Кіріспе

Канаданың ұлттық мерекесі 1 шілде. Канада күні (фаɛ̯т дzy kanadɑ), бұрын Доминион күні деп аталған, Канаданың ұлттық күні болып табылады. Бұл – федералдық заңмен бекітілген мереке, ол 1867 жылғы 1 шілдеде Британдық Солтүстік Америка актісінің қабылдануымен болған Канада конфедерациясының құрылған күнін тойлайды. Осы актінің арқасында Біріккен Канаданың үш жекелеген колониясы – Нова-Скотия және Нью-Брансуик Британ империясы құрамындағы «Канада» деген бір доминионға біріктірілді. Алғашқыда Доминион күні деп аталған бұл мереке 1982 жылы қайта аталды, дәл сол жылы 1982 жылғы Канада актері арқылы Канада конституциясы елге қайтарылып, Ұлыбритания Парламентіне заңдық тәуелділіктің соңғы іздері жойылды. Канада күні мерекелеулері елдің барлық аймақтарында, сондай-ақ шетелде тұратын канадалықтардың қатысуымен әлемнің әртүрлі жерлерінде өтеді.

Еске алу

Канада күні, әсіресе танымал баспасөзде, "Канаданың туған күні" деп аталады. Дегенмен, "туған күн" термині шамадан тыс қарапайымдау болып көрінуі мүмкін, себебі Канада күні – елдің толық егемендікке жету жолындағы маңызды ұлттық кезеңнің жылдығы ғана, атап айтқанда 1867 жылдың 1 шілдесінде Канада отарларының (Онтарио мен Квебекке бөлінген), Нова-Скотия және Нью-Брансуик бірлесіп, төрт провинциядан тұратын кеңірек Британдық федерацияға қосылған кез. Канада Британ империясы шеңберінде "өз алдына патшалық" мәртебесіне ие болды, бұл Канада доминионы деп белгілі болды. Британ доминионы болғанымен, Канада өз істерін басқару және саяси бақылау деңгейін арттырды, бірақ сыртқы саясат, ұлттық қорғаныс және конституциялық өзгерістер сияқты салаларда саяси бақылау британдық парламент пен үкіметінде болды. Канада жылдар өте келе суверенитетін біртіндеп арттырды – ең әсерлісі 1931 жылғы Вестминстер статутының қабылдануы болды, және 1982 жылғы Конституция актісінің қабылдануымен толыққанды суверенитетке қол жеткізді, ол Канада конституциясын толыққанды елге қайтаруға мүмкіндік берді. Федералдық мерекелер туралы заңға сәйкес, егер 1 шілде күнделікті демалыс күніне (жексенбіге) түспесе, Канада күні 1 шілдеде тойланады, ал онда 2 шілде заңмен белгіленген демалыс күні болып табылады. Мерекелік шаралар әдетте 1 шілдеде өтеді, тіпті ол ресми демалыс емес болса да. Егер мереке соңғы күндеріне түсетін болса, сол күні жұмыстан жабылатын кәсіпорындар әдетте келесі дүйсенбіні демалыс күні ретінде белгілейді.

Іс-шаралар

Канада күніне орай елдің көптеген аймақтары ұйымдастырылған мерекелер өткізеді, әдетте ашық ауадағы қоғамдық шаралар, мысалы, шерулер, карнавалдар, фестивальдар, барбекюлер, әуе және теңіз көрсетілімдері, салтанатты шаралар мен тегін музыкалық концерттер, сондай-ақ азаматтық рәсімдер. Канада күнін тойлаудың белгілі бір стандарты жоқ; Оксфорд университетінің халықаралық қатынастар профессоры Дженифер Уэлш бұл туралы былай деді: «Канада күні, ел сияқты, толыққанды орталықтандырылмаған. Оны қалай тойлауға қатысты нақты рецепт жоқ сияқты – мұны федерацияның ерекшелігіне байланысты қарастыруға болады». Ұлттық астана Оттавада Канада мұрасы ұйымдастырған Парламент төңірегінде концерттер мен мәдени шаралар өтеді, олардың ішінде басты «түскі шоу» және кешкі бағдарлама бар. Шара әдетте ағылшын және француз тілдерінде «God Save the King» және «O Canada» әндерімен басталады, содан кейін Snowbirds эскадрильясының ұшуы өтеді. Әдетте генерал-губернатор мен премьер-министр ресми шараларды жүргізеді, бірақ монарх немесе патшалық отбасының басқа мүшесі де қатысуы мүмкін немесе генерал-губернатордың орнын басады. refn|Елизавета II патшайым 1967 жылы Канаданың 100 жылдығына орай Оттавадағы Канада күнінің ресми салтанатына қатысқан, сондай-ақ 1973 және 2010 жылдары Парламент төңірегіндегі салтанатқа 100 мыңнан астам адам қатысқан. Принц Уильям мен оның әйелі 2011 жылы Канада күніне арналған Оттавадағы шараларға қатысты. Облыстық орталықтарда ресми мерекелер көбінесе облыстық заң шығару ғимаратында, әдетте облыс губернаторы және/немесе облыс премьер-министрінің қатысуымен өткізіледі.

Халықаралық мерекелер

Канадалық экспатрианттар көбінесе Канада күніне орай жергілікті аймақта мереке күні немесе оған жақын уақытта шаралар ұйымдастырады. Мысалы, "Канада D'eh" – жыл сайынғы мереке, 30 маусымда Гонконгтегі Лан Квай Фонгта; Ауғанстандағы Канада әскерлерінің базаларындағы шаралар; Англияның Лондон қаласындағы Канада үйінің жанындағы Трафальгар алаңында; Мексикада, Чапаладағы Канада Корольдік легионында және Аджиджиктегі Канада клубында. Қытайда Канада күні мерекелері Шанхайдағы Канада сауда палатасы ұйымдастыруымен Банд жағажайында және Канада-Қытай іскерлік кеңесінің демеушілігімен Пекиндегі Канада халықаралық мектебінде өтеді.

Сын-пікірлер мен наразылық

Канада күнінің федералдық сипатын ескере отырып, оны тойлау Квебек провинциясында шиеленіс тудыруы мүмкін, онда бұл мереке 24 маусымдағы провинцияның Сент-Жан Баптист күнімен (Fête nationale) қабылдамайды. Мысалы, федералдық үкімет Монреальдің Ескі портында Канада күніне арналған шараларды қаржыландырады – бұл федералдық мемлекеттік корпорация басқаратын аймақ, ал Fête nationale шеруі халықтың бастамасымен ұйымдастырылады, бірақ федералдық үкіметтен шектеулі қаржыландыру және корпоративтік демеушілердің болмауына байланысты қиындықтарға тап болды. Канада күні Канададағы кейбір халықтар мен олардың қолдаушылары арасында жағымсыз пікірге ие, олар бұл мерекені британдықтардың жергілікті жерлерді отарлауының тойы деп санайды. Канада күнін тойлауға сын 2017 жылы Канаданың 150 жылдығы кезінде ерекше айқын болды, оның ішінде ел тарихындағы халықтардың рөлін және олардың қазіргі уақыттағы қиындықтарын азайту туралы айыптаулар болды. Сол наразылықтар төрт жылдан кейін, 2021 жылдың маусым айының соңында Британдық Колумбиядағы үнді балалар үйінің аумағында белгісіз қабірлер табылғаннан кейін қайта жаңғырды. COVID-19 пандемиясына байланысты шектеулерге байланысты немесе осы себептермен Канада күнінің мерекелері Британдық Колумбия, Нью-Брансуик және Солтүстік Саскачеванның әртүрлі қалаларында тоқтатылды, ал басқалары белсенділердің «Канаданың өзіне» шабуыл жасап, келісімге қол жеткізуге кедергі келтіріп жатқанына алаңдады.