Кіріспе

Қуатты өндірістік жүк көлігі – материалдарды қысқа қашықтықтарға көтеру және жылжытуға арналған қуатпен жұмыс істейтін өндірістік жылжымалы жүк көлігі (форклифт). Форклифт (сондай-ақ өндірістік жүк көлігі, көтергіш, jitney, hi lo, шанышқылы жүк көлігі, шанышқылы көтергіш және форклифт жүк көлігі деп те аталады) 20-ғасырдың басында, басқалармен қатар, трансмиссиялар шығарған Clark және көтергіштер жасаған Yale & Towne Manufacturing сияқты компаниялармен әзірленді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері форклифттердің қолданылуы мен дамуы әлемдік деңгейде үлкен өсімді көрсетті. Форклифттер өндіріс және қойма шаруашылығында таптырмас құралға айналды.

Тарих

XIX ғасырдың ортасынан бастап XX ғасырдың басына дейін қазіргі заманғы жүк көтеру машиналарын дамытуға әкелген өзгерістер болды. Қазіргі жүк көтергіштердің алғашқы үлгілері қолмен жұмыс істейтін жүк көтеру құралдары болды, олар жүкті көтеру үшін пайдаланылды. 1906 жылы Пенсильвания темір жолы Пенсильвания штатындағы Алтуна теміржол станциясында багажды тасымалдау үшін аккумуляторлық платформалы жүк көліктерін енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританиядағы Ransomes, Sims & Jefferies компаниясы (Ипсуич) әртүрлі материалдарды тасымалдауға арналған жабдықтарды жасады. Бұл, ішінара, соғыс салдарынан туындаған еңбек күшінің жетіспеуіне байланысты болды. 1917 жылы АҚШ-тағы Кларк компаниясы өз зауыттарында қуатты тракторларды және қуатты көтеру тракторларын жасап, пайдалана бастады. 1919 жылы Towmotor компаниясы, ал 1920 жылы Yale & Towne Manufacturing компаниясы АҚШ-та жүк көтеру машиналары нарығына енді. 1920-1930 жылдар аралығында жүк көтеру машиналарын дамыту және пайдалану кеңейе берді. Гидравликалық қуатты енгізу, алғашқы электрлік жүк көтеру машиналарын жасау, сондай-ақ 1930 жылдардың соңында стандартталған паллеттерді пайдалану жүк көтеру машиналарын танымал етуге көмектесті. Соғыстан кейін қоймаларда өнімдерді сақтаудың тиімді әдістері енгізіле бастады. Қоймаларға жоғарырақ көтеріле алатын, маневрлеуге ыңғайлы жүк көтеру машиналары қажет болды, және осы қажеттілікті қанағаттандыратын жаңа үлгілер жасалды. Мысалы, 1954 жылы қазір KION Group компаниясының бөлігі болып табылатын Лансинг Багналл (британдық компания) ең алғашқы тар дәлізді электрлік жүк көтеру машиналарын жасады деп мәлімдеді. 1990 жылдары жүк көтеру машиналарын пайдаланудан шығатын газдарға назар аудара бастады, бұл түрлі елдерде жүк көтеру машиналарын өндірушілер үшін шығарындылар стандартын енгізуге әкелді. Жалғаса беретін жүк көтеру машиналарын дамытуда айнымалы токпен жұмыс істейтін жүк көтеру машиналарын енгізу, сондай-ақ отын элементтері технологиясы да жетілдірілу болып табылады.

Жалпы операциялар

Форклифтерлер белгіленген ең жоғары салмақ және белгіленген алдыңғы ауырлық орталығы бойынша жүктерге арналған. Бұл ақпарат өндіруші ұсынған тақташада көрсетіледі және жүктеме осы талаптардан аспауы керек. Көптеген елдерде, форклифтердің тақташасын өндірушінің рұқсатысыз өзгерту немесе алып тастау заңсыз. Форклифтерді пайдаланудың маңызды аспектісі – оның артқы дөңгелектерімен басқарылуы. Бұл тар бұрыштарда маневрлеуді жеңілдетсе де, жүргізушінің басқа көліктермен алған тәжірибесінен өзгеше. Басқару кезінде, дөңгелектің еркін айналу механизмі болмағандықтан, тұрақты айналу жылдамдығын сақтау үшін рульге күш түсірудің қажеті жоқ. Форклифтердің тағы бір маңызды қасиеті – оның тұрақсыздығы. Форклифтер мен жүк, жүктің әрбір қозғалысымен үздірімелі түрде өзгеретін ауырлық орталығына ие бірлік ретінде қарастырылуы тиіс. Форклифтерді жоғары көтерілген жүкпен жылдам бұрылуға болмайды, себебі центробегтік және гравитациялық күштер бірігіп, құлауға әкелуі мүмкін. Форклифтердің тіреуіштері үшін жүктеме шегі бар, ол тіреуіштің көтерілуімен және жүктің орталықтан шығуымен (яғни, жүк тіреуіштің "L" бөлігіне тірелмеген кезде) төмендейді. Форклифтерде жүк тиеуді анықтауға арналған жүк көтеру тақтасы орналасқан. Арнайы қауіпсіздік құралдары, мысалы, "cherry picker" немесе "қоршау" орнатылмаған жағдайда, форклифтерді адамдарды көтеру үшін пайдалануға болмайды. Форклифтерлер қоймалар мен таратпалық орталықтардың маңызды бөлігі болып табылады. Бұл құрылымдардың олардың тиімді және қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз ететіндей етіп жобалануы аса маңызды. Drive In/Drive Thru Racking жүйесінде, паллетті орналастыру немесе алу үшін форклифтер бірнеше паллетке арналған сақтау бөлімінің ішіне кіруі керек. Көбінесе, форклифтердің жүргізушілері едендегі бағыттаушы тіреулер арқылы бөлімге бағытталады, ал паллет консольді тіреулерге немесе рельстерге орналастырылады. Бұл маневрлер үшін жақсы оқытылған операторлар қажет. Әрбір паллеттің жүк көлігімен сақтау құрылымына кіруі талап етілгендіктен, басқа сақтау түрлерімен салыстырғанда зақымдану жиі кездеседі. Drive In жүйесін жобалау кезінде, форклифтердің габариттік ені және тіреуіш ені сияқты өлшемдері мұқият ескерілуі тиіс.

Форклифт басқару және мүмкіндіктері

Форклифттердегі гидравликалық жүйелер гидравликалық клапандарды тікелей басқаратын тұтқалармен немесе кіші "бармақ" тұтқаларын қолдана отырып, электрлік басқарумен басқарылатын механизмдер арқылы басқарылады. Екіншісі форклифт конструкторларына эргономикалық дизайнға көбірек мүмкіндік береді. Форклифттер көптеген түрлері мен жүк көтеру қабілетімен қол жетімді. Типик қоймада көптеген форклифттердің жүк көтеру қабілеті бірден бес тоннаға дейін болады. 50 тоннаға дейін жүк көтере алатын үлкен машиналар ауыр жүктерді, соның ішінде толтырылған контейнерлерді көтеру үшін пайдаланылады. Тізекті көтеру және түсіруге арналған басқарудан өзге, оператор тізектің бұрылуын реттей алады, бұл жүк салмағының тізектерді жерге қарай иілуіне және олардан сығу қаупін азайтуға мүмкіндік береді. Бұрылу тегіс емес жерде жұмыс істеуге де шектеулі мүмкіндік береді. Білікті форклифт операторлары жыл сайын аймақтық форклифт родеоларында кедергілер мен уақыт бойынша бәсекелеседі.

Төмен көтергіш жүк көлігі

Электр қуатымен жұмыс істейтін паллеттік жүк көлігі, көбінесе электрмен қуаттандырылады. Төмен көтергіш жүк көліктерін машинада отырып немесе оның қасында жүріп, конструкциясына қарай басқаруға болады.

Қоспа

Көбінесе электр қуатымен жұмыс істейді. Стакерді машинада отырған адам немесе оның қасында жүретін адам басқара алады, бұл машинаның конструкциясына байланысты.

Желіге жүретін жүк көлігі

Тар аралықтарға арналған Rider Stacker шанышқысының түрі. Олар көбінесе электр қуатымен жұмыс істейді және әдетте ең жоғары билікке дейін жүк көтеруге қабілетті. Жеткізуге арналған шанышқының тісті қанаты жүкті алу үшін созылады, сондықтан осылай аталды. Олардың екі түрі бар:

Қозғалмалы күйме. Бұл бекітілген бірлескен мұнаралы тіреуден тұрады, ал тісті қанаты көбінесе гидравликалық немесе электромеханикалық жетекті құрылғылармен немесе қайшы тәрізді құрылымда орналасқан жылжымалы күймеге немесе пантографқа бекітіледі. Олар Солтүстік Америкада және Еуропаның кейбір аймақтарында көп кездеседі. Қозғалмалы тіреу; ол рельстерге орнатылған, гидравликалық немесе электромеханикалық жетекті құрылғыларды пайдалана отырып, бүкіл құрылымды созуға немесе "жетуге" мүмкіндік беретін жұқа мұнаралы тіреуден тұрады. Бұл сонымен қатар жеке тісті қанатты созуға арналған пантографты болдырмайды. Олар әлемнің қалған бөлігінде көп кездеседі және көбінесе қауіпсіз деп есептеледі.

Тепе-теңдікті вилк-көтергіш

Стандартты жүк көтеру машиналары жүк көтеру машинасының алғы жағында тасымалданатын жүктің салмағын өтеу үшін, немесе қарсы салмақ ретінде, артқы жағындағы қарсы салмақты пайдаланады. Электр қуатымен жұмыс істейтін жүк көтеру машиналары батарея салмағын қарсы салмақ ретінде қолданады және осының салдарынан олар көлемі жағынан әдетте кішірек болады.

Бүйірден жүктеу

Бүйірден жүк тиеуші – ұзын жүктерді тасымалдауға арналған материалдық жабдық. Оператор кабинасы сол жақта, алдыңғы бөлігінде орналасқан. Кабинаның оң жағындағы аймақ төсек немесе платформа деп аталады. Оның ішінде, шанышқылар орналасқан орталық бөлім – құдық бар. Мачта мен шанышқылар жүкті орталық нүктесінен көтеріп, төсекке түсіреді. Жүктілген күйде ұзын боймен жүру арқасында, әдетте ағаш, болат, бетон немесе пластик сияқты ұзын материалдарды есіктерден өткізу және оларды дәстүрлі жүк көтергіштерге қарағанда оңайрақ сақтауға болады.

Тапсырыс жинағыш

Желіге жүретін жүк машинасына ұқсас, бірақ оператор конструкциясына байланысты, тік көтеру механизміне бекітілген қаптамада отырады немесе оның қасында жүреді. Оператор тапсырыс жинау жүк көлігінде отырса, құлаудың алдын алу үшін арнайы жасалған қауіпсіздік белбеуін киеді. Паллетті шанышқа бекіту үшін арнайы тістік қармағыш пайдаланылады. Оператор жүкті паллетке бір-бірлеп қолмен тиейді. Бұл паллет мөлшерінен кем жүкті жинаудың тиімді тәсілі және ірі тарату орталықтарында жиі қолданылады.

Жетектелген өте тар жолмен жүретін жүк көлігі

Арнайы мачта жинағы бар қарсы салмақты электрлік вилочный көтеруші. Мачта 90 градусқа бұрылуға қабілетті, ал вилкалар содан кейін толық паллеттерді алу үшін тікелей жеткізу механизмі сияқты алға жылжыта алады. Вилочный көтеруші бұрылуға қажеттілігі болмағандықтан, өте тар дәліздерге қол жеткізуге болады, ал егер ғимарат еденіне сымды бағытталғыш орнатылса, машина дерлік өздігінен жұмыс істей алады. Осы типтегі машиналардың мачталары әдетте өте биік болады. Орнатылатын сөрелердің биіктігі неғұрлым жоғары болса, сақтау тығыздығы да соғұрлым артады. Бұл сақтау жүйесі жер бағасының өте жоғары болған қалаларда танымал, себебі сөрелерді әдеттегіден үш есе биікке дейін орнатып, осы машиналарды пайдалану арқылы салыстырмалы түрде кішкентай аумақты ғимаратта көп көлемде материал сақтауға мүмкіндік туады.

Жетектелген өте тар жолмен жүкті жинап алатын жүк машинасы

Қарсы салмақты типтегі тапсырыс жинағыш жүк машинасы, басқаша айтқанда, басқарылатын өте тар аралықтағы жүк машинасына ұқсас, бірақ оператор және машинаны басқару құралдары мачтаға тікелей бекітілген қоршау ішінде орналасқан. Оператор құлаудан қорғайтын қауіпсіздік белдігін киеді. Басқа жағдайларда сипаттама басқарылатын өте тар аралықтағы жүк машинасымен бірдей.

Жүк машинасына орнатылған жүк көтергіш

Сонымен қатар, топырақ жүктеуіш деп те аталады. Оператор отырып, орталықтан басқаратын модельде келеді. Әдетте, ішкі жану қозғалтқышымен жабдықталады. Қозғалтқыштар көбінесе дизельдік болады, бірақ кейде керосинмен, ал кейде қуатты арттыру үшін пропан инъекциясымен жұмыс істейді. Кейбір ескі үлгілер екі тактілі компрессиялық тұтанумен, ал көбі төрт тактілі компрессиялық тұтанумен жабдықталған. Солтүстік Америкадағы қозғалтқыштарда жоғары сапалы газ шығаруды бақылау жүйелері орнатылған. Иран немесе Ресей сияқты елдерде жасалған вилочный көтеру машиналарында әдетте газ шығаруды бақылау жүйесі болмайды.

Арнайы жүк көліктері

Спектрдің екінші ұшында теңгерілген жүк көтергіштерден өзге, көбінесе "жоғары деңгейдегі" арнайы жүк көліктері орналасқан.

Артикуляциялық тепе-теңдік жүк машиналары

Артикуляциялық тепе-теңдік жүк көліктері тіркемелерді түсіруге және жүкті тар дәліздердегі сөрелерге орналастыруға арналған. Жүк машинасының орталық тірегі жүктерді жүк машинасына перпендикуляр бұрыштағы сөрелерде сақтауға мүмкіндік береді, бұл кеңістікті азайтады (соның салдарынан паллеттерді сақтау тығыздығын арттырады) және ауладан қоймаға екі рет тасымалдау қажеттігін жояды. Фредерик Л. Браун шамамен 1982 жылы артикуляциялық дизайн принципін жетілдіргені үшін мақталады, 2002 жылы Ұлыбританияның жүк көтеру машиналарын қауымдастығынан жүк көтеру өнеркәсібіне қызмет еткені үшін сыйлық алды, ал 2003 жылы инновацияға арналған Королева сыйлығымен марапатталды. Ол қолмен жүк таситын жүк машинасынан шабыттанды және тұрақтылық үшбұрышын кері бұрып, салмақ таралуын өзгерту арқылы бұрынғы көтеру машиналарын артикуляциялауға ұзақ уақыт бойы кедергі келтірген мәселелерді шеше алатынын анықтады. Фреддидің патенттік өтінімі нақты жетектеу әдістерін көрсетті, бұл бәсекелестерге баламалы әдістерді ұсына отырып, нарыққа енуге мүмкіндік берді, бірақ соған қарамастан бірдей артикуляциялық принципті пайдаланды.

Жетектелген өте тар аралықтағы жүк көліктері

Бұл тірелмелі немесе сыммен басқарылатын, көтеру биіктігі жоғарыдан байланбағанда 40 футқа дейін, ал жоғарыдан байланғанда 98 футқа дейін жететін модельдерде қолжетімді. Екі түрі бар: «оператор төмен» және «оператор жоғары», мұнда оператор көру мүмкіндігін жақсарту үшін немесе көп деңгейлі «тапсырысты бөлу» үшін жүктемемен бірге көтеріледі. Бұл типтегі жүк машинасы, артикуляциялық тар дәлізді жүк машиналарынан айырмашылығы, еденнің жоғары деңгейде тегіс болуын қажет етеді.

Мариналық жүк көтеру машиналары

Бұл көтергіштер мариналар мен қайықтарды сақтау орындарында сияқты жерлерде кездеседі. Биік тіректері, ауыр қарсы салмақтары және теңіз суының коррозиясына төзімді арнайы бояуы бар, олар қайықтарды сақтау тіректеріне көтеру үшін пайдаланылады. Көтерілгеннен кейін, жүк көтергіш қайықты суға түсіріп, демалыс аяқталған соң қайтадан шығарады. Марина көтергіштері көптеген басқа көтергіштерден "кері көтеру" цилиндрының болуымен ерекшеленеді. Бұл цилиндрдің түрі тіректерін жер бетінен төмен түсіруге мүмкіндік береді. Мұндай мүмкіндік қажет, себебі көтергіш жұмыс істейтін жер, су деңгейінен жоғары орналасқан. Сонымен қатар, марина көтергіштерінде қол жетімді ең ұзын тіректер болады, кейбіреулерінің ұзындығы 24 футқа дейін жетеді. Тіректер әдетте қайықтың корпусына зақым келтірмеу үшін резеңкемен жабылады.

Барлық бағыттағы жүк көліктері

Барлық бағытты технология (мысалы, Mecanum дөңгелектері) жүк көтеру машинасына алға, диагональды және бүйірлей, немесе кез келген бағытта қозғалуға мүмкіндік береді. Барлық бағытты дөңгелек жүйесі жүк машинасының өз орнында 360 градусқа айналуына немесе жүк машинасы кабинасын бұрмаламай бүйірге қарай жылжуына мүмкіндік береді.

UL 558 қауіпсіздік деңгейіне ие жүк көліктері

Солтүстік Америкада ішкі жану қозғалтқышымен жұмыс істейтін кейбір өнеркәсіптік көліктерде UL 558 стандартына сәйкес Underwriters Laboratories рейтингтері болады. "Қауіпсіздік" санатындағы өндірістік жүк көліктері бензинмен жұмыс істейтін болса GS (бензин қауіпсіздігі), дизельмен жұмыс істейтін болса DS (дизель қауіпсіздігі), сұйытылған пропанмен жұмыс істейтін болса LPS (сұйытылған пропан қауіпсіздігі) немесе бензин және сұйытылған пропанмен жұмыс істейтін екі отынды көліктер үшін GS/LPS белгілерімен жабдықталған. UL 558 – екі деңгейлі қауіпсіздік стандарты. Негізгі стандарттар G, D, LP және G/LP деп аталады. Underwriters Laboratories оларды жүк көтеру машинасы үшін қажетті ең төменгі деңгей деп санайды. Бұл стандартты ұстану ерікті, және Солтүстік Америкада, кем дегенде, ешбір мемлекеттік орган өндірушілерден осы стандартты сақтауды талап етпейді. Сәл қатаң қауіпсіздік стандарттары GS, DS, LPS және GP/LPS қорғаныстың ең төменгі деңгейін қамтамасыз етеді, бірақ ол өте шала. Бұрын Underwriter's Laboratory арнайы EX және DX қауіпсіздік сертификаттарын ұсынған.

UL 583 қауіпсіздік деңгейіне ие жүк көліктері

UL 583 – UL 558 стандартының электрлік баламасы. UL 558 стандарты сияқты, бұл да екі кезеңді стандарт.

Жарылысқа төзімді жүк көліктері

Олар химиялық, мұнай-химиялық, фармацевтикалық, тамақ және сусын, логистика немесе басқа да жанғыш материалдармен жұмыс істеу салаларында кездесетін, жарылғыш атмосферада жұмыс істеуге арналған. Еуропада көбінесе Miretti, кейде Pyroban жүк көліктері деп аталатын олар, 1, 2, 21 немесе 22 аймақтарда қолданылса, ATEX 94/9/EC директивасының талаптарына сай болуы және осыған сәйкес күтілуі керек.

Автоматтандырылған жүк көтергіштер

Жұмыс жалақысын төмендету, операциялық шығындарды азайту және өнімділікті арттыру үшін автоматтандырылған жүк көтеру машиналары да жасалған. Автоматтандырылған жүк көтеру машиналары шанышқылы автоматтандырылған бағытталмалы көліктер деп те аталады және олар қазірдің өзінде сатуға қолжетімді.

Ішкі жану

Двигательдер дизель, керосин, бензин, табиғи газ, бутан немесе пропанмен жұмыс істеуі мүмкін, сондай-ақ екі тактік тұтандыру, төрт тактік тұтандыру (көбінесе), екі тактік қысыммен тұтандыру және төрт тактік қысыммен тұтандыру (көбінесе) түрлерінде болуы мүмкін. Солтүстік Америкадағы двигательдер жетілдірілген шығарындыларды бақылау жүйелерімен жабдықталған. Иран немесе Ресей сияқты елдерде құрастырылған тік көтергіштерде әдетте шығарындыларды бақылау жүйесі болмайды.

Сұйытылған мұнай газы (СЖГ)

Бұл тік көтеру машиналары сұйық газбен жұмыс істеу үшін өзгертілген ішкі жанатын қозғалтқышты пайдаланады. Отын көбінесе жүк көлігінің арт жағына орнатылған газ баллонында сақталады. Бұл газ біткен кезде баллонды жылдам ауыстыруға мүмкіндік береді. Сұйық газбен жұмыс істейтін тік көтеру машиналары дизельдік машиналарына қарағанда тыныш, бірақ олардың қуаты шамалас.

Электр батареясы

Қорғасын қышқыл немесе, көбінесе, литий-ион батареяларымен жұмыс істейді; батареямен жұмыс істейтін түрлері: жастық шиналы вилочный көтергіштер, қайшылы көтергіштер, тапсырыс жинағыштар, штабельдер, рич-труктер және паллеттік жүк көтергіштер. Электрлік вилочный көтергіштер негізінен үй ішінде, тегіс және ровный беттерде қолданылады. Батареялар зиянды газдардың шығарылуын болдырмайды және тамақ өңдеу және денсаулық сақтау секторлары сияқты жабық кеңістіктерде қолдануға ұсынылады. Вилочный көтергіштер пайдаланылған автокөлік батареяларын қайта пайдалану үшін перспективті қолданыс ретінде қарастырылуда.

Сутекті отын элементі

Сутектік отын жасушаларымен жабдықталған тік көтергіштер сутегі мен оттегі арасындағы химиялық реакция арқылы қуаттанады. Бұл реакция электр энергиясын өндіру үшін қолданылады, ол аккумуляторда сақталып, кейін электр моторларын іске қосып, тік көтергішті қозғалтады. Осы қозғалыс әдісі жергілікті зиянды шығарындыларсыз, үш минут ішінде отынмен толықтырылуы мүмкін және салқындатылған қоймаларда жиі қолданылады, себебі оның жұмысқа қабілеті төмен температурада нашарламайды.

Қосымшаларды ауыстыру немесе қосу

Қолданыстағы тіркемені ауыстыруға немесе тіркемесі жоқ лифтке қосуға болады. Мұнда лифттің түрі, сыйымдылығы, тасымалдағыш түрі және тіркеме мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін гидравликалық функциялардың саны ескеріледі. Алдыңғы бөлімде айтылғандай, тіркемені ауыстыру немесе қосу лифттің қауіпсіз көтеру қабілетін төмендетуі мүмкін (қараңыз: төмендегі жалпы операциялар). Тіркеме өндірушілері белгілі бір тіркемені пайдаланғандағы қауіпсіз көтеру қабілетін бағалау үшін онлайн калькуляторларды ұсынады. Дегенмен, лифттің нақты көтеру қабілетін тек лифт өндірушісі ғана анықтай алады. Лифттің өндірушісі оны қайта бағалап, жаңа техникалық паспортты орнатуы мүмкін, онда тіркеме қолданылғандағы өзгертілген жүк көтергіштігі көрсетіледі. Тіркеме контекстінде, гидравликалық функция – оператордың жанындағы тұтқасы бар және тіркеме мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін басқарылатын гидравликалық майдың екі арнасын ұсынатын клапан. Кейде тіркемеде лифттің гидравликалық функцияларынан артық мүмкіндіктер болады, сондықтан бір немесе бірнеше функцияны қосу қажет. Гидравликалық функцияларды қосудың (клапанды қосу деп те аталады) көптеген тәсілдері бар. Лифт өндірушілері клапандар мен шлангтарды қосуға арналған керек-жарақтарды шығарады, бірақ оларды орнатуға кеткен шығын тым қымбат болуы мүмкін. Басқа тәсілдерге қолданыстағы функциядан май ағынын ауыстыратын шланг немесе кабель катушкасымен бірге электромагниттік клапанды қосу кіреді. Алайда, шланг пен кабель катушкалары оператордың көру бұрышын шектеуі және оңай зақымдануы мүмкін.

Стандарттар

Форклифттің қауіпсіздігі әлем бойынша әртүрлі стандарттарға бағынады. Ең маңызды стандарт – ANSI B56, оның басқару құқығы Америка Ұлттық Стандарттар Институтынан (ANSI) көп жылдық келіссөздерден кейін Өндірістік Жүк Көлігі Стандарттарын Дамыту Қорына (ITSDF) берілді. ITSDF – коммерциялық емес ұйым, оның жалғыз мақсаты B56 стандартын жариялау және жаңарту. Америка Құрама Штаттарында Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты қорғау басқармасы (OSHA), ал Ұлыбританияда Денсаулық және қауіпсіздік басқармасы (Health and Safety Executive) қосымша жүк көтеру машиналарын қауіпсіздік стандарттарын енгізді.

Жүргізушінің қауіпсіздігі

Көптеген елдерде жүк көтеру машиналарын (лифтерді) басқаратын операторлар оларды басқару үшін оқытылып, сертификат алуы тиіс. Оператор қолданатын лифт класының әрқайсысы үшін жеке сертификаттау талап етілуі мүмкін. Жүк көтеру машиналарын басқару оқытуының лицензиялау немесе сертификаттау сияқты әртүрлі атаулары бар. Қолданылатын терминге қарамастан, оқыту федералдық немесе ұлттық стандарттарға сәйкес болуы керек. Денсаулық сақтау қызметкерлері жүк көтеру машиналарын сияқты ауыр техниканы басқаратын немесе пайдаланатын жұмыскерлерге созылмалы немесе жедел ауырсынуды опиоидтармен емдеуді ұсынбайды. Жүргізушілер алға қарай қозғалып бара жатқанда көрулерін бөгеп тұратын үлкен жүк орналастырса, көмекшіні пайдалануға кеңес беріледі.

АҚШ-тағы жүк көтерушілерге арналған оқу

АҚШ-та жұмыс орнында жүк көтеру техникасын оқытуды федералды деңгейде Еңбек қауіпсіздігі және денсаулықты сақтау басқармасы (OSHA) реттейді. 1999 жылы OSHA өзінің 29 CFR 1910.178 ережелерін "Қозғалтқышты өндірістік жүк көліктері" (OSHA термині, жүк көтеру машиналарын және басқа да өнеркәсіптік көлік түрлерін қамтиды) бойынша жаңартты. Бұл ережелердің маңызды бөлігі жүк көтеру машинасы операторын оқытуға арналған. Стандарт жұмыс берушілерді жүк көлігін қауіпсіз пайдаланудың жалпы принциптеріне, жұмыс орнында қолданылатын көлік түрлеріне, көлік құралдарын пайдаланудан туындайтын жұмыс орнындағы қауіптерге және OSHA стандартының жалпы қауіпсіздік талаптарына негізделген оқу бағдарламасын әзірлеуге және іске асыруға міндеттейді. OSHA пікірінше, оқытылған операторлар жұмысты дұрыс және қауіпсіз атқаруы керек, бұл жұмыс орнындағы бағалау арқылы көрсетілуі тиіс. Ресми (лекция, бейне және т.б.) және практикалық (демонстрациялық және практикалық жаттығулар) оқыту ұсынылуы керек. Жұмыс берушілер әрбір оператордың оқудан өткенін растауы және кемінде үш жылда бір рет әрбір операторды бағалауы тиіс. Жұмыс орнында жүк көлігін пайдалануға кіріспес бұрын, жұмыс беруші оператордың жұмысқа қабілетін бағалауы және оның қозғалтқышты жүк көлігін қауіпсіз пайдалануға лайықты екенін анықтауы тиіс. Оператор жүк көлігін қауіпсіз пайдалануда кемшіліктер байқалған жағдайда, қайта оқыту қажет.

Біріккен Корольдіктегі жүк көтерушілерге арналған оқыту

Ұлыбританияда жұмыс жабдықтарын ұсыну және пайдалану ережелері жүк көтеру машиналарын (лифттерді) басқаратын операторлардың тиісті білімі болуын талап етеді; осы білім берудің жалпы стандарттары мен дұрыс жұмыс істеу тәжірибесі 2013 жылы жарияланған HSE Іс-әрекет кодексі 117 (үшінші басылым) құжатында келтірілген. Үшінші тараптар жүк көтеру машиналарын басқаруды оқыту бойынша «үздік тәжірибе» стандарттарын жасады, олар Ұлыбританияда «лифт жүргізуші куәлігі» деп белгілі; алайда, бұл куәліктер COP 117 (үшінші басылым) стандартында оқытуды растау ретінде мойындалмайды, сондықтан оқыту заңмен міндетті емес, көптеген адамдардың ойынша. Дегенмен, ұйымдастырылған оқыту жұмыс берушінің апат жағдайында «сақтау міндеттемесін» орындағанын көрсетуге көмектеседі. Ұлыбританияда лифттерді басқаруды оқытуды бірнеше ерікті стандартты оқыту ұйымдары жүзеге асырады. Олар HSE (Health and Safety Executive) арқылы тікелей мойындалады, ол «Аккредиттеу органы Ассоциациясы. Жұмыс орны көлігі 2012» атты жаңа ұйым құрды. Барлық жағдайларда білікті лифт нұсқаушылары кем дегенде бір ерікті оқыту ұйымында тіркелуі керек. RTITB операторлары үш жыл сайын дерекқорға тіркелгенімен, қайта оқыту курстары арасындағы уақыт H&S Executive, сақтандыру компаниялары немесе компания саясатына байланысты болады. H&S Executive (HSG136 Workplace Transport Safety) үштен бес жылға дейінгі аралықта қайта оқытудан өтуді немесе тексеруден өтуді ұсынады. Ұлыбританиядағы лифт нұсқаушылары көбінесе шағын тәуелсіз оқу компаниялары ретінде немесе ірі оқу провайдерлерінің құрамында жұмыс істейді. Оқыту екі түрде жүзеге асырылады: объектіде (кейде «ішкі оқыту» деп аталады), онда оқыту клиенттің жайларында, олардың өз жабдықтарын пайдалана отырып жүргізіледі, немесе оқу орталығында (ашық курстар). Оқу орталықтары жұмыссыздарға, тіпті лифттерді басқару тәжірибесі жоқтарға да біліктілік сертификатын алуға және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін арттыруға мүмкіндік береді. Оқу орталықтарындағы сертификаттау стандарттары олардың жеке білім беру стандарттарын аккредиттеуші органның талаптарына сәйкес келеді. Бір оқу орталығының бірнеше органмен тіркелуі жиі кездеседі. Британдық өнеркәсіптік лифттер қауымдастығы (BITA) лифттердің түрлерін топтарға бөліп, әрбір топқа бірегей идентификатор тағайындайды. «BITA тізімі» деп аталатын бұл тізім Ұлыбританияда стандарт ретінде қабылданды. Лифттерді басқару бойынша оқу сертификаттары сертификаттың шектерін нақты анықтау үшін тиісті BITA классификациясын көрсетеді.

Австралиядағы жүк көтерушілерге арналған оқу

2011 жылға дейін Австралияның барлық штаттары мен аумақтары сол штаттың еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтауды, соның ішінде тік көтеру машинасына (форклифт) лицензия беруді тәуелсіз реттеді. Әр түрлі штаттардың еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау заңдары ұқсас принциптерге негізделгенімен, әртүрлі юрисдикцияларда осы заңдардың егжей-тегжейі мен қолданылуында айырмашылықтар болды. 2008 жылы Австралия Ұлттық Достастығы мен Австралияның алты штаты және екі аумағы еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау саласындағы реттеу және операциялық реформалар жөніндегі үкіметаралық келісімге келді, бұл келісім осы юрисдикциялар арасындағы ынтымақтастықты ресмиледірді және еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау заңнамасын үйлестіруді мақсат етті. Осының нәтижесінде, Австралиядағы еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау заңдарына жасалған шолудан кейін Ұлттық Еңбек Ортасындағы Қауіпсіздік және Денсаулық Сақтау Актісі (WHS) қабылданды; аталған шолуға кең ауқымды қоғамдық тыңдаулар өткізілді. Бұл акт 2011 жылдың маусым айында бекітілді. Бұл акт жеке юрисдикцияларға қолдаушы заңнаманы қабылдау үшін құрылымдық негіз болды, себебі жеке юрисдикцияларға заңнамаға сәйкес лицензияларды беруді қоса алғанда, штаттар мен аумақтардың еңбек ортасындағы қауіпсіздік пен денсаулық сақтау заңдарын басқару міндеті жүктелді. Әр штат және аумақ өз юрисдикциясында лицензияларды береді, оның ішінде жоғары тәуекелді жұмыстарға арналған «жоғары тәуекелді жұмыс лицензиясы» деп белгіленген лицензиялар да бар. Форклифт лицензиясы «жоғары тәуекелді жұмыс лицензиясы» болып саналады. Кез келген штат немесе аумақта форклифт лицензиясын алу үшін өтініш беруші бекітілген оқу орталығында оқу курсын бітіруі керек, содан кейін курсты аяқтағаннан кейін тиісті штат немесе аумаққа форклифт лицензиясы үшін өтініш беруі керек. Кәсіби біліктілік бірлігі Ұлттық жоғары тәуекелдік лицензиялық бірлік TLILIC2001 Форклифтты басқаруға лицензия немесе LO лицензиясы болған жағдайда TLILIC2002 Тапсырыс жинау форклифтын басқаруға лицензия деп аталады. Бұл үшін әр юрисдикцияға қарай өзгеріп отыратын жарна төленеді. Бір юрисдикцияда берілген форклифт лицензиясы барлық юрисдикцияларда мойындалады. Бір юрисдикцияда лицензияның күші жойылса, бұл барлық юрисдикцияларда да мойындалады.

Бірлік стандарттары

Форклифтерді оқытуға арналған бірлік стандарттары бар, бірақ олар талап етілмейді. Басты бірлік стандарты – US10851.

Қосымшалар

ACOP жүк көтеру машинасының операторы стандартты тістілерді ғана пайдаланған жағдайды қарастырады. Жүк көтеру машинасына қосымша жабдықтар, мысалы, барабан қысқыштары, тісті кеңейткіштер, айналдырғыштар және адам тасымалдауға арналған қақпақтар бөлек бірлік стандартымен (US10852) реттеледі. Бірлік стандартын алу міндетті емес; компания операторды қолданылатын жабдықтар бойынша оқытуы жеткілікті.

Қауіпсіздік құралдары

Қазіргі таңда нарықта тік көтеру машиналарынан туындайтын кәсіби қауіп-қатерлерді азайтуға бағытталған бірнеше өнімдерді табуға болады.

Жаяу жүргіншілерді анықтау жүйелері

Бұл жақындық сенсорлары бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейінгі қашықтықтағы нысандар мен жаяу жүргіншілерді анықтайды. Сенсор адамды нысаннан ажыратады және қажетсіз дабылдарсыз жүргізушіге ескертеді. Стерео көру негізінде алгоритм нақты уақытта адамның тік көтеру машинасының көзге көрінбейтін аймағында бар-жоғын талдайды.

Ультрадыбыстық радарлар

Ультрадыбыстық сенсорлар – бірнеше сантиметрден бірнеше метрге дейінгі қашықтықтағы объектілерді анықтайтын жақындық сенсорлары. Сенсор сигналдың қайтып оралу уақытын өлшейді. Ол адамдар мен заттарды ажырата алмайды. Көліктің артындағы кез келген кедергі анықталады. Әдетте, осы типтегі сенсорлар тек артқы жағындағы объектілерді анықтау үшін қолданылады.

RF жүйелері

Бұл құрылғылар жүк көтеру машинасының операторларын машинаның жанындағы адамдар туралы ескертеді. Жаяу жүргіншілер радиожиілікті құрылғыны (электрондық таңбаларды) тасымалдауы керек, ол машина оларды анықтағанда сигнал жіберіп, операторға олардың бар екенін хабарлайды. Құрылғы алдыңғы және артқы жақтан анықтайды, сондай-ақ адамдарды қоймалардағы кәдімгі кедергілерден ажыратады. Сондықтан, оператор тек машинаның жанында жаяу жүргінші болған кезде ғана ескертіледі.