Кіріспе

Пол Хиндемиттың операсы «Матис дер Малер» (Матиас Суретші – Пол Хиндемиттың операсы. Бұл операның басты кейіпкері Маттиас Грюневальд – Реформация дәуірінде өркендеген тарихи тұлға. Оның өнері, әсіресе Изенхайм алтары, 20 ғасырдың басында көптеген шығармашылық тұлғаларға үлкен әсер етті. Хиндемит операны 1935 жылы өзінің либреттосын жазып аяқтады. Бірақ, сол кезде нацизмнің күшеюі Хиндемиттың Германияда операсын қоюына мүмкіндік бермеді. Оқиға неміс шаруалар соғысы (1524–25) кезінде өтеді және Маттиас өзінің заманындағы қатал жағдайда көркемдік өрнек беру еркіндігі үшін күресін көрсетеді, бұл Хиндемиттың нацистер билікке келгенде және наразылықты басып тастағандағы күресін еске салады. Операның айқын саяси мазмұны режимнен жасырылмады.)

Өнер тарихы

Опера алғаш рет 1938 жылғы 28 мамырда Цюрих опера үйінде Роберт Денцлердің жетекшілігімен қойылды. 1956 жылғы 14 қазанда Кельн қаласындағы қайта жаңартылған Шоуспиль Кёльн операның гала-кешімен ашылды. 1939 жылғы 9 және 11 наурызда Амстердамда Цюрих операсының директоры Карл Шмид Блосстың жетекшілігімен "Матис дер Малер" операсы орындалды. Осыған орай, Амстердамдағы Риксмузей "Кішігірім айқышқа шегелену" картинасының және Франц Кенигске тиесілі Матиас Грюневальдтың екі суретінен құралған деректік көрме ұйымдастырды. Британдық тұңғыш көрсетілімі 1952 жылғы 29 тамызда Эдинбургте болды, ал АҚШ-та алғаш рет 1956 жылғы 17 ақпанда Бостон университетінде Сара Колдуэллдің жетекшілігімен өтті. Көпке танымал "Матис дер Малер симфониясынан" өзгеше, ірі көлемді операның өзі сирек қойылады. АҚШ-та 1995 жылы Нью-Йорк қалалық операсының қойылымы ерекше көзге түсті. 2005 жылы Гамбург мемлекеттік операсы осы туындыны сахнаға қойды. 1994 жылғы қаңтарда өртке ұшыраған Барселонадағы Гран-Театр-дель-Лисеуда осы опера қойылып жатқан кезде ғимарат өртенді.

1-ші көрініс

Матистің монастырь ауласындағы ойлары мен шақыруына деген күмәні шаруа басшысы Швальб пен оның қызы Регинаның келуімен тоқтатылады. Шаруалардың қиын жағдайына бейілдескен ол, атын сыйға беріп, кардиналдың сүйікті суретшісін қамауға батыл бармайтын Сильвестрдің қуып жететініне қарсы тұру үшін қалады.

2-ші көрініс

Католиктер, лютерандар және студенттердің Майнцтегі Альбрехттің резиденциясы алдында тудырған бүлік, Сент-Мартиннің қасиетті деректерімен кардиналдың келуі арқасында тоқтатылады:

Ол саудагер Ридингерге кітаптарды өртеу туралы бұйрықты кері қайтаруға уәде береді, бірақ кейіннен Померфельдтің Римге қарсы келе алмайтынын еске салғаннан кейін мойынсұнады. Матис Ридингердің қызы Урсуламен қайта табысып, Сильвестр оны таниды және Альбрехтке шаруалар көтерілісін басуға қатыспауды өтінеді. Досының ойын өзгерте алмайтынын түсінген Альбрехт оған қауіпсіз өтуге рұқсат береді, осылайша ол олардың ісіне қосыла алады.

4-ші көрініс

Ауылдық әскер Хельфенштейндерді тұтқынға алып, графты өлімге кесіп, графшаны қорлады. Олардың талаптарын сұрағанда, шаруалардың бірі, басқалармен қатар, императордан басқа ешкімді билеуші деп танымайтындарын айтады ("Kein Herrscher gilt / Als der Kaiser"). Матис қарсылық білдіргені үшін ұрып-сапалап жазалайды. Федералды әскер келген соң, көңілі құлаған шаруалар шайқасқа дайындалады, бірақ олар тез жеңіліске ұшырайды; Швальб қаза табады, ал Матисті графша қиыннан құтқарады. Ол жетім қалған Регинамен бірге қашып кетеді.

5-ші көрініс

Альбрехт Капитомен қарыздары мен Лютердің наразылығын талқылайды және бай қалыңдықпен әңгімелесуге келіседі. Урсула кіргенде ол таңғалады, оның айтқандарына күмән келтіріп, оның осы жоспарға қатысуын сынап, кінәлайды. Ол махаббат емес, оның сенімі оны оның дініне қайта оралуына ынталандыратынын мойындайды, сондай-ақ оның шешімсіздігі мен болашақты көре алмауы үшін оны айыптайды. Ол оның тілегіне терең қозғандай көрінеді, бірақ басқалар шақырылғанда, ол өзінің жолын өзгерткенін, уәделерін орындауға және қарапайым өмір сүруге тырысатынын жариялайды.

6-сырынша

Оденвальд орманында Матис Регинаны, көріп қорқып жүргенін, періштелер концертін сипаттап айту арқылы ұйықтатады, ол "Es sungen drei Engel" халық әніне қосылады (бұл симфонияның бірінші бөлімінің музыкасы). Ол ұйықтар-ұйықтамай, Матис, енді Грюневальдтың әулие Антониясының киімін киген күйде, азғырушылардың шабуылына ұшырайды: графня Хельфенштейнге ұқсайтын бір тұлға зәулім өмір ұсынады; Поммерсфельден ақшадан гөрі билікті мақтайды; Урсула тіңкестеп жүрген сұраныш иесі, содан кейін әйел залым және дарға асылған шейіт түрінде пайда болады; Капитон, енді ғалым, «Антонийге» әлемді ғылыммен бағындыруға болатынын айтады және оны бейтараптық танытпағаны үшін кінәлайды; Швальб оның соғысқа жарамайтын қайырымдылығы үшін сөккендей болады. Хор Изенхайм алтарының азғыру көрінісін сахналау үшін бірігеді, содан кейін сахна кенеттен Антонийдің Сент-Полға сапарына айналады. Пауль / Альбрехт Антоний / Матисті көңіл көтереді және оны міндетіне шақырады: «барып, сурет сал».

7-сурет

Урсула өліп бара жатқан Регинаға күтім жасайды, ол Матистің өліп бара жатқан Христиан суретін әкесімен шатастырады. Өлер алдында оны тыныштандыратыны – Матистің келгені ғана. Ертесіне (симфониядан соңғы үзілістен кейін) оған Альбрехт келіп, үйін ұсынады, бірақ Матис соңғы күндерін жалғыз өткізуді артық көреді. Жинап-қорабын жинағанда, ол жақсы ниеттерімен қоштасады: жазба, мақсат, компас пен сызғыш, шығармашылық – бояулар мен қылқалам, даңқ – алтын тізбек, ой-толғаныс – кітаптар, және соңында Урсуладан сүйіспеншілік нышаны – лентаға сүйіспеншілікпен иесін тигізеді.

Музыкалық номерлер тізімі

Саны Орындалған Атауы бойынша (неміс) Атауы (ағылшын) Овертура оркестр Engelkonzert Періштелік концерт 1-ші сахна Ария Матис Sonniges Land. Mildes Drängen schon nahen Sommers Ария Швальб Aufmachen! Helft uns! Есікті ашыңыз! Бізге көмектесіңіз! Ария Матис Woher kommt ihr denn? Was für Leute seid ihr? Ария Регина Es wollt ein Maidlein waschen gehen Ария Швальб Was redest du da? Ария Регина Staub am Himmel, Pferdetraben 2-ші сахна Хоры Азаматтар Dem Volk stopft man die falschen Lehren ins Maul Ария Альбрехт Nach dem Lärm vieler Orte Ария Альбрехт Man fühlt den Segen, der auf eurem Land ruht Ария Альбрехт Gewinnst du auch mein Herz Ария Померандықтар Rom verzieh oft, was ihr euch an Freiheit nahmt Ария Альбрехт Was gibt’s? 3-ші сахна 4-ші сахна 5-ші сахна 6-шы сахна 7-ші сахна

Жазбалар

1977: EMI Classical 555 237 2 (CD шығарылымы): Рафаэль Кубелик (дирижер), Бавария радиосының симфониялық оркестрі мен хоры. Дитрих Фишер-Дискау (Матис), Джеймс Кинг (кардинал Альбрехт), Урсула Козут, Уильям Кокран, Питер Мевен, Роза Вагеман, Дональд Гробе, Герд Фельдхофф, Александр Мальта, Труделизе Шмидт. 1990: Wergo WER 6255 2: Герд Альбрехт (дирижер), WDR симфониялық оркестрі және хоры. Йозеф Процшка, Роланд Герман, Виктор фон Халем, Герман Винклер, Харальд Штамм, Сабина Хасс, Хайнц Крузе, Ульрих Хильшер, Ульрих Ресс, Габриэль Россманит, Мэрилин Шмиге. 2005: Oehms Classics OC 908: Симон Янг, Гамбург филармониясының симфониялық оркестрі мен хоры. Фальк Струкман, Скотт МакАллистер, Сюзан Энтони, Инга Кална, Пэр Линдског. 2005 жылы Гамбургте қойылған. (Либретто кітапшаға енбеген.) 2012 Theater an der Wien: Матис – Вольфганг Кох, Альбрехт фон Бранденбург – Курт Стрейт, Ридингер – Франц Грундебер, Урсула – Мануэла Уль, Ханс Швальб – Раймонд Вер, Регина – Катерина Третьякова, Лоренц фон Поммерсфельден – Мартин Снелл, Вольфганг Капито – Чарльз Рид, Сильвестр фон Шаумберг – Оливер Рингельхан, Вальдбургтің трухсесі – Бен Коннор, Хелфенштейннің сыбызғышысы – Эндрю Оуэнс, Хелфенштейн графинясы – Магдалена Анна Хофман, Словакия филармониялық хоры (хормейстері: Бланка Юханякова), Вена симфониялық оркестрі, Бертран де Билли, дирижер, (Кит Уорнер – режиссер, Йохан Энгельс – декоратор, Эмма Рыотт – костюм дизайнері, Марк Джонатан – жарық дизайнері).