кейін, Хенгян олардың келесі мақсатына айналды. 10 дивизиядан, төрт бригададан және 110 000-нан астам әскерден тұратын қайта ұйымдастырылған 11-армия Хенгянға шабуыл жасау міндетін алды. Бұл жапондықтардың Ичи Го шабуылының бір бөлігі болды. Хенчжоудың Рим-католик епархиясы құрылды, бірақ кейде таратылды. 1946 жылы оның мәртебесі көтерілгеннен кейін ол Чанша архиепископының қарауында болды. 2013 жылы Хенгян ірі сайлау сатып алу оқиғасының орталығы болды, онда 56 шенеунік төменгі деңгейдегі жергілікті шенеуніктерге дауыс үшін ақша төлегені анықталды. Содан кейін 56 шенеунік қызметінен алынып, тағы 512 шенеунік өз қызметінен кетті.

Экономика

Хеңянның ауданы белгілі бір шамада және халқы 7,141,162 адамды құрайды. Төрт орталық қалалық аудандағы құрылыс аймағында 1,075,516 адам тұрады. Хеңян – қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіптік қала және Хунань провинциясының маңызды көлік орталығы, су, теміржол және тас жолдары арқылы байланысқан. Өндіріс салалары: химия, ауыл шаруашылығы, тау-кен жабдықтары, тоқыма, қағаз және өңделген азық-түлік. Жақын маңда қорғасын, мырыш, көмір және қалайы өндіріледі. Хеңян – Хунань провинциясының екінші ірі қаласы, дамып келе жатқан өнеркәсіптік орталық және көлік торабы.

Туризм

"Оңтүстік Қытайдың жарқын інжуі" және "Жабайы қаз қаласы" (екінші атауы қыста оңтүстікке ұшып бара жатқан жабайы қаздардың мұнда тоқтауынан туындаған) ретінде танымал Хенгян, революционер Луо Ронгхуан және танымал Мин ғалымы Ван Фучжи сияқты көптеген тарихи тұлғалардың туған жері. Қала Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр зақымдарға ұшырады және Шигу академиясы, Аждаһа мұнарасы, Дончжоу аралындағы (东洲岛) Конфуций мектебі, Лайян пагодасы және Нантай ғибадатханасы сияқты бірнеше тарихи ғимараттар әртүрлі сатыларда қайта жаңартылуда. Бес қасиетті таудың бірі – Хең тауы қала орталығынан солтүстікке қарай 45 шақырым қашықтықта жатыр.

Климат

Хеңян ылғалды субтропиктік климатқа (Köppen Cfa) ие, төрт анық маусым бар. Көктемде ауыр жаңбыр жауады, ал жазы ұзақ, ыстық және ылғалды, жаңбыр аз жауады, күзі қолайлы және құрғақ. Қысы қысқа, бірақ суық жел соғып, температура кейде нөлден төмен түседі, және қатты болмаса да, жаңбыр жиі жаууы мүмкін. Айлық күндізгі орташа температура қаңтарда -ден шілдеде -ге дейін өзгереді.

Үкімет

Қазіргі Хэньян қалалық партия комитетінің хатшысы – Дэн Чэкун, ал қазіргі әкімі – Чжу Цзянь.

Көлік

Хеңян – Қытайдағы маңызды қалалардың бірі. G4 Бейжің-Гонконг және Макао тас жолы мен G72 Кванчжоу-Наннинг тас жолы осы қалада қиылысады. Қытайдың 107 ұлттық тас жолы (Пекинге, Гуанчжоуға) және 322 ұлттық тас жолы (Куньминге) қала орталығынан өтеді. Қалада екі автобус терминалы бар. Бірі – Хеңян батыс терминалы, ол қала орталығында орналасқан және солтүстік және батыс бағыттарындағы провинциялық және қалалық желілерге қызмет көрсетеді. Екіншісі – LingHu терминалы, ол қала шетінде орналасқан және оңтүстік және шығыс бағыттарындағы желілерге қызмет көрсетеді. Хеңян – Қытайдың оңтүстігіндегі маңызды көліктік торабы. Пекин-Гуанчжоу темір жолы мен Хунань-Гуанси темір жолы Хеңян қаласында қиылысады. Хеңян темір жол станциясы – Қытайдағы он ең ірі темір жол станциясының бірі және ең жоғары санаттағы станциялардың қатарына жатады. 100-ден астам пойыз Хеңян темір жол станциясы арқылы өтеді және тоқтайды, бұл оны елдегі ең жұмысты станциялардың біріне айналдырады және Қытайдың көптеген қалаларымен байланыстырады. Қаланың жаңа Хеңян шығыс темір жол станциясы Ухань-Гуанчжоу жоғары жылдамдықты темір жолы және Хуайхуа-Шаоянг-Хеңян темір жолымен қызмет көрсетеді. Хеңян метрополитені – жоспарланған монорельстік жедел транзиттік жүйе. 2014 жылы ашылған қалаға Хеңян Нанью әуежайы қызмет көрсетеді.

Диалекті

Хэңян диалектісі (Xiang Lao Xiang 湘语 老湘语; Gan 赣语; Southwest Mandarin 西南官话): Хэңян қаласының, Хэңян ауданының және Хэннан ауданының диалектілері – нағыз Хэңян жергілікті диалектілері.

материалдық емес мәдени мұра

2022 жылдың соңына қарай Хеньяң қаласында 8 ұлттық материалдық емес мәдени мұраны қорғау бағдарламасы және 27 облыстық бағдарлама бар.