Дақыл сақтау ғимараты

Кіріспе

Астық сақтау ғимараты

Астық лифтісі – астықты жинап қоюға немесе сақтауға арналған нысан. Астық саудасында "астық лифтісі" термині ыдыс лифтісі немесе пневматикалық конвейері бар мұнараны да білдіреді, ол астықты төменгі деңгейден алып, оны силого немесе басқа сақтау орнына жеткізеді. Көп жағдайда "астық лифтісі" термині лифт кешенінің барлық бөлігін, соның ішінде қабылдау және сынау кеңселерiн, салмақ өлшеу алаңдарын және сақтау құрылыстарын қамтиды. Бұл әр түрлі жерлерде орналасқан бірнеше жеке лифттерді басқаратын немесе қадағалайтын ұйымдарды да білдіруі мүмкін. Австралияда бұл термин тек көтеру механизмын ғана сипаттайды. Астық лифтілері пайда болғанға дейін астық көбінесе қаптарда, емес, көп мөлшерде шашыранды түрде тасымалданды. Дарт лифтісі маңызды жаңалық болды. Оны 1842 және 1843 жылдары Нью-Йорк штатының Буффало қаласында саудагер Джозеф Дарт және инженер Роберт Данбар ойлап тапты. Олар Оливер Эванстың бумен жұмыс істейтін ұн диірмендерін үлгі етіп, кемелердің корпусынан шашыранды астықты алып, оны теңіз мұнарасының жоғарғы жағына көтеретін "теңіз аяғын" ойлап тапты. Алғашқы астық лифттері мен қоймалары көбінесе ағаштан жасалған немесе ағаштан құрастырылған, сондықтан өртке ұшырау қаупі жоғары болды. 1899 жылы Франк Х. Пиви, "Лифт патшасы" атанған, Чарльз Ф. Хаглинмен бірге қазіргі заманғы астық лифтісін ойлап тапты. Бірінші Пиви-Хаглиннің эксперименталды бетон астық лифтісі бүгінге дейін Миннесота штатының Сент-Луис Парк қаласында тұр. Пиви ойлап тапқан лифт әлемдегі алғашқы цилиндрлі бетон астық лифтісі болды және қазір Канада мен АҚШ-та кеңінен қолданылады. Астық лифтілеріндегі қоймалар, резервуарлар мен силос әдетте болаттан немесе темірбетоннан жасалады. Ыдыс лифттері астықты таратушыға немесе жөнелтушіге көтеру үшін қолданылады, одан ол түтіктер және/немесе конвейерлер арқылы нысан ішіндегі бір немесе бірнеше қоймаларға, силосқа немесе резервуарларға түседі. Қажет болған жағдайда, силос, қоймалар мен резервуарлар гравитациялық ағыс, шүмектік жинағыштар және конвейерлер арқылы босатылады. Астық қоймалардан, резервуарлардан және силосдардан шығарылғанда, ол конвейерленеді, араластырылады және салмақтап жүк машиналарына, теміржол вагондарына немесе баржаларға тиелінеді.

A grain elevator is a facility designed to stockpile or store grain. In the grain trade, the term "grain elevator" also describes a tower containing a bucket elevator or a pneumatic conveyor, which scoops up grain from a lower level and deposits it in a silo or other storage facility. In most cases, the term "grain elevator" also describes the entire elevator complex, including receiving and testing offices, weighbridges, and storage facilities. It may also mean organizations that operate or control several individual elevators, in different locations. In Australia, the term describes only the lifting mechanism. Before the advent of the grain elevator, grain was usually handled in bags rather than in bulk (large quantities of loose grain). Dart's Elevator was a major innovation. It was invented by Joseph Dart, a merchant, and Robert Dunbar, an engineer, in 1842 and 1843, in Buffalo, New York. Using the steam powered flour mills of Oliver Evans as their model, they invented the marine leg, which scooped loose grain out of the hulls of ships and elevated it to the top of a marine tower. Early grain elevators and bins were often built of framed or cribbed wood, and were prone to fire. In 1899 Frank H. Peavey "The Elevator King' along with Charles F. Haglin, invented the modern grain elevator. The first Peavey Haglin Experimental Concrete Grain Elevator still stands today in St. Louis Park, Minnesota. The Peavey invented elevator was the first cylindrical concrete grain elevator in the world and is now widely used across Canada and the US. Grain elevator bins, tanks, and silos are now usually made of steel or reinforced concrete. Bucket elevators are used to lift grain to a distributor or consignor, from which it falls through spouts and/or conveyors and into one or more bins, silos, or tanks in a facility. When desired, silos, bins, and tanks are emptied by gravity flow, sweep augers, and conveyors. As grain is emptied from bins, tanks, and silos, it is conveyed, blended, and weighted into trucks, railroad cars, or barges for shipment.

Пайдалану және анықтамалар

Австралия ағылшын тілінде "астық лифті" термині лифт мұнаралары үшін ғана қолданылады, ал астық қабылдау және сақтау ғимараты немесе кешені "қабылдау нүктесі" немесе "бидай қорасы" немесе "сило" деп аталады. Австралияда астық қабылдау, сақтау және логистикалық операцияларды ірі көлемде жүргізу "көлемді тасымалдау" деп аталады. Канадада "астық лифті" термині фермерлердің астықты әлемдік астық тарату жүйесіне сатуға және/немесе астықты теміржол вагондарына немесе теңіз кемелеріне тиеуге арналған орынды білдіреді. Атап айтқанда, Канада заңнамасы бойынша, Канадалық Астық Заңының 2-тарауында астық лифттерінің бірнеше түрі анықталған. Бастапқы лифттер (1971 жылға дейін "ауылдық лифттер" деп аталған) өндірушілерден тікелей астық қабылдап, сақтайды, жөнелтеді немесе осы екеуін де бірге жасайды. Өңдеу лифттері (1971 жылға дейін "диірмен лифттері" деп аталған) астықты тікелей өндіру немесе басқа өнімдерге өңдеу үшін қабылдап сақтайды. Терминалдық лифттер астықты ресми тексеруден және өлшеуден кейін қабылдап, алға жылжыту алдында тазартады, сақтайды және өңдейді. Ауыстыру лифттері (1971 жылға дейінгі жіктемедегі "Шығыс лифттері" де осы санатқа кіреді) басқа лифтте ресми тексерілген және өлшенген астықты тасымалдайды. Шығыс бөлімінде ауыстыру лифттері шығыс немесе шетелдік астықты да қабылдап, тазартады және сақтайды.

Тарих

Бұл қажеттілік пен ақша табу мүмкіндігі 1843 жылы Буффалода (Нью-Йорк штаты) бумен жұмыс істейтін астық көтеру қондырғысын құруға себеп болды. 1825 жылы Эри каналының салынысы аяқталғаннан кейін Буффало Америка географиясында бірегей орналасқан қалаға айналды. Ол екі маңызды су жолының тоғысқан жерінде тұрды: біреуі Нью-Йорк портынан, Гудзон өзені арқылы Олбаниге және одан әрі, Буффало портына дейін созылды; екіншісі Ұлы көлдерді қамтыды, олар теориялық тұрғыдан кеме жүргізушілерді кез келген бағытқа (солтүстікке – Канадаға, батысқа – Мичиганға немесе Висконсинге, оңтүстікке – Толедо мен Кливлендке, немесе шығысқа – Атлант мұхитына) алып кетуге мүмкіндік берді. 1830 жылдардың бойында Буффало өзінің орналасқан жерінің арқасында үлкен пайда тапты. Атап айтқанда, Огайо мен Индиана штаттарында өсірілген және Эри көлі арқылы Эри каналына тасымалданатын астықтың (көбінесе бидайдың) көп бөлігін қабылдады. Егер Буффало болмағанда, немесе онда кептеліс туындаса, астық Цинциннатиде кемелерге тиеліп, Миссисипи өзені арқылы Нью-Орлеанға жіберілер еді. Бұл Небраскада бірнеше астық қондырғыларының өртелуіне әкелді, бұл наразылық актісі болды деген болжам бар. Соңғы кезде астық қондырғыларында туындаған мәселе – кездейсоқ араласу қаупін азайту үшін қалыпты және гендік модификацияланған астықты бөлек сақтау қажеттігі. Бұрын астық қондырғыларында силос жарылыстары жиі кездесетін. Қондырғы арқылы өтетін миллиондаған астық түйіршігінен пайда болатын ұсақ ұнтақ ауадағы оттегімен араласып, жарылысқа әкелуі мүмкін еді. Ұшқын бір бөлшектен екіншісіне секіріп, бүкіл құрылысты жоятын тізбекті реакцияны тудыратын еді. (Бұл тараған отын жарылысы отын-ауа бомбаларының жұмыс принципіне негізделген.) Мұндай жағдайды болдырмау үшін қондырғыларда темекі шегуге немесе кез келген ашық отқа қатысты қатаң ережелер сақталады. Көптеген қондырғыларда желдетуді жақсартуға, конвейерлерде, тіреулерде, подшипниктерде қызудан қорғауға және электр моторлары, коммутаторлар мен шамдар сияқты жарылысқа төзімді электр құралдарын орнатуға арналған түрлі құрылғылар орнатылған. Канаданың шағын қалаларындағы астық қондырғыларының екі жағына қаланың аты ірі әріптермен жазылып, қалған екі жағына қондырғы операторының аты жазылып қойылар еді. Бұл теміржол операторларына (сондай-ақ, жолдан адасқан жүргізушілер мен ұшқыштарға) қаланың орналасқан жерін анықтауды жеңілдетті. Ескі қаланың аты қала жойылғаннан немесе басқа қалаға қосылғаннан кейін де астық қондырғысында ұзақ уақыт сақталып тұратын еді. Мысалы, Альберта штатындағы Эллерслидегі астық қондырғысының ескі қалалық аты, оның бұзылғанға дейін, Эдмонтон қаласына қосылғаннан кейін 20 жылдан астам уақыт сақталды. Астық саудасының маңызды тарихи тенденцияларының бірі – көптеген кішкентай қондырғылардың жабылуы және астық саудасын азайтту және оны аз компаниялар арасында шоғырландыру болды. Мысалы, 1961 жылы Альбертада 1642 "ауылдық қондырғы" (ең кішкентай түрі) болды, олар астық сақтады. 2010 жылға қарай 79 "негізгі қондырғы" (қазіргі атауымен) ғана қалды. 2017 жылы АҚШ-та сақтау сыйымдылығы 25%-ға өсті.

Both necessity and the prospect of making money gave birth to the steam powered grain elevator in Buffalo, New York, in 1843. Due to the completion of the Erie Canal in 1825, Buffalo enjoyed a unique position in American geography. It stood at the intersection of two great all water routes; one extended from New York Harbor, up the Hudson River to Albany, and beyond it, the Port of Buffalo; the other comprised the Great Lakes, which could theoretically take boaters in any direction they wished to go (north to Canada, west to Michigan or Wisconsin, south to Toledo and Cleveland, or east to the Atlantic Ocean). All through the 1830s, Buffalo benefited tremendously from its position. In particular, it was the recipient of most of the increasing quantities of grain (mostly wheat) that was being grown on farms in Ohio and Indiana, and shipped on Lake Erie for trans shipment to the Erie Canal. If Buffalo had not been there, or when things got backed up there, that grain would have been loaded onto boats at Cincinnati and shipped down the Mississippi River to New Orleans. This led to several grain elevators being burned down in Nebraska, allegedly in protest.]] A recent problem with grain elevators is the need to provide separate storage for ordinary and genetically modified grain to reduce the risk of accidental mixing of the two. In the past, grain elevators sometimes experienced silo explosions. Fine powder from the millions of grains passing through the facility would accumulate and mix with the oxygen in the air. A spark could spread from one floating particle to the other, creating a chain reaction that would destroy the entire structure. (This dispersed fuel explosion is the mechanism behind fuel air bombs.) To prevent this, elevators have very rigorous rules against smoking or any other open flame. Many elevators also have various devices installed to maximize ventilation, safeguards against overheating in belt conveyors, legs, bearings, and explosion proof electrical devices such as electric motors, switches, and lighting. Grain elevators in small Canadian communities often had the name of the community painted on two sides of the elevator in large block letters, with the name of the elevator operator emblazoned on the other two sides. This made identification of the community easier for rail operators (and incidentally, for lost drivers and pilots). The old community name often remained on an elevator long after the town had either disappeared or been amalgamated into another community; the grain elevator at Ellerslie, Alberta, remained marked with its old community name until it was demolished, which took place more than 20 years after the village had been annexed by Edmonton. One of the major historical trends in the grain trade has been the closure of many smaller elevators, and the consolidation the grain trade to fewer places and among fewer companies. For example, in 1961, 1,642 "country elevators" (the smallest type) were in Alberta, holding of grain. By 2010. only 79 "primary elevators" (as they are now known) remained, holding
In 2017, the United States had of storage capacity, a growth of 25% in the previous decade.

Лифт аллеясы

Буффало қаласы қазіргі заманғы астық көтеру машинасының туған жері ғана емес, сонымен қатар бүкіл әлемде сақталған осындай құрылыстардың ең көп саны осы қалада орналасқан. Қаланың көптеген тарихи астық көтеру машиналары "Лифттер аллеясы" деп аталатын Буффало өзенінің, портқа тікелей жапсарласқан тар учаскесінде шоғырланған. Аллея Огайо көшесінің астынан және қаланың Бірінші ауданындағы Чайлдс көшесі бойымен созылады.

Лифт қатары

Канадада "лифт қатары" термині төрт немесе одан да көп ағаш құрылымды далалық астық лифтілерінің қатарын білдіреді. Батыс Канаданың далалық қалаларының алғашқы кезеңдерінде, жақсы егіншілік жерлер игерілген кезде, көптеген адамдар өз астық лифтілерін салып, табыс табуға тырысты. Бұл көптеген жеке астық компанияларының келуіне әкелді. Қалаларда ондаған лифт компаниялары темір жол бойында қатарласып тұрды. Егер қалада екі темір жол болса, ол Монреаль сияқты дамып келе жатқан қала деп есептелді. Көптеген лифт қатарларында бір компанияға тиесілі екі немесе одан да көп лифт болды. Кішкентай қалалар қоныс аударушыларды тарту үшін жарнамалық буклеттерде үлкен лифт қатарларымен мақтанды. 1920 жылдары бәсекелестік күшті болғандықтан, бірден шоғырландыру процесі басталды, көптеген шағын компаниялар біріктірілді немесе ірі компанияларға қосылды. 1990 жылдардың ортасында астықтың бағасы төмендегендіктен, көптеген жеке лифт компаниялары қайтадан бірігуге мәжбүр болды, осының салдарынан мыңдаған "дала күзетшілері" бұзылды. Көптеген астық лифтілері бұзылғандықтан, Канадада қазірде тек екі лифт қатары сақталған: біреуі Манитоба штатындағы Инглис қаласында, екіншісі Альберта штатындағы Уорнер қаласында орналасқан. Инглис астық лифтілерінің ұлттық тарихи орны Канаданың ұлттық тарихи орны ретінде қорғалып келеді. 2019 жылдың мәліметі бойынша, Уорнер лифті қатары тарихи ескерткіш ретінде танылмаған және әлі де коммерциялық астық лифтілері ретінде пайдаланылуда.

Австралия

ABB Grain компаниясы 1939 жылы Оңтүстік Австралия және Викториядағы арпа өсірушілердің бастамасымен Австралия Арпа Кеңесі ретінде құрылды; 2009 жылы өзара байланысы тоқтатылып, Viterra компаниясы сатып алды (төменде қараңыз); ABB және Sumitomo арасындағы бірлескен кәсіпорын – Австралия Көлемді Альянсы кейбір аймақтардағы нысандарды пайдаланады. CBH Group кооперативтік компаниясы 1933 жылы Батыс Австралиядағы астық өсірушілермен құрылды. GrainCorp компаниясы 1917 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметімен Мемлекеттік Астық Көтерушілер ретінде құрылып, 1992 жылы жекешелендірілді.

Швеция

Швецияда астық көтергіштерінің көп бөлігі астық өсіруші шаруаларға тиесілі Lantmännen кооперативтік қозғалысына қарайды.

Ерекше астық көтергіштер

Сталинград шайқасы кезінде, ерекше жақсы қорғалған кеңестік бекініс жай ғана "Астық көтергіші" деп аталды және екі тарап үшін де стратегиялық маңызға ие болды. Бұл – мұра нысанына айналуға немесе болашақ ұрпақ үшін сақталған астық көтергіштерінің тізімі.

Квебек

Сило No. 5, Монреаль – Бұл астық лифті 1906 жылдан 1959 жылға дейін төрт кезеңде салынды және 1994 жылы қолданудан шығарылды. Сило No. 1 және Сило No. 2 бұзылғаннан кейін, Сило No. 5 енді, Ескі порттың конвейерлік мұнарасымен бірге, Ескі Монреальдің 20-шы ғасырдағы портының панорамасының соңғы қалдығы болып табылады.

Швейцария

Цюрих кантонындағы Лиммат аңғарының жоғарғы бөлігінде орналасқан Швейцарияның диірмен мұнарасы – биік, 2016 жылдың сәуіріне дейін қайта жаңартылған.

Ұлыбритания

Манчестер кеме каналының астық көтеру қондырғысы 1898 жылы құрылысын аяқтады. Оның сыйымдылығы 40 000 тоннаны құрады, ал автоматты тасымалдау және құбыр арқылы тарату жүйесі 226 бөшкеге астық таратуға мүмкіндік берді.

Уассейк, Нью-Йорк

Максон Миллс 1954 жылы салынған және 1980-жылдарға дейін азық сақтаушы-көтеру қондырғысы ретінде пайдаланылып келді. Ғимарат Нью-Йорк штатының тарихи орындарының тізіміне енгізіліп, 2000-жылдардың басында қайта жаңартылды. Қазіргі уақытта The Wassaic Project оны заманауи өнер көрмелері үшін пайдаланады.

Вирджиния

Groh's Grain Elevator, Вирджиния штатының Клей-Бэнк қаласында Йорк өзенінің жанында орналасқан астық лифті. 14 силосы бар бетонды лифт 1950 жылы Louis Groh and Son, Inc. компаниясы 150 000 доллар (2021 жылы 1,6 миллион доллардан астам) көтерме жұмыстарымен салынған. Ұзақ уақыт бойы қолданылмай қалған лифт орналасқан жағажай учаскесін жергілікті дәрігер сатып алып, электр энергиясын өндіру үшін оның үстіне жел турбинасын орнатқан. Sewell's Point астық лифті, 1922 жылы Норфолк қаласы Норфолк портының Шығыс жағалауындағы басқа порттармен бәсекелесуіне көмектесу үшін, астықты сақтау және тиеуге арналған мемлекеттік меншіктегі мүмкіндіктерді қолжетімді бағамен ұсыну мақсатында салынған экспорттық лифт. Ол 1929 жылы Norfolk and Western темір жолына сатылды және 1952 жылы Continental Grain компаниясы N&W-ден жалға алды. Лифт бастапқыда белгілі бір көлемде астық сақтады, бірақ кейін кеңейтілді. Лифт 1980-ші жылдардың соңында Cargill компаниясының меншігіне өтті және 21-ші ғасырдың басында қолданудан шығарылды. Лифт 2008 жылы Norfolk Southern компаниясымен бұзылды. Southern States силосы, Вирджиния штатының Ричмонд қаласында 1940 жылдары Cargill компаниясы салған, қазіргі уақытта Perdue Farms компаниясы жалға алған астық лифті, Ричмонд қаласындағы Джеймс өзенінің оңтүстігіндегі ең биік құрылым болып табылады. Лифт 3-ші RVA Street Art фестивалінің өткізілу орны болды.

Висконсин штаты

Чейз астық лифтісі, 1922 жылы салынған плиткалы астық лифтісі. Sun Prairie, Висконсин. 2010 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Висконсин штатында сақталған жалғыз плиткалы лифт.

Вайоминг

Шеридан Flouring Mills, Inc., Вайоминг штатындағы Шеридан қаласындағы өнеркәсіптік кешен.

Лифт жарылыстары

Ауада жеткілікті мөлшерде жанатын ұн немесе дән тозаңы болғанда, күшті жарылыс болуы мүмкін. 1878 жылы Миннеаполистегі Уошберн "А" диірменінде болған жарылыс 18 адамның өмірін қиды, жақын маңдағы екі диірменді қиратты, көптеген басқаларын зақымдады және жақын маңдағы диірмендер ауданын жойған өртке себеп болды. (Соңынан Уошберн "А" диірмені қайтадан салынды және 1965 жылға дейін пайдаланыла берді.) Тағы бір мысал 1998 жылы Канзас штатының Уичита қаласындағы DeBruce астық көтеру қондырғысында болды, онда жарылыс салдарынан жеті адам қаза тапты. 2011 жылдың 29 қазанында Канзас штатының Атчисон қаласындағы Бартлетт астық компаниясында болған жарылыста алты адам көз жұмды. Екі адам ауыр күйік алды, ал қалған төртеуі зардап шекпеді. Кез келген ұсақ дисперсті органикалық зат ауада тарағанда жарылғыш материалға айналады; сондықтан, өте ұсақ ұн ауада жарылысқа қауіпті. Бұл ұн өндіру үшін дән ұнтақтағанда маңызды тәуекел тудырады, сондықтан диірмендер ұшқындардың пайда болуын болдырмау үшін барлық шараларды қолданады. Бұл шараларға дән ұнтақтау немесе тарту алдында мұқият сұрыптау, тастарды жою (олар диірмен тастарынан ұшқындарды шығаруы мүмкін) және ұшқындарды тудыруы мүмкін металл бөлшектерін шығару үшін магниттерді пайдалану кіреді. Қазірге дейін тіркелген ең алғашқы ұн жарылысы 1785 жылы Италиядағы диірменде болған, бірақ содан бері көптеген жарылыстар орын алды. Бұл екі дереккөз 1994 және 1997 жылдардағы АҚШ-та тіркелген ұн және шаң жарылыстарының санын көрсетеді. 1997 жылға дейінгі он жыл ішінде 129 жарылыс тіркелді.

Медиа

Канадалық далалық астық лифттері Канаданың Ұлттық кино басқармасының «Астық лифті» және «Көкөніс шебінің өлімі» деректі фильмдерінің тақырыбы болды. History Channel телеарнасының «Бұлақшылар» сериалының алтыншы маусымындағы бір команда Висконсин штатындағы Глобус лифтісін құрастырудан бөлшектеу жұмысына кіріседі. Бұл құрылыс 1880 жылдары салынған кезде әлемдегі ең ірі астық сақтау құрылысы болып есептелді.