Кіріспе

Канадалық соттардың консультативтік құқықтық пікірлері кітапханалар контекстіндегі анықтамалық сұрақтар. Канада заңнамасында анықтамалық сұрақ немесе анықтамалық іс (ресми түрде абстрактты қарастыру деп аталады) – федералдық немесе провинциялық үкіметтің сотқа маңызды құқықтық мәселе бойынша консультативтік пікір сұрауы. Әдетте, сұрақ заңның конституциялықтығына қатысты болады.

Канада Жоғарғы Сотының құзыреті

1867 жылғы Конституциялық заң федералды парламентке «Канаданың жалпы апелляциялық сотын» құруға өкілеттік береді, бірақ соттың құзырлылығын анықтамайды. 1875 жылы Парламент Канаданың Жоғарғы сотын құрған кезде, федералды кабинетке Жоғарғы Сотқа пікір алу үшін сауалдар жіберу құқығын берді. Бұл ереже күшінде қалып, қазіргі Жоғарғы Сот туралы заңда қамтылған. Осы ережеге сәйкес, федералды кабинет кеңес шешімі арқылы Канаданың Жоғарғы сотына сауал жолдай алады. Сауалдар Сотқа жіберілгеннен кейін, орындалу жолымен толық бақылау Сотқа жүктеледі. Бұл сауал апелляциялық шағым сияқты қарастырылады. Канаданың Бас прокуроры Сот алдында өкілдік етуге және ұсыныстар жасауға құқылы. Провинциялар мен аумақтардың Бас прокурорлары сауал туралы хабарлама алуға және оған қатысуға құқылы. Мүдделі тараптар тыңдау барысында өз пікірлерін білдіру үшін аралас тарап мәртебесін алуға өтініш бере алады. Қажет болған жағдайда, Сот белгілі бір ұстанымды қолдау үшін фактілерді ұсыну үшін amicus curiae тағайындауы мүмкін. Тараптар анықталғаннан кейін, Сот жазбаша ұсыныстарды ұсыну кестесін және тыңдау күнін белгілейді. Сауалға қатысушы тараптар сауалда көтерілген құқықтық мәселелер бойынша егжей-тегжейлі жазбаша ұсыныстар жасайды, қажет болған жағдайда нақты деректер қоса береді. Барлық жазбаша ұсыныстар ұсынылғаннан кейін, Сот сауалдар бойынша ауызша тыңдау өткізеді. Тыңдау соңында Сот әдетте шешімін жариялауды кейінге қалдырады. Кейіннен Сот толыққанды жазбаша шешім түрінде сауал бойынша өз пікірін білдіреді. Соттың жеке судьялары апелляциялық істердегідей, көпшілік пікірге қарсы дауыс беруге құқылы. Жоғарғы Соттың берген пікірі сот шешімі нысанында болады, бірақ заңды түрде міндетті емес; алайда, ешбір үкімет бұл пікірді елемеген емес. 1949 жылға дейін Жоғарғы Соттан Лондон қаласында отырған Ұлыбританияның Құпия кеңесінің Сот комитетіне шағым жасалатын. Сот комитеті Британ империясы мен Достастықтың жоғарғы соты қызметін атқарды. Көптеген федералды сауалдар Сот комитетіне шағымданылды, ол соңғы шешімді айтты және Жоғарғы Соттың шешімін жоққа шығара алды.

Облыстық соттардың құзыреті

Провинциялық үкіметтер өздерінің Конституциялық сұрақтар туралы заңдарына сәйкес, провинциялық Жоғарғы Сотқа немесе Апелляциялық Сотқа сұрақтар жіберуге құқылы. Бұл процедура федералды үкіметтің анықтамалық сұрақтарына ұқсас. Провинциялық Апелляциялық Сот анықтамалық сұрақ бойынша шешім қабылдағаннан кейін, үкімет немесе анықтамаға қатысушы басқа тараптар Жоғарғы Сот туралы заңға сәйкес, осы шешімді Канаданың Жоғарғы Сотына шағымдануға құқылы. 1949 жылға дейін провинциялық Апелляциялық Соттардан тікелей шағымдар Привити Кеңесінің Сот комитетіне жолданатын. Бұл тікелей шағымдану құқығы дауласушыларға Жоғарғы Сотты айналып өтуге мүмкіндік берді, сондықтан көптеген провинциялық анықтамалық істер Жоғарғы Сотта қарастырылмады. Бұрын Жоғарғы Сот Привити Кеңесінің Сот комитетінің шешімімен міндетті түрде басшылық етуге тиіс болды.

Анықтамалық юрисдикцияның конституциялық тұрғыдан сәйкестігі

Федералды үкіметтің Жоғарғы Сотқа референттік юрисдикцияны беру өкілеттігіне шабуылдар болды, бірақ бұл шабуылдар жоққа шығарылды, соңғы рет 1998 жылғы Квебектің тәуелсіздік алуына қатысты референттік істе. Privy Council-дың сот комитетінің Attorney General of Ontario v. Attorney General of Canada (References Reference) [1912] A. C. 571 ісіндегі шешіміне сәйкес, соттардың референттік істердегі рөлі соттық емес, бірақ үкіметтің атқарушы билігіне кеңес беру болып табылады.

Федералды референттік сұрақтар

1892 жылдан бері Жоғарғы Сотқа 75-тен астам федералдық сауал жіберілді. Сот комитетіне шағымдану құқығы жойылғанға дейін, көптеген бұрынғы федералдық сауалдар Жоғарғы Соттан Сот комитетіне апелляцияланды. Шағымдану құқығы жойылғаннан бері, Жоғарғы Соттың шешімі федералдық сауал бойынша түпкілікті болып табылады.

Сот комитетінің апелляциялық шағым бойынша шешімдері

Жапон ұлтының адамдары туралы, [1946] S. C. R. 248
Альбертаның Бас прокуроры Канаданың Бас прокурорына қарсы (Альберта заңдарына қатысты), [1939] A. C. 117 (P. C.), [1938] S. C. R. 100 растайды
Эдвардс Канадаға қарсы (Бас прокурор), [1929] UKPC 86, [1930] A. C. 124, BNA актісінің 24-бабындағы "Адамдар" сөзінің мағынасы туралы шешімді күштен шығарады, [1928] S. C. R. 276 (көбінесе "Адамдар ісі" деп белгілі)
Неке туралы, [1912] AC 880 , растайды (1912), 46 S. C. R. 132
Онтарионың Бас прокуроры Канаданың Бас прокурорына қарсы (Анықтамаға қатысты), [1912] A. C. 571

Облыстық анықтамалық сұрақтар

Провинциялық үкіметтер өз соттарына құқықтық мәселелерді жіберуге құқылы. Сот комитетіне шағымдану жойылғанға дейін, осы мәселелер бойынша сауалдар Жоғарғы Сотты тікелей өткізіп, Сот комитетіне шағымдануға болатын. Сот комитетіне шағымдану жойылғаннан кейін, провинциялық соттардан Жоғарғы Сотқа провинциялық сауал бойынша апелляция жасау құқығы бар.

Сот комитетінің апелляциялық шағым жөніндегі шешімдері

Онтарио (Бас прокурор) Канаданың тәтемділік федерациясымен сот ісі

Басқа елдердегі референттік юрисдикция

Ұлыбритания үкіметі Таза кеңесінің сот комитетіне сұрақтар жіберуге құқылы. Бұл құқық Жоғарғы Сот туралы заңдағы анықтамалық құқықтың бастауы болды. Осы өкілеттік бойынша Сот комитетіне Канадаға қатысты, Канада мен Ньюфаундленд арасындағы Лабрадор шекарасы дауы туралы бір рет тікелей сілтеме жасалды, сол кезде Ньюфаундленд тәуелсіз доминион болып, Канаданың құрамына кірмеген. Үндістан, Оңтүстік Африка және Папуа-Жаңа Гвинея сияқты басқа да Достастық елдері өздерінің конституцияларында анықтамалық юрисдикцияны енгізді. Папуа-Жаңа Гвинеяда тәуелсіздік алғанға дейін өткен конституциялық конвенциясы, анықтамалық юрисдикцияны қолдану туралы кеңес алу үшін Канадалық құқық ғалымдарымен ақылдасты. Австралия және АҚШ сияқты басқа да юрисдикциялар соттары үшін анықтамалық юрисдикциядан бас тартады. АҚШ-та АҚШ Конституциясының III бабындағы «іс немесе дау» ережесі федералдық соттарды тек нақты істерді қараумен шектейді; федералдық деңгейде кеңес беру пікірлеріне жол берілмейді (бірақ кейбір штаттардың конституциялары мұндай пікірлерді көздейді). Австралия Конституциясының III тарауында да осыған ұқсас талап бар.