Кіріспе

Канаданың федералды жүйелері – Квебектің Канада федерациясында қалуын, тәуелсіздікке ұмтылудың орнына қолдайтын саяси идеология. Канада федерализмі – Канададағы федералды жүйенің қазіргі күйі мен тарихи дамуын қамтиды. Канада он бір құрамдас бөліктен тұратын федерация: Канаданың ұлттық үкіметі және он провинциялық үкімет. Барлық он бір үкімет өкілеттіктерін Канада Конституциясынан алады. Сонымен қатар, алыс солтүстікте федералды парламент тарапынан берілген өкілеттіктерді жүзеге асыратын үш аумақтық үкімет, сондай-ақ провинция немесе аумақтар берген өкілеттіктерді жүзеге асыратын муниципалитеттер де бар. Әрбір юрисдикция заң шығару саласында көбінесе бір-бірінен тәуелсіз. Федералды үкімет пен провинциялық үкіметтер арасындағы өкілеттіктердің бөлінуі толық бөлу принципіне негізделген: барлық құқықтық мәселелер федералды парламентке немесе провинциялық заң шығарушы органдарға жүктеледі. Өкілеттіктердің бөлінуі Канада Конституциясының маңызды құжаты болып табылатын 1867 жылғы Конституциялық актіде (алғашқыда Британдық Солтүстік Америка актісі деп аталған) белгіленген. Соңғы бір жарым ғасыр ішінде өкілеттіктердің бөлінуіне бірнеше түзетулер енгізілді, бірақ 1867 жылғы акті федералды және провинциялық заң шығарушы органдардың негізгі құрылымын әлі де анықтайды. Өкілеттіктердің бөлінуі бірыңғай Канада тәжінің бөлінуіне және оның ілесінде Канаданың егемендігінің елдің 11 юрисдикциясы арасында таралуына байланысты. Канада конституциясының федералды сипаты – колониялық дәуірдегі Маритим провинциялары мен Канада провинциясының әртүрлілігіне, әсіресе Төменгі Канаданың француз тілді халқы мен Жоғарғы Канада мен Маритим провинцияларының ағылшын тілді халқы арасындағы айқын ерекшеліктерге жауап ретінде қалыптасқан. Канаданың алғашқы премьер-министрі Джон Макдональд бастапқыда унитарлық жүйені жақтаған.

Шығу тегі

Канада федерализмінің негізі 1864 жылғы Квебек конференциясында қаланды. Квебек қаулылары – федералды үкіметке егемендік беруді жақтағандар мен провинцияларға егемендік беруді жақтағандар арасындағы келісім болды. Келісім федерацияны Британ империясының конституциясына негіздеді, онда империялық биліктің заңдық егемендігі отаршылдық жауапты үкімет принциптерімен толықтырылды, бұл Британ Солтүстік Америкасы сияқты жаңадан құрылған колонияларды ішкі істерде өздерін-өздері басқаруға мүмкіндік берді. Квебек қаулылары Британ Солтүстік Америка актісінің 1867 жылғы заңына айналуына дейін ұзақ саяси процестен өтті. Бұл процеске Джон А. Макдональд жетекшілік етті, ол британдық шенеуніктермен бірлесіп, федерацияны қаулыларда көзделгеннен гөрі орталықтандырылған етуге тырысты. Нәтижесінде қабылданған конституция жоспарланғаннан гөрі орталықтандырылған сипатта жасалды. Премьер-министр ретінде Макдональд осы қайшылықты пайдаланып, өзінің орталықтандыру идеясын басты қарсыласы Оливер Моватқа қарсы жүзеге асыруға тырысты. 1872 жылдан 1896 жылға дейінгі саяси күрестер мен сот істерінің нәтижесінде Моват Макдональдтың алғашқы жеңістерін жойып, Квебек қаулыларында көрінген үйлесімді егемендікті бекітті. 1888 жылы Эдвард Блейк бұл көзқарасты былай қорытындылады: "[Бұл] заң шығарушылық одақтан ерекшеленетін, бірақ бірнеше қалыптасқан және жалғасатын бірліктерден тұратын федерация. [Провинциялар] бірліктің бөліктері емес, көптіктің бірліктері. Доминион – көптік, ал әрбір провинция – сол көптіктің бірлігі". Вильфрид Лориердің премьер-министр болып тағайындалуы конституциялық келісімнің жаңа кезеңін ашты, ол юрисдикциялар арасындағы теңдікке негізделген қарым-қатынаспен сипатталды. Макдональдтың орталықтандырылған үкіметті орнату үшін қолданған федералды үкіметтің императорлық өкілеттіктерінен айыру және резервациялау құқықтары қолданыстан шықты.

1914-1960 жылдар

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде федералды Корольдік билік табыс салығын енгізу және Соғыс шаралары заңының қабылдануы арқылы кеңейтілді, оның қолданылу аясы бірнеше сот ісімен анықталды. Конституцияның парламенттік биліктің шектеулері 1919 жылы, бастамалар мен референдумдар жөніндегі мәлімдемеде, Манитобаның бастамалар мен референдумдар арқылы тікелей заң шығаруды көздейтін заңы, Консультативтік кеңес тарапынан провинциялық вице-корольдің (жауапты министрлердің кеңесімен бірге) «Корольдік биліктің тікелей өкілі арқылы оның кез келген өкілеттігінен бас тартуға» рұқсат беруге құқығы жоқ деген негізде конституцияға қайшы деп танылды. Әлеуметтік және технологиялық өзгерістер де конституциялық билікке өзгерістер енгізді; Радио жөніндегі мәлімдеме федералдық юрисдикцияның радио хабарларын таратуға дейін жететінін, ал Аэронавтика жөніндегі мәлімдеме авиацияға да қатысты екенін көрсетті. 1926 жылы Кинг-Бинг дау-дағдарысы генерал-губернатор мен премьер-министр арасындағы қарым-қатынасты өзгертуге түрткі болған конституциялық дағдарысқа әкелді. Оның негізгі аспектілері саяси болғанымен, оның конституциялық аспектілері әлі де талқыланып жүр. Осының нәтижесінде сол жылы Бальфур декларациясы жарияланды, оның принциптері 1931 жылғы Вестминстер статутында заңдастырылды. Ол, сондай-ақ 1865 жылғы Отарлық заңдардың жарамдылығы туралы заңның күшін жою федералды парламентке экстерриториалды заңдар шығаруға және Тайлық кеңесінің сот комитетіне шағымдануды тоқтатуға мүмкіндік берді. 1933 жылы қылмыстық шағымдар жойылды, бірақ азаматтық шағымдар 1949 жылға дейін жалғасты. Конституциялық маңызы бар Тайлық кеңесінің соңғы шешімі 1954 жылы Winner v. S. M. T. (Eastern) Limited ісінде шықты. Осыдан кейін Канаданың Жоғарғы соты соңғы апелляциялық сотқа айналды. 1937 жылы Альбертаның вице-губернаторы Джон С. Боуэн Альбертаның заң шығару жиналысының үш заң жобасына Патшалық келісім беруден бас тартты. Екеуі провинцияның банктерін провинциялық үкімет бақылауына алуға бағытталған, ал үшіншісі – «Дәл жаңалықтар және ақпарат туралы» заңы – газеттерді провинциялық кабинет «дұрыс емес» деп санайтын материалдарға үкіметтің жауабын басып шығаруға міндеттемелі ететін. Кейіннен Канаданың Жоғарғы соты Альберта заңдарына қатысты мәлімдемеде барлық үш заң жобасын конституцияға қайшы деп таныды, бұл шешім Тайлық кеңесінің сот комитеті тарапынан бекітілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың кең ауқымы ұлттық соғыс күшін жалғастыру үшін Соғыс шаралары заңындағы өкілеттіктерді толықтыратын Ұлттық ресурстарды жұмылдыру туралы заңның қабылдануын қажет етті. Соғыс кезеңінде федералды биліктің кеңею шегі Химиялық заттар жөніндегі мәлімдемеде (Соғыс шаралары заңы бойынша Кеңестің бұйрықтары парламент актілеріне тең) және Соғыс кезеңіндегі жалға алу ережелері жөніндегі мәлімдемеде нақтыланды, онда соғыс ережелері төтенше жағдай кезінде провинциялық юрисдикцияны ығыстыра алады. Осы кезеңде экономиканы бақылауға алу үшін қосымша шаралар қажет болды. Жұмыссыздыққа байланысты сақтандыру юрисдикциясы тұрақты түрде федералдық деңгейге берілді; провинциялар соғыс кезеңінде (және одан кейін бір жыл бойы) Соғыс кезеңіндегі салықтық келісім бойынша мұрагерлік салымын, жеке және корпоративтік табыс салымын өндіру құқығын тапсырды; және еңбек қатынастары Соғыс кезеңіндегі еңбек қатынастары ережелерімен (1948 жылға дейін сақталған) федералдық бақылауға көшті, онда провинциялар барлық еңбек мәселелері бойынша юрисдикциясын тапсырды. Канада соғыстан федералды және провинциялық үкіметтер арасындағы жақсы ынтымақтастықпен шықты. Бұл әл-ауқат мемлекетінің, үкімет қаржыландыратын денсаулық сақтау жүйесінің және Кейнс экономикасының қабылдануына әкелді. 1951 жылы 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңына 94А-тармақ қосылды, ол Канада парламентіне зейнетақы төлеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бұл 1964 жылы мүгедектік және асыраушыларға жәрдемақыны қоса алғанда, қосымша жәрдемақылар беруге дейін кеңейтілді. Осы дәуірде федералдық-провинциялық мәселелерді шешу үшін Бірінші министрлердің конференцияларының саны көбейді. 1949 жылы Тайлық кеңесінің сот комитетіне шағымдануды жоюдан кейін Канаданың Жоғарғы соты соңғы апелляциялық сотқа айналды және федералды парламент конституцияны өзгерту өкілеттігін алды, ол провинциялық емес мәселелермен шектелген және басқа да шектеулерге бағынған.

1960-1982 жылдар

1961 жылы провинциялық заң шығарушы орган қабылдаған заң жобасын вице-губернатордың резервке қалдыруының соңғы жағдайы болды. Саскачеван вице-губернаторы Фрэнк Линдсей Бастедо Корольдік келісімді алып қойды және 5-заң жобасын, белгілі бір минералдық келісімшарттарды өзгерту туралы заңды, қарау үшін Кеңестегі губернаторға жіберді. Бастедоның сөзіне сүйенсек, «Бұл жүздеген минералдық келісімшартқа әсер ететін өте маңызды заң жобасы. Ол заңның қоғамдық мүддеге сай екендігіне күмән тудыратын мәселелерді көтеріп, оның заңдылығына да күмән келтіреді». Бұл акт федералдық үкімет тарапынан Кеңес шешімімен бекітілді. Парламент Канаданың құқықтары туралы бірінші кодификацияланған заңын – Канаданың құқық туралы билльін қабылдады. Премьер-министр Лестер Пирсон жалпыға бірдей денсаулық сақтау (федералдық-провинциялық шығындарды бөлісу бағдарламасы), Канада зейнетақы қоры және Канада студенттік несиелері сияқты маңызды әлеуметтік бағдарламаларды қабылдады. Квебектің «Тыныш революциясы» Канададағы әкімшілік децентрализацияны күшейтті, Квебек жиі федералдық бастамалардан бас тартып, өздік жолмен іс-қимыл жасады (мысалы, Квебек зейнетақы қоры). Квебек тәуелсіздігі қозғалысы 1976 жылғы Квебек сайлауында Parti Québécois партиясының жеңісіне әкелді, бұл Канаданың қалған бөлігімен байланысты одан әрі әлсірету мүмкіндігін қарастыруға себеп болды, бірақ бұл 1980 жылғы референдумда қолдау таппады. Пьер Трюдо премьер-министр болып тұрған кезде федералдық үкімет орталықтандыруға көшті. Канада 1970 жылдан 1984 жылға дейін «қақтығысты федерализмді» бастан өткізді, бұл Квебек және басқа провинциялармен керісіп-келіспеушіліктерге әкелді. Ұлттық энергетикалық бағдарлама және басқа мұнай даулары Альберта, Саскачеван және Ньюфаундлендте федералдық үкіметке наразылық тудырды.

Патриаттық

Канада 1931 жылғы Вестминстер статутында толыққанды тәуелсіз мемлекет мәртебесіне ие болғанымен, конституцияны өзгерту рәсімі туралы бірлікке келе алмады. 1965 жылғы Фултон-Фавро формуласы және 1971 жылғы Виктория хартасы сияқты әрекеттер үкіметтің екі деңгейінен де бірауыздан қолдау таба алмады. 1980 жылы провинциялармен келіссөздер тағы да тоқтап қалғанда, Трюдо британдық парламентке «бір премьер-министрден де рұхсат сұрамай-ақ» конституцияны өз еліне қайтару (патриация) мәселесін көтеруге дайын екенін мәлімдеді. Федералды кабинет пен Корольдік кеңесінің мәліметінше, егер Британдық монархиясы (кеңесте, парламентте және сотта) Канадаға қатысты егемендік құқығын жүзеге асырса, ол тек федералды министрлердің өтініші бойынша ғана іс-әрекет етеді. Манитоба, Ньюфаундленд және Квебек провинциялары өздерінің апелляциялық соттарына сауалдар жолдады, оларға тағы бес провинция қолдау көрсетті. Манитоба апелляциялық сотының судьясы Джозеф О’Салливан қабылдаған шешімінде федералды үкіметтің ұстанымы дұрыс емес екенін айтты. Конституциялық тұрғыдан бекітілген жауапты үкімет принципіне сәйкес, «Канадада бір емес, он бір жауапты үкімет болды». Барлық шешімдер Канаданың Жоғарғы Сотына шағымдану арқылы қайта қарастырылды. Кейін «Конституцияны қайтару жөніндегі сот шешімі» деп аталған шешімде сот мұндай дәстүр бар екенін растады, бірақ федералды парламенттің провинциялардың келісімінсіз конституцияны өзгертуге тырысуына кедергі келтірмейді және конституциялық дәстүрлерді сақтау соттардың құзыретіне жатпайды деп шешті. Канада парламенті британдық парламенттен 1982 жылғы Конституция актісін бекітуді сұрады, ол 1982 жылғы Канада актісін қабылдау арқылы іске асырылды. Бұл, өз кезегінде, Канадалық Құқықтар мен бостандықтар хартасының енгізілуіне, конституциялық түзетулерді Канадалық құрылымға көшіруге және 1867 жылғы Конституция актісіне 92А-тармақтың қосылуына әкелді, бұл провинцияларға өздерінің табиғи ресурстарын басқаруда кеңірек құқықтар берді.

1982 жылдан кейін

Джо Кларк пен Брайан Малруни басшылығымен прогрессивті консервативті партия провинцияларға өкілеттік беруді қолдады, бұл Мич-Лейк және Шарлоттаун келісімдерінің сәтсіз аяқталуымен нәтижеленді. 2003 жылы күшті провинциялық өкілеттіктерді жақтаған Канадалық Альянспен біріккеннен кейін Стивен Харпердің басшылығындағы Консервативтік партия бұл ұстанымын сақтап келді. Харпер 2006 жылы премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін Бірінші министрлер кеңесінің жиілігі айтарлықтай азайды; провинциялық премьерлердің 2003 жылы құрған Федерация кеңесінің отырыстары арқасында провинциялар арасындағы ынтымақтастық күшейді. 1995 жылғы Квебек тәуелсіздігі жөніндегі референдумнан кейін премьер-министр Жан Кретьен федералдық үкіметтің провинциялық құзыретына жататын салаларда қаржы жұмсау мүмкіндігін шектеді. 1999 жылы федералдық үкімет пен Квебектен басқа барлық провинциялық үкіметтер Канада бойынша әлеуметтік бағдарламалар үшін ортақ стандарттарды қадағалаған Әлеуметтік одақ аясындағы келісімге келді. Бұрынғы премьер-министр Пол Мартин осы құрылымды «асимметриялық федерализм» деп сипаттады. Жоғарғы Сот «Бағалы қағаздар туралы» істе көрсеткендей, өкілеттіктердің қабаттасуы мүмкін болатын икемді федерализм және олардың тиімді өзара әрекеттесуіне мүмкіндік беретін ынтымақтастық федерализм принциптерін қолдайды.

Тақ

Федералды монархия ретінде Канада Корольдігі елдің барлық юрисдикцияларында қатысады, мемлекет басшысы олардың барлығының құрамдас бөлігі болып табылады. Егемендік генерал-губернатор немесе федералды парламент арқылы емес, Канаданың 11 (бір федералды және 10 провинциялық) заңдық юрисдикциясының атқарушы, заң шығару және сот органдарының құрамындағы Корольдік арқылы жүзеге асырылады; үкіметтерді федералды мемлекетке біріктіре отырып, Корольдік 11 "тажға" бөлінеді. Канада Конфедерациясын құрғандар конституциялық монархияны Канада федерациясының ықтимал ыдырауына қарсы кедергі ретінде қарастырды, және Корольдік Канада федерализмінің орталық тірегі болып қала береді.

Билік бөлуі

Заң шығарушы өкілеттіктердің федералды-провинциялық бөлінісі (сонымен қатар өкілеттіктердің бөлінісі деп те аталады) федералды және провинциялық заң шығарушы органдардың құзыретін анықтайды. Олар федералды немесе провинциялық юрисдикцияға ғана тән немесе екеуіне де ортақ деп белгіленген. 1867 жылғы Конституциялық актінің 91-бабы бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкімет принциптеріне негізделген федералды парламенттің негізгі өкілеттіктерін тізімдейді, ал 1867 жылғы Конституциялық актінің 92-бабы провинциялық үкіметтердің өкілеттіктерін тізімдейді. Акт білім беру құқықтарына қатысты түзету шараларын, мүліктік және азаматтық құқықтарға қатысты бірыңғай заңдарды (Квебек провинциясынан басқа барлық провинцияларда), жалпы апелляциялық сотты және «Канада заңдарын жақсы басқару үшін» басқа соттарды құруды, сондай-ақ шетелдік шарттардан туындаған міндеттемелерді іске асыруды 91-бапта федералды заң шығарушының қарауына береді. 1982 жылы Канада Жоғарғы Сотының кейбір аспектілері конституциялық мәртебеге көтерілді. Акт провинциялық парламенттердің өкілеттіктерін (федералды парламенттің провинциялар аралық қозғалысты реттеу құқығына бағынысты) 92-бапта тізімдейді. Бұл өкілеттіктерге жаңартылмайтын табиғи ресурстарды, орман ресурстарын және электр энергиясын барлау, дамыту және басқа провинцияларға экспорттау кіреді. Білім беру провинциялық юрисдикцияда, бірақ бөлек мектептердің құқықтары сақталады. Қарлы ақша зейнетақысы, ауыл шаруашылығы және иммиграция федералды және провинциялық юрисдикциялардың ортақ құзыретінде. Дегенмен, қақтығыс туған жағдайда біреуі екіншісінен басымдық алады: зейнетақы мәселесінде федералды заң провинциялық заңдарды жоққа шығармайды, ал ауыл шаруашылығы және иммиграция мәселесінде керісінше. 1871 жылғы Конституциялық акті парламентке ешқандай провинцияның құрамына кірмейтін аумақтарды басқаруға рұқсат берді, ал 1931 жылғы Вестминстер статуты парламентке аумақтық заңдарды қабылдау мүмкіндігін берді.

Доктриналар

Әр юрисдикция өз өкілеттігін қалай пайдаланатынын түсіндіру үшін соттар белгілі бір доктриналарды жасады: мазмұны мен мәні, соның ішінде кез келген қосымша өкілеттіктердің сипаты және заңнаманың сыртқы түріне сәйкестігі; екі жақтылық; басымдық; юрисдикциялық иммунитет; «тірі ағаш» доктринасы; мақсатты көзқарас; және хартаға сәйкестік (ең бастысы – Оукс тесті арқылы). Бұған қоса, жасырын Конституциялық құқықтар туралы заң бар.

Мемлекеттік мүлік бойынша юрисдикция

Корольдік мүлікке қатысты құқықтар провинциялық заң шығарушы органдар мен федералды парламент арасында бөлінеді, оның негізгі қағидалары Конституциялық актінің 108, 109 және 117-баптарында қарастырылған. Мемлекеттік құрылыстар федералды Корольдікке тиесілі, ал табиғи ресурстар провинциялардың қарауында. Алайда, мұндай мүлікке құқық бір жағына немесе екінші жағына толығымен берілмейді, себебі Канада Королі біртұтас. 109-бапқа ерекше кең мағына берілген; табиғи ресурстарды өндіруге және оларды жоюға қатысты провинциялық заңнама федералды сауда және коммерциялық құқықтарға кедергі келтірмейді, ал роялтилер мүліктің иесіз қалған жағдайларын қамтитын заңнамаға сәйкес келеді. Канада өз бетінше үндістердің резервацияларын құра алмайды, мұндай жерлерді беру үшін Кеңес шешімі арқылы федералды және провинциялық мақұлдау қажет (бірақ мұның заң жүзінде дұрыс екендігі туралы пікірталас бар). Манитоба, Альберта және Саскачеван провинциялары Солтүстік-Батыс территориясының бір бөлігінен құрылғандықтан, бастапқыда провинциялық билік Тақ жерлерін басқаруға қатысты оларға қолданбады, себебі жер федералды Таққа тиесілі болды. Британдық Колумбия конфедерацияға қосылғанда, кейбір жерлерді (Теміржол белдеуі және Бейбітшілік өзені аймағы) босатты. Осы жерлерге 1930 жылғы Табиғи ресурстар туралы заң қабылданғанға дейін құқық берілмеді. Дегенмен, билік абсолютті емес; провинциялық Тақ жерлері федералды мақсаттар үшін реттелуі немесе экспроприациялануы мүмкін. Тақ жерлерін басқару алғашқы ұлттардың құқықтарына да бағынады (олар мүдделі тараптар болғандықтан), және провинциялық билік «аталған аборигендерге қатысты Тақтың міндеттемелерімен шектеледі». Батыс провинцияларында Табиғи ресурстар туралы заңға сәйкес мұндай шектеулердің қолданылуы туралы пікірталас бар. Шеңберлік ресурстарды басқару күрделі; ішкі сулардың төбелерін басқару провинциялық Таққа берілген болса, аумақтық теңіздердің төбелерін басқару федералды Таққа берілген (континенттік шельф пен эксклюзивті экономикалық аймақты басқарумен бірге). Ванкувер аралы мен Британдық Колумбияның материгі арасындағы сулардың төбелері мен аралдары Британдық Колумбияның құқығындағы Таққа тиесілі деп жарияланды. Жаңаданланд және Лабрадор, сондай-ақ Нова-Шотландия аймағындағы шеңберлік мұнай ресурстарын басқаруға қатысты федералды-провинциялық келісімдер жасалды.

Салық және шығыстар

Салық салу – федералды және провинциялық заң шығарушы органдардың құзыреті; 1867 жылғы Конституция Заңының 92(2) және 92(9) баптарына сәйкес провинциялық салық салу шектеулірек. Allard Contractors Ltd. v. Coquitlam (District) ісінде провинциялық заң шығарушылар қолданыстағы реттеу схемасының бөлігі ретінде жанама алым салуға құқылы. Gérard La Forest обітер дикта ретінде 92(9) бабы (провинцияның мүлік, азаматтық құқықтар және жергілікті немесе жеке сипаттағы мәселелер бойынша құзыреті) тіпті олар жанама салық құраса да, лицензиялық алымдарды салуға мүмкіндік береді. Парламент мемлекеттік қарыз бен мүліктің сатып алуына қаражат жұмсау құқығына ие. Канаданың Жоғарғы соты федералдық қаржыландыру құзыретіне конституциялық шектеулер туралы тікелей шешім қабылдамағанмен, парламент провинцияларға төлемдер аударуға құқылы. Бұл 1937 жылғы Төрелік Кеңесінің Әділет комитетінің Жұмыссыздық сақтандыру ісіндегі шешімінен туындайды, онда Лорд Аткин былай деп атап өтті: «Егер Доминион салық салу арқылы қор жинаған болса, оны иеленуге қатысты кез келген заңнама міндетті түрде Доминионның құзыретіне жата бермейді. Егер заңнаманың нақты мағынасында оның мәні провинциядағы азаматтық құқықтарды бұзады немесе басқа да пәндер бойынша провинциялық салаға тиіссіз араласады деп табылса, онда ол заң жарамсыз болады». Re Canada Assistance Plan ісінде судья Сопинка провинциялық құзыретке жататын мәселені қаржыландыру үшін бұрын берілген федералдық қаражатты ұстап тұру, сол мәселені реттеу болып табылмайды деп шешті.

Федералды заң шығару билігі

Биліктің көп бөлігін бөлу мәселесі түсініксіздік тудырды, осыған байланысты даулар Privy Council сот комитетінің және (1949 жылдан кейін) Канаданың Жоғарғы сотының қарауына түсті. 1913 жылы Privy Council Канада конституциясын толыққанды федералды емес деп сипаттады (АҚШ және Австралиядан өзгеше); Британдық Солтүстік Америка заңының 1867 жылғы кіріспесінде колониялар "бір Доминионға федералды түрде бірігуге ниеттенгендерін" көрсеткенімен, "[федералды] сөзінің табиғи және тікелей мағынасы осы штаттардың өкілеттік беру туралы келісімге келген жағдайда, бірақ негізінен бастапқы Конституцияларын сақтап қалумен шектеледі". Конфедерацияның негізін қалаушылары "ортақ мүдделерді қамтитын жалпы үкіметті және провинциялар үшін жаңа, тек жергілікті үкіметтерді" құруды көздегенін анықтады. Британдық Солтүстік Америка заңында 1867 жылы федералды немесе провинциялық парламенттердің жауапкершілігіне жатпаған мәселелер федералдық заң шығарушы органға қарастырылды (бұл АҚШ-тағы федералдық және штаттық конгресстер арасындағы қатынастың керісі).

Федералды заңның біркелкілігі

1867 жылғы Конституция Заңының 129-бабы Конфедерация кезінде қолданыста болған заңдардың тиісті заң шығарушы орган тарапынан жойылғанға немесе өзгертілгенге дейін күшінде болатынын қарастырды. Осыған ұқсас қағидалар кейіннен Канадаға қосылған басқа аумақтардың бірігу шарттарына да енгізілді. Федералдық құзыреттің кейбір салаларында заңдардың біркелкілігі айтарлықтай кешікті. Қылмыстық кодекстегі құқық бұзушылықтар 1892 жылға дейін бірыңғай болған жоқ, содан кейін ортақ құқық негізіндегі қылмыстық құқық бұзушылықтар жойылды. Ажырасу туралы заң 1968 жылға дейін, Канаданың теңіз құқығы 1971 жылға дейін, ал неке туралы заң 2005 жылға дейін біркелкіленбеді. 1865 жылы бұрынғы Канада провинциясы қабылдаған Төменгі Канаданың азаматтық кодексінің ережелері, федералдық құзыретке әсер ететін және Квебекте (егер олар басқа федералдық актілермен алмастырылмаса) 2004 жылғы 15 желтоқсанда жойылғанға дейін күшінде болды.

Шарттарды орындау өкілеттігі

Келісімдердің Канада заңына қалай енетінін түсіну үшін үш маңызды іс қарастырылуы керек: Аэронавтика жөніндегі анықтама, Радио жөніндегі анықтама және Еңбек конвенциялары жөніндегі анықтама. Сот шешімдерінің негіздемесі күрделі болғанымен, олар былай түсіндіріледі: Аэронавтика жөніндегі анықтамада Британ империясы жасаған келісімдерді реттейтін 132-бапқа сәйкес, Аэронавтика Канада Парламентінің құзыретіне жатады деп шешілді. Бұл келісім ауыстырылғаннан кейін, Йоханнессон ісінде Батыс Сент-Пол қаласындағы Онтарионың Канаданың Есестілік федерациясына сәйкес, бұл саладағы құзыреттің бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкіметке қатысты федералдық құзыретте қалатыны расталды. Радио хабарларын таратуды реттейтін халықаралық келісім Британ империясының келісімі болмаса да, Радио жөніндегі анықтамада ол федералдық құзыретке жатады деп шешілді; Канаданың осы саладағы міндеттемелері барлық Канада тұрғындарына қолданылатын заңнаманы қабылдауды талап етті және бұл мәселе телеграфтарға (федералдық сала) ұқсас деп есептелді. Еңбек конвенциялары жөніндегі анықтама еңбек қатынастарына қатысты (айқын түрде провинциялық құзырет); конвенциялар Британ империясының келісімдері болмағандықтан және бұл салада ұлттық масштабқа жетуі немесе ұлттық маңызға ие болуы үшін нақты дәлелдер келтірілмегендіктен, Канада Парламенті жаңа заң шығару құқығын пайдалана алмады. Вестминстердің 1931 жылғы жарлығы Канаданы сыртқы істерді басқаруда толық тәуелсіз еткенімен, Тайлық Кеңесінің Сот комитеті 132-баптың оны ескеретіндей дамымағанын анықтады. Лорд Аткиннің үкімнің соңында атап өткеніндей, бұл шешімнің салдары Канаданың келісім міндеттемелерін орындау бойынша заң шығаруға құзыретсіздігі болып табылады деп ойлауға болмайды. Ол Доминион мен Провинцияның заң шығару құзыреттерінің жиынтығымен толық жабдықталған. Алайда, заң шығару құзыреттері бөлініп сақталады және егер ол өзінің жаңа халықаралық мәртебесінен туындаған жаңа функцияларын орындау кезінде міндеттемелерге тап болса, олар провинциялық мәселелерге қатысты заңнама арқылы Доминион мен Провинциялар арасындағы ынтымақтастықпен қаралуы керек. Мемлекеттік кеме қазір үлкен жобаларға және шетел суларына шығып жатса да, оның бастапқы құрылымының маңызды бөлігі болып табылатын су өткізбейтін бөлімдерін сақтайды. Бұл іс провинциялық құзыретке жататын мәселелерді келіссөздер жүргізу, қол қою және бекіту бойынша федералдық биліктің шегін анықтамады және Канаданың кейінгі халықаралық міндеттемелерін іске асыруда туындаған қиындықтар туралы кең пікірталас тудырды; Канаданың Жоғарғы Соты бірнеше жағдайда осы мәселені қайта қарауы мүмкін екенін білдірді.

Заң шығарушы биліктің шектері

Канаданың құқықтары мен бостандықтары туралы Хартияға сәйкес келу мәселелерінен бөлек, Канада Парламенті мен провинциялық заң шығарушы органдардың заң шығару мүмкіндігіне абсолютті шектеулер бар. 1867 жылғы Конституциялық акті бойынша:
96-бап жоғары соттардың ішкі құзыретінің бір бөлігін алып тастауға бағытталған заң шығаруға провинциялық заң шығарушы органдар мен Парламенттің екеуінің де құқығы жоқ екенін көрсетеді. 121-бапта: «Одақтан бастап, кез келген провинцияның өсірілген, өндірілген немесе жасалған барлық тауарлары басқа провинциялардың әрқайсысына тегін әкелінеді» делінген. Бұл провинцияаралық тарифтерге тыйым салуды білдіреді. 125-бапта «Канадаға немесе кез келген провинцияға тиесілі жерлер мен мүлік салық салуға жатпайды» делінген. 129-бапқа сәйкес, Онтарио және Квебек заң шығарушыларының бұрынғы Канада провинциясының заңдарын өзгерту немесе жою құқығы шектеледі. Егер мұндай акт бұрынғы провинцияда жұмыс істейтін заңды тұлға құрған болса, Төңкеріс Кеңесінің сот комитеті мұндай заңды тұлғалардың «провинциялық мақсаттары» болмайтынын және осындай актілерді қарау құқығы тек Канада Парламентіне ғана берілгенін анықтады. Бұл шектеу Жоғарғы және Төменгі Канадаға бірдей қолданылатын кез келген актіге қолданылады, бұл Төменгі Канаданың Азаматтық кодексі Квебектің Азаматтық кодексімен алмастырылған кезде мәселе тудырды. Канада Парламенті Канаданың немесе кез келген провинцияның құқығындағы Корольді міндеттемеге ала алады, бірақ провинциялық заң шығарушы органдар үшін керісінше дұрыс емес, себебі «провинциялық заңнама өз күшімен Доминионның құқығындағы Корольдің кез келген артықшылығын алып тастай немесе шектей алмайды».