Кіріспе

Теміржолда қолданылатын кран түрі

Теміржол кран (Солтүстік Америкада: теміржол кран, кран-вагон немесе құтқару машинасы; Ұлыбританияда: ақаулық кран) – теміржолда үш негізгі мақсаттың бірі үшін қолданылатын кран түрі: тауарлық станцияларда жүк тасымалы, жолдарды (PW) күтіп ұстау және апатты жағдайларда жұмыс істеу. Кранның дизайны атқарылатын жұмыстың түріне қарай өзгеше болғанымен, негізгі құрылымы барлық жағдайда бірдей: айналмалы кран корпусы фланцты дөңгелектері бар берік шассиге орнатылған. Корпус тіреуішті (Ұлыбританияда; Солтүстік Америкада: бум) және барлық көтеру және басқару механизмдерін қамтамасыз етеді; ірі крандарда оператор кабинасы көбінесе қарастырылады. Шасси локомотивпен жылжуға мүмкіндік беретін буферлік (Ұлыбританияда) және/немесе біріктіру құрылғыларымен жабдықталған, бірақ көптеген крандар өздігінен қозғалуға қабілетті, бұл жұмыс орнында шектеулі қозғалысқа мүмкіндік береді. Шасси ұзындығынан артық тіреуіші бар крандар үшін тіреуішті қорғау және кранды пойызға қосу үшін бос вагондар (сонымен қатар "тіреуіш тасымалдаушы" (Ұлыбританияда) немесе "бум вагоны" (Солтүстік Америкада) деп аталады) қарастырылады. Бос вагон әдетте ұзын, жалпақ вагон (яғни, платформа) болып келеді, ол тасымалдау үшін тіреуішті бекітуге мүмкіндік береді; арнайы жабдықтар немесе құрал-жабдықтар сақтауға арналған орындар да көбінесе жабдықталады. Бос вагонды пайдаланылмаған жүк вагонының негізінде салу – Ұлы Батыс теміржолында топтасқаннан кейін және 1930 жылдары (онда оларды "қосымша вагондар" деп атаған) сияқты, жиі кездесетін жағдай еді.

Тауарлар сарайының крандары

Көбінесе теміржол крандарының ең кішісі саналатын, жүк ауласы крандары ірі жүк аулаларында қолданылып, жерге орнатылған жүк крандарының жұмыс істемейтін жерлерінде көтеру мүмкіндігін қамтамасыз ететін. Олар көбінесе қолмен басқаруға арналғандай кішкентай болды және өздігінен жылжу қабілеті болмады, оларды қажетті жерге жылжыту үшін маневрлік локомотивтер қолданылатын. Арзан, жолға шығатын мобильді крандар қолжетімді болғаннан кейін, олар теміржолға орнатылған крандарды ығыстырды, себебі олардың икемділігі мен жылдамдығы артық болды.

Жөндеу крандары

Техникалық қызмет көрсету жұмыстары үшін кран түрлерінің ең көптемесі қолданылады. Мысалы, жалпы мақсаттағы крандар сигналдау жабдықтарын немесе стрелкалық бөлшектерді орнату үшін пайдаланылуы мүмкін, ал рельс төсеу үшін арнайы түрлері қолданылады.

Ақаулық крандары

Ең ірі крандар апатты жағдайларды жою жұмыстарына қолданылады, әдетте олар қызметкерлерге арналған тұрғын үйлермен және құтқару жабдықтарымен жабдықталған апаттық пойыздың құрамына кіреді. Бұл крандар рельстен шығып кеткен вагондарды қайта жолға қоюға жеткілікті, бірақ локомотивті қауіпсіз түрде қалпына келтіру үшін екі немесе одан да көп кран қажет болуы мүмкін. Солтүстік Америкадағы терминологияда "апаттық кран" көбінесе "wrecker" деп, ал оның құрамына кіретін пойыз "wreck train" деп аталады. Апатқа ұшыраған вагондарды немесе локомотивтерді жолға келтіретін экипаж мүшелері "wrecker" деп аталады.

Құрылыс

Темір жол краны көбінесе қалыпты, белгілі бір орында орналасқан крандарға ұқсайды, бірақ кран тұрған платформасы – ауыр жүкті көтеретін күшейтілген жазық вагон. Кранның салмақ орталығының тікелей астында кранның 360 градусқа айналуына мүмкіндік беретін иіс нүктесі орналасқан; осылайша кран жол бойындағы орналасуына қарамастан, жумыс орнына бағытталуы мүмкін. Кран астындағы вагонның шассилерінде көбінесе жетектік моторлар болады, соның арқасында кран өздігінен жолмен қозғалып, тіпті қосымша вагонды да сүйреуі мүмкін. Ірі крандар көтеру кезінде қосымша тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін тіреуіштермен жабдықталуы мүмкін. Төсемелер (рейкалар) көбінесе бос жүріс вагонында тасымалданады, оларды тіреуіштердің астына қойып, жол төсеміне түсетін салмақты таратуға болады. Ақаулық крандары (кейде құлау крандары немесе "үлкен ілгектер" деп те аталады) әрбір темір жол үшін рельстен шығып кеткен вагондар мен локомотивтерді қалпына келтіруге қажет болды, сондай-ақ көпірлер салуға және құрылыс алаңдарын дамытуға көмектесті.

Тарих

Темір жолдың алғашқы күндері локомотивтер мен вагондарды домкраттар мен арқандарды қолданып қолмен рельске қоюға болатын, бірақ олар үлкендеп, ауырлаған сайын бұл әдіс тиімсіз болып қалды. Осы тұста бу крандары мен кабельді лебёдка пайда болды. Шамамен 1890 жылы пайда болған крандар (теміржол терминологиясында – “Деррик”) болаттан жасалған Пуллман вагондарының өсуімен пропорционалды түрде үлғайды, ал 1910 жылға қарай бу крандары дамудың шыңына жетті (теміржолда). Осы 1910 жылғы крандардың көптеген түрлері өте пайдалы және қуатты болғандықтан, 1980-жылдарға дейін пайдалануда болды. Жылдам отынды бу қазандығы, ауыр бу лебёдкасы және кабельтік ілмектердің үйлесімін жақсарту қиын болды, сондықтан олар қызметте қалды. Бу машиналарын бірнеше айға тоқтата тұрғанда да ешқандай қиындық туғызбайды, аздап күтім жасаса, қажет болғанда жұмысқа кірісуге дайын тұрады. 1980-жылдары үлкен, гидравликалық басқаруы бар дизельдік крандар пайда болды. Бұл крандар сонымен қатар тас жолда жүруге қабілетті болды, бұл оларға апат орнына оңайырақ жетуге мүмкіндік берді. Олар әлдеқайда жылдам және апат орнында, рельс жолына ғана шектелген крандарға қарағанда жақсы маневр жасай алады. АҚШ-та желіні тазалау және өндірістік жағдайға келтіру үшін мердігерлердің пайда болуы 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында басталды. Гусеницалық тракторға орнатылған бүйірлік тіреулерді (құбыр тасымалдаушылар) пайдалану мердігерлерге кран төсектерін және бірнеше көтеру орындарынсыз нысанды айналып өтуге мүмкіндік берді. 1990-жылдары теміржол крандарының жаңа буыны әзірленді. Дәстүрлі дизельдік-гидравликалық жол крандары рельс жолында қозғалу үшін шағын тіркемелермен жабдықталса, жаңа буынның жоғары жылдамдықты теміржол шассиі болды. Кранның үстіңгі құрылымы да дизельдік-гидравликалық, телескоптық стреласы және қарсы салмағы бар, теміржолдың нақты қажеттіліктеріне сәйкес жасалған. Бұл крандар жүкпен қозғала алады және автоматты түрде иілгіштік компенсациясының арқасында тіпті биік рельсте де тегіс болуын сақтай алады. Бір ғана тіреуде жұмыс істеуге, көпірлердің немесе жоғары кернеулі сымдардың астында стреланы көлденең күйде пайдалануға болады. Көтеру қабілеті 200 тоннаға жетеді. Бұл жаңа буынды техниканы техникалық қызмет көрсету жұмыстарына, аралықтар мен өткелдерді жаңартуға, сондай-ақ құтқару жұмыстарына пайдалы етеді.

Сақтау

Ұлыбританиядағы мұралық теміржолдардың көпшілігінде бір немесе бірнеше сақталған теміржол крандары бар, олар тарихи экспонаттар ретінде немесе теміржолдың жұмыс істеуіне көмектесетін толыққанды жұмыс істейтін үлгілер ретінде сақталған. Олар рельстерді қайта орнату үшін міндетті түрде қажет болмаса да, рельстерді ауыстыру, локомотивтер мен вагондарды қалпына келтіру үшін өте пайдалы және сыртқы мердігерлерге төленетін шығындарды азайтуға көмектеседі. Портоладағы (Калифорния штаты) Батыс Тынық мұхиты теміржолы мұражайында әртүрлі өлшемдегі үш кран сақталған. Олардың барлығы бір кезде Батыс Тынық мұхиты теміржолына тиесілі болған, ал олардың екеуі – кішкентай, өздігінен жүретін Burro Crane және үлкен, 200 тонналық Industrial Brownhoist краны – жұмыс істеуге жарамды күйде сақталған. Жапондық теміржол крандарының барлығы қолданыстан шығарылған. Жолдық крандар рельстерді орнату және күтіп ұстау жұмыстарына қолданылады. Авариялық жағдайларда қолданылатын "so 30" типті теміржол краны Отару синтез мұражайында сақталған. Авариялық жұмыстарға арналған "so 80" типті теміржол краны Сакума теміржол паркінде сақталған. Көпір салуға арналған "so 300" типті теміржол краны Usuitouge tetsudo bunkamura-да сақталған. Австралияның әртүрлі штаттарында бірнеше авариялық крандар сақталған. Мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльсте X10 класы ретінде сақталған, олардың ішінде 1048 нөміріндегі 30 тонналық бу кран, Cowans Sheldon компаниясы жасаған, Ротбериде сақталған. 1050 нөміріндегі 50 тонналық бу кран, Craven Bros компаниясы жасаған, Дорриго қаласында сақталған. 1055 нөміріндегі 35 тонналық бу кран, Ransome & Rapier компаниясы жасаған, дизельге ауыстырылып, Канберрада сақталған. 1060 нөміріндегі 120 тонналық бу кран, Krupp Ardelt компаниясы жасаған, дизельге ауыстырылып, Дорриго қаласында сақталған. 1073 нөміріндегі 70 тонналық бу кран, Craven Bros компаниясы жасаған, дизельге ауыстырылып, Ричмонд-Майнда сақталған. 1080 нөміріндегі 50 тонналық бу кран, Industrial Brownhoist компаниясы жасаған, июнь айында сақталған. 1081 нөміріндегі 50 тонналық бу кран, Industrial Brownhoist компаниясы жасаған, Дорриго қаласында сақталған.