Канада Жоғарғы Сотының тарихы мен рөлі

Кіріспе

Канаданың жоғарғы соты

Кез келген сот шешімінің жалпы құқыққа, заңдарды түсіндіруге немесе заңның кез келген басқа қолданылуына тигізетін әсері заңмен күшін жоюға болады, егер аталған сот шешімі Канада Конституциясын қолданумен байланысты болмаса. Мұндай жағдайда, шешім (көбінесе) заң шығарушы органда толыққанды міндетті болып табылады. Бұл, әсіресе, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасына қатысты шешімдерге қатысты ерекше маңызға ие, оны заң шығарушы билік 33-бапқа сәйкес ("қарамастан" ережесі) шешімді жоққа шығармайынша өзгерте алмайды.

Тарих

Канаданың Жоғарғы сотының құрылуы 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңында көзделген, ол 1982 жылы 1867 жылғы Конституциялық заң болып қайта аталды. 1869 және 1870 жылдары Канада Парламентіне ұсынылған федералдық жоғарғы сот құруға бағытталған алғашқы заң жобалары кері тартылды. 1875 жылдың 8 сәуірінде ғана Канаданың Жоғарғы сотын құру туралы заң жобасы қабылданды. Алайда, 1949 жылға дейін Жоғарғы сот соңғы инстанция болып табылмайтын: тараптар Лондонның Жеке кеңесінің Сот комитетіне шағымдануға құқылы болды. Кейбір істер Жоғарғы сотты тікелей айналып өтіп, провинциялық апелляциялық соттардан тікелей Сот комитетіне жіберілуі мүмкін еді. 1933 жылы Жоғарғы сот қылмыстық істер бойынша соңғы инстанцияға айналды, ал 1949 жылы – барлық басқа да істер бойынша. Осы мерзімге дейін басталған істер бойынша шағымдану құқығы сақталды, ал Канаданың Жоғарғы сотынан шағым жасалған соңғы іс 1959 жылға дейін қарастырылмады. Жоғарғы соттың маңыздылығының артуы оның құрамындағы судьялардың санымен байланысты: алғашқыда ол алты судьядан тұрды, ал 1927 жылы олардың қатарына бір судья қосылды. 1949 жылы сот қазіргі құрамына, яғни тоғыз судьяға жетті. 1949 жылға дейін сотқа тағайындалғандардың көпшілігі саяси ықпалға байланысты тағайындалған. Әр судья тағайындалған кезде биліктегі партиямен тығыз байланыста болды. 1973 жылы конституциялық құқық профессоры Бора Ласкиннің бас судья болып тағайындалуы сот үшін маңызды кезең болды. Ласкиннің федералистік және либералдық көзқарастары премьер-министр Пьер Трюдомен ортақ болды, ол Ласкиннің сотқа тағайындалуын ұсынды. Бірақ осы тағайындалудан бастап сотқа тағайындалатындар академиялық ортадан шыққан немесе апелляциялық соттарда көп жылдық тәжірибесі бар, беделді мамандар болды. 1982 жылғы Конституциялық заң Канаданың құқықтары мен бостандықтарының Хартиясын енгізу арқылы Канада қоғамындағы соттың рөлін кеңейтті, бұл сот қарауының ауқымын кеңейтті. Бас судья Брайан Диксонның (1984–1990) кезеңінен Антонио Ламердің (1990–2000) кезеңіне дейінгі эволюция азаматтық бостандықтарды қорғаудың күшін көрсетті. Ламердің қылмыстық құқық саласындағы тәжірибесі оның бас судья болған кезінде сот қараған қылмыстық істердің санына әсер етті. Дегенмен, Ламер соты Хартиядағы құқықтарға қатысты консервативті болды, Хартия талапкерлерінің сәттілік деңгейі шамамен 1% құрады. 2000 жылдың қаңтарында Ламердің орнына Беверли МакЛахлин бас судья болды. Ол осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды. МакЛахлиннің тағайындалуы соттың орталықтанған және біріккен құрамын қалыптастырды. Диксон мен Ламер соттарының кезеңімен салыстырғанда келіспеушілік пен келісушілік пікірлер азайды. 2005 жылы судьялар Луиза Шаррон мен Розали Абелла тағайындалғаннан кейін сот әлемдегі гендерлік теңдігі ең жоғары ұлттық жоғары сотқа айналды, оның тоғыз мүшесінің төртеуі әйелдерден тұрды. 2012 жылдың 7 тамызында судья Мари Дешамп зейнеткерлікке шыққаннан кейін олардың саны үшке дейін төмендеді, бірақ 2014 жылдың 1 желтоқсанында Сюзанн Котенің тағайындалуы олардың санын қайтадан төртеуге жеткізді. МакЛахлин көп жылдар бойы сотта қызмет еткеннен кейін 2017 жылдың желтоқсанында зейнеткерлікке шықты. Оның орнына бас судья Ричард Вагнер тағайындалды. Германияның Федералды Конституциялық соты мен Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотпен қатар, Канаданың Жоғарғы соты әлемдегі ең көп сілтеме жасалатын соттардың бірі болып табылады.

The creation of the Supreme Court of Canada was provided for by the British North America Act, 1867, renamed in 1982 the Constitution Act, 1867. The first bills for the creation of a federal supreme court, introduced in the Parliament of Canada in 1869 and in 1870, were withdrawn. It was not until 8 April 1875 that a bill was finally passed providing for the creation of a Supreme Court of Canada. However, prior to 1949, the Supreme Court did not constitute the court of last resort: litigants could appeal to the Judicial Committee of the Privy Council in London. Some cases could bypass the Supreme Court and go directly to the Judicial Committee from the provincial courts of appeal. The Supreme Court formally became the court of last resort for criminal appeals in 1933 and for all other appeals in 1949. Cases that were begun prior to those dates remained appealable to the Judicial Committee, and the last case on appeal from the Supreme Court of Canada was not decided until 1959. The increase in the importance of the Supreme Court was mirrored by the numbers of its members; it was established first with six judges, and these were augmented by an additional member in 1927. In 1949, the bench reached its current composition of nine justices. Prior to 1949, most of the appointees to the court owed their position to political patronage. Each judge had strong ties to the party in power at the time of their appointment. In 1973, the appointment of a constitutional law professor Bora Laskin as chief justice represented a major turning point for the court. Laskin's federalist and liberal views were shared by Prime Minister Pierre Trudeau, who recommended Laskin's appointment to the court, but from that appointment onward appointees increasingly either came from academic backgrounds or were well respected practitioners with several years' experience in appellate courts. The Constitution Act, 1982, greatly expanded the role of the court in Canadian society by the addition of the Canadian Charter of Rights and Freedoms, which greatly broadened the scope of judicial review. The evolution from the court under Chief Justice Brian Dickson (1984–1990) through to that of Antonio Lamer (1990–2000) witnessed a continuing vigour in the protection of civil liberties. Lamer's criminal law background proved an influence on the number of criminal cases heard by the Court during his time as chief justice. Nonetheless, the Lamer court was more conservative with Charter rights, with only about a 1% success rate for Charter claimants. Lamer was succeeded as the chief justice by Beverley McLachlin in January 2000. She was the first woman to hold that position. McLachlin's appointment resulted in a more centrist and unified court. Dissenting and concurring opinions were fewer than during the Dickson and Lamer courts. With the 2005 appointments of puisne justices Louise Charron and Rosalie Abella, the court became the world's most gender balanced national high court with four of its nine members being female. Justice Marie Deschamps' retirement on 7 August 2012 caused the number to fall to three; however, the appointment of Suzanne Côté on 1 December 2014 restored the number to four. After serving on the court for ( as chief justice), McLachlin retired in December 2017. Her successor as the chief justice is Richard Wagner. Along with the German Federal Constitutional Court and the European Court of Human Rights, the Supreme Court of Canada is among the most frequently cited courts in the world.

Канадалық сот жүйесі

Канадалық сот жүйесінің құрылымы пирамида тәрізді, оның кең негізін түрлі провинциялық және аумақтық соттар құрайды, олардың судьяларын провинциялық немесе аумақтық үкіметтер тағайындайды. Келесі деңгейде – федералды үкімет тағайындайтын провинциялық және аумақтық жоғары соттар орналасқан. Жоғары соттардың үкімдеріне одан да жоғары деңгейдегі провинциялық немесе аумақтық апелляциялық соттарға шағымдануға болады. Сонымен қатар, бірнеше федералдық соттар бар: Салық соты, Федералдық сот, Федералдық апелляциялық сот және Әскери соттың апелляциялық соты. Провинциялық жоғары соттардан өзгеше, олар өздерінің ішкі немесе жалпы юрисдикциясын жүзеге асырады, ал федералдық соттардың және провинциялық тағайындалған соттардың юрисдикциясы заңмен шектеледі. Барлығы, Канада бойынша әртүрлі деңгейлерде 1000-нан астам федералдық тағайындалған судья бар.

Апелляциялық процесс

Жоғарғы Сот сот пирамидасының ең жоғасында орналасқан. Бұл мекеме провинциялық соңғы инстанция соттарынан – әдетте провинциялық немесе аумақтық апелляциялық соттарынан, сондай-ақ Федералдық апелляциялық соттан келіп түсетін шағымдарды қарастырады. Бірақ кейбір жағдайларда шағымдар тікелей бірінші инстанция соттарынан келеді, мысалы, жариялауға тыйым салу және басқа да шағымдануға болмайтын бұйрықтар бойынша істерде. Көп жағдайда соттан шағымдануға рұқсат алу қажет. Сотқа шағымдануға рұқсат беру туралы өтініштерді әдетте оның үш судьясынан тұратын алқа қарастырады және қарапайым көпшілік дауыспен шешім қабылданады. Дәстүр бойынша, бұл алқа қандай да бір іс бойынша рұқсат берудің немесе одан бас тартудың себебін түсіндірмейді, бірақ сот көбінесе ұлттық маңызы бар істерді немесе маңызды құқықтық мәселені шешуге мүмкіндік беретін істерді тыңдайды. Шағымдануға рұқсат алу сирек беріледі, яғни көптеген дауласушылар үшін провинциялық апелляциялық соттары соңғы инстанция болып табылады. Бірақ кейбір істер бойынша шағымдануға рұқсат талап етілмейді, атап айтқанда, айыптау қылмыстық істерде, онда тиісті провинциялық апелляциялық соттағы кем дегенде бір судья заң мәселесі бойынша келіспеген, сондай-ақ провинциялық сауалнама істерінен келіп түсетін шағымдарда. Істердің тағы бір көзі – федералды үкіметтің сауалнама істерін ұсыну құқығы. Мұндай жағдайларда Жоғарғы Сот Губернатор Кеңесінен (Кабинеттен) берілген сауалдар бойынша пікір беруге міндетті. Алайда, көптеген жағдайларда, соның ішінде соңғы кездегі бір жынысты некеге қатысты сауалда, Жоғарғы Сот Кабинеттен түскен сұраққа жауап беруден бас тартты. Бұл жағдайда сот бір жынысты некелер Құқықтар мен бостандықтар хартасында талап етілетіні туралы шешім қабылдамайтынын мәлімдеді, өйткені үкімет оның пікіріне қарамастан заңды өзгертетінін жариялаған және кейіннен солай істеді.

Конституциялық түсіндіру

Жоғарғы Сот осылайша бірегей функцияны атқарады. Губернатор кеңесінен маңызды құқықтық мәселелерді қарастыру үшін сотқа жүгінуге болады. Мұндай жолдамалар федералды немесе провинциялық заңнаманың конституциялық сәйкестігіне немесе түсіндіруіне, сондай-ақ федералды және провинциялық билік салалары арасындағы өкілеттіктердің бөлінуіне қатысты болуы мүмкін. Кез келген құқықтық мәселе осылайша қарауға жіберілуі мүмкін. Дегенмен, Сотқа сілтемелерді тыңдау үшін жиі жүгінбейді. Дэвид Милгард және Стивен Траскотт істеріндегідей, елді алаңдатқан қылмыстық сот үкімдерін қайта қарау үшін сілтемелер пайдаланылған. Жоғарғы Соттың Канаданың федералды және провинциялық заңдарының конституциялық жарамдылығын сот арқылы тексерудің толық құқығы бар. Егер федералды немесе провинциялық заң конституциялық актілердің біріндегі билік бөлісу ережелеріне қайшы келсе, заң шығарушы орган немесе парламент оның нәтижесімен келісуге, заңды сәйкестендіруге немесе конституцияға түзету енгізуге тиіс. Егер заң Құқықтар мен бостандықтар хартасының белгілі бір бөлімдеріне қайшы деп табылса, Парламент немесе провинциялық заң шығарушы органдар осы заңды «көздерін жою» құқығы арқылы уақытша қайтадан жарамды деп жариялауға мүмкін. Бір жағдайда Квебек Ұлттық Ассамблеясы бұл құқықты қолданып, Жоғарғы Соттың шешімін күштен шығарды (Ford v Quebec (AG)), онда Квебектің ағылшын тіліндегі коммерциялық таңбаларды көрсетуге тыйым салатын тілдік заңы Хартаға қайшы келгені анықталды. Саскачеван да оны еңбек заңдарын қолдау үшін пайдаланды. Бұл күшін жою құқығы бес жылға қолданылуы мүмкін, одан кейін оны жаңару қажет немесе шешім күшіне енеді. Кейбір жағдайларда сот өз шешімдерінің күшін уақытша тоқтата алады, осылайша конституцияға қайшы заңдар белгілі бір мерзімге қолданыста болады. Әдетте, бұл Парламентке немесе заң шығарушы органға жаңа заң жобасын қабылдау үшін жеткілікті уақыт беру үшін жасалады. Мысалы, Reference Re Manitoba Language Rights ісінде сот Манитобаның заңдарын жоққа шығарды, өйткені олар Конституцияда талап етілгендей француз тілінде қабылданбады. Алайда, сот Манитобаға барлық заңнамасын француз тілінде қайта қабылдау үшін үкімді бес жылға тоқтатты. Бес жыл жеткіліксіз болды, сондықтан соттан уақытты ұзартуды сұрады және сот келісті. Конституциялық мәселелер, әрине, жеке тараптар, үкіметтер, мемлекеттік органдар немесе Корольдік корпорациялары қатысатын шағымдардың қалыпты барысында да көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдайларда федералды және провинциялық үкіметтерге конституциялық мәселелер туралы хабарлануы керек және олар сотқа қысқаша баяндама ұсынып, ауызша пікірталасқа қатысу үшін араласа алады. Әдетте, басқа үкіметтерге өз ісін сотта қорғау құқығы беріледі, бірақ сирек жағдайларда бұл сот судьясының бұйрығымен шектелген немесе тоқтатылған.

The Supreme Court thus performs a unique function. It can be asked by the Governor in Council to hear references considering important questions of law. Such referrals may concern the constitutionality or interpretation of federal or provincial legislation, or the division of powers between federal and provincial spheres of government. Any point of law may be referred in this manner. However, the Court is not often called upon to hear references. References have been used to re examine criminal convictions that have concerned the country as in the cases of David Milgaard and Steven Truscott. The Supreme Court has the ultimate power of judicial review over Canadian federal and provincial laws' constitutional validity. If a federal or provincial law has been held contrary to the division of power provisions of one of the various constitution acts, the legislature or parliament must either live with the result, amend the law so that it complies, or obtain an amendment to the constitution. If a law is declared contrary to certain sections of the Charter of Rights and Freedoms, Parliament or the provincial legislatures may make that particular law temporarily valid again against by using the "override power" of the notwithstanding clause. In one case, the Quebec National Assembly invoked this power to override a Supreme Court decision (Ford v Quebec (AG)) that held that one of Quebec's language laws banning the display of English commercial signs was inconsistent with the Charter. Saskatchewan has also used it to uphold its labour laws. This override power can be exercised for five years, after which time the override must be renewed or the decision comes into force. In some cases, the court may stay the effect of its judgments so that unconstitutional laws continue in force for a period of time. Usually, this is done to give Parliament or a legislature sufficient time to enact a new replacement scheme of legislation. For example, in Reference Re Manitoba Language Rights, the court struck down Manitoba's laws because they were not enacted in the French language, as required by the Constitution. However, the Court stayed its judgment for five years to give Manitoba time to re enact all its legislation in French. It turned out five years was insufficient so the court was asked, and agreed, to give more time. Constitutional questions may, of course, also be raised in the normal case of appeals involving individual litigants, governments, government agencies or Crown corporations. In such cases the federal and provincial governments must be notified of any constitutional questions and may intervene to submit a brief and attend oral argument at the court. Usually the other governments are given the right to argue their case in the court, although on rare occasions this has been curtailed and prevented by order of one of the court's judges.

Сессиялар

Жоғарғы Сот жыл сайын үш сессияда отырыс өткізеді. Бірінші сессия қаңтар айының төртінші сейсенбісінде, екінші сессия сәуір айының төртінші сейсенбісінде, ал үшінші сессия қазан айының бірінші сейсенбісінде басталады. Сот әрбір сессияның ұзақтығын анықтайды. Отырыстар тек Оттава қаласында өтеді, бірақ тараптар бейнеконференция арқылы алыс жерден ауызша дәлелдер ұсына алады. Отырыстар жұртшылыққа ашық. Көптеген отырыстар Канаданың екі ресми тілінде де кейіннен телеарналарда көрсетілу үшін жазылады. Сот отырысы дүйсенбіден жұмаға дейін өтеді, күніне екі шағым қаралады. Апелляциялық шағымдарды қарау үшін кворум бес судьядан тұрады, бірақ көптеген істерді тоғыз судьядан тұратын алқа қарастырады. Отырыста Канаданың бас судьясы немесе ол болмаған жағдайда, ең аға судья орталық креслода отырады, ал қалған судьялар тағайындалу тізімі бойынша оның оң және сол жағына орналасады. Судьялар отырыстарда көбінесе қара жібек шапан киеді, бірақ арнайы жағдайларда, сотта және Парламент Сенатында жаңа сессия ашылғанда, канадалық ақ норкамен әшекейленген қызыл шапан киеді. Сотқа қатысатын адвокаттар ағылшын немесе француз тілін пайдалана алады. Судьялар да ағылшын немесе француз тілінде сөйлей алады. Сотқа қатысушыларға, адвокаттарға және залға келген көрермендерге бір уақытта аударма қызметі ұсынылады. Сот шешімі кейде, бірақ сирек, отырыстың соңында ауызша жарияланады. Мұндай жағдайларда, сот өзінің негіздемесін түсіндіру үшін төменгі сатыдағы соттың шешіміне сілтеме жасай алады. Басқа жағдайларда сот шешімін отырыстың соңында жариялап, кейіннен негіздемесін ұсынады. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда, егер сот апелляциялық шағымданушының адвокатының аргументтеріне көз жеткізбесе, жауапкердің адвокатын шақырмауы мүмкін. Өте сирек жағдайларда сот апелляция берушінің адвокатын шақырмай, тікелей жауапкердің адвокатын шақыруы мүмкін. Алайда, көбінесе сот барлық адвокаттарды тыңдап, содан кейін судьяларға толыққанды негіздемелерді жазуға мүмкіндік беру үшін шешімді сақтап қояды. Сот шешімдері бірауызды болуы міндетті емес – көпшілік шешім қабылдаса, азшылық өз келіспеушілігін жазбаша түсіндіре алады. Судьялар кез келген іс бойынша жеке немесе бірлескен пікір білдіре алады. Жоғарғы Сот судьяларына «Құрметті мырза/ханым» деп, ал бас судьяға «Құрметті» деп аталатын болады. Бұрын судьяларға сот отырысында «Милордым» немесе «Милейдім» деп аталатын, бірақ бұл әдеттен бас тартылып, адвокаттарға «Судья», «Мырза Судья» немесе «Ханым Судья» деп қарапайым тілде атануы ұсынылды. «Милордым/Милейдім» деген атау әлі де көптеген провинциялық жоғары соттарда, сондай-ақ Канада Федералды сотында және Федералды апелляциялық сотында қолданылады, онда ол міндетті емес. Әр төрт жыл сайын Соттық сыйақы және жәрдемақы комиссиясы федералды үкіметке федералды тағайындалған судьялардың, оның ішінде Жоғарғы Сот судьяларының жалақысы туралы ұсынымдар береді. Бұл ұсыным федералды үкімет үшін заңды түрде міндетті емес, бірақ егер оны орындамау үшін маңызды себеп болмаса, үкімет әдетте ұсынымды қабылдайды. Бас судья жылына 370 300 доллар, ал судьялар жылына 342 800 доллар жалақы алады.

The Supreme Court sits in three sessions in each calendar year. The first session begins on the fourth Tuesday in January, the second session on the fourth Tuesday in April, and the third session on the first Tuesday in October. The Court determines how long each session will be. Hearings only take place in Ottawa, although litigants can present oral arguments from remote locations by means of a video conference system. Hearings are open to the public. Most hearings are taped for delayed telecast in both of Canada's official languages. When in session, the court sits Monday to Friday, hearing two appeals a day. A quorum consists of five members for appeals, but a panel of nine justices hears most cases. On the bench, the chief justice of Canada or, in his or her absence, the senior puisne justice, presides from the centre chair with the other justices seated to his or her right and left by order of seniority of appointment. At sittings, the justices usually appear in black silk robes but they wear their ceremonial robes of bright scarlet trimmed with Canadian white mink in court on special occasions and in the Senate at the opening of each new session of Parliament. Counsel appearing before the court may use either English or French. The judges can also use either English or French. There is simultaneous translation available to the judges, counsel and to members of the public who are in the audience. The decision of the court is sometimes – but rarely – rendered orally at the conclusion of the hearing. In these cases, the court may simply refer to the decision of the court below to explain its own reasons. In other cases, the court may announce its decision at the conclusion of the hearing, with reasons to follow. As well, in some cases, the court may not call on counsel for the respondent, if it has not been convinced by the arguments of counsel for the appellant. In very rare cases, the court may not call on counsel for the appellant and instead calls directly on counsel for the respondent. However, in most cases, the court hears from all counsel and then reserves judgment to enable the justices to write considered reasons. Decisions of the court need not be unanimous – a majority may decide, with dissenting reasons given by the minority. Justices may write separate or joint opinions for any case. A puisne justice of the Supreme Court is referred to as The Honourable Mr/Madam Justice and the chief justice as Right Honourable. At one time, judges were addressed as "My Lord" or "My Lady" during sessions of the court, but it has since discouraged this style of address and has directed lawyers to use the simpler "Justice", "Mr Justice" or "Madam Justice". The designation "My Lord/My Lady" continues in many provincial superior courts and in the Federal Court of Canada and Federal Court of Appeal, where it is optional. Every four years, the Judicial Compensation and Benefits Commission makes recommendations to the federal government about the salaries for federally appointed judges, including the judges of the Supreme Court. That recommendation is not legally binding on the federal government, but the federal government is generally required to comply with the recommendation unless there is a very good reason to not do so. The chief justice receives $370,300 while the puisne justices receive $342,800 annually.

Судьяларды тағайындау

Канада Жоғарғы Сотының судьялары премьер-министрдің ұсынысы бойынша тағайындалады. Жоғарғы Сот туралы заң тағайындалуға қатысу құқығын жоғары сот судьясы немесе адвокаттық алқа мүшесі болып он жыл немесе одан астам уақыт қызмет еткен тұлғалармен шектейді. Заң бойынша Квебек провинциясының адвокаттары мен жоғары сот судьялары Канада Жоғарғы Сотының тоғыз орынның үшеуін міндетті түрде иеленуі керек. Бұл Квебек азаматтық құқықты қолдануымен, ал елдің қалған бөлігінде ортақ құқық қолданылуымен байланысты. «Жоғарғы Сот туралы заңның 5 және 6-тармашаларына қатысты мәселелер бойынша шешімдерде» түсіндірілгендей, Федералдық сот пен Федералдық саяси сот судьялары Квебек провинциясының үш орындығына тағайындала алмайды. Дәстүр бойынша қалған алты орын келесідей бөлінеді: үш орын Онтарио провинциясынан; екі орын батыс провинцияларынан, әдетте Британ Колумбиясынан біреу және прерия провинцияларынан біреу (олар кезекпен алмасады, бірақ Альберта провинциясы осы кезекте үзіліс жасауы мүмкін); және бір орын Атлантика провинцияларынан, көбінесе Нова-Шотландия немесе Нью-Брансуик провинцияларынан. Парламент пен провинциялық үкіметтердің мұндай тағайындауларда конституциялық рөлі жоқ, бұл кейде дау тудырады. 2006 жылы Парламент депутаттарынан құралған арнайы комитет арқылы тексеру кезеңі енгізілді. Маршалл Ротштейн осы жаңа процедурадан өткен алғашқы судья болды. Премьер-министрдің кімді сотқа тағайындау үшін генерал-губернаторға ұсынуы соңғы шешім болып табылады. 2008 жылы үкімет тағы да тексеру кезеңін ұсынды, бірақ жалпы сайлау мен парламенттегі азшылықтың болуы кешігуге себеп болды, нәтижесінде премьер-министр оппозиция жетекшісімен кеңескеннен кейін Кромвеллді тағайындады. 2016 жылдың тамызында премьер-министр Джастин Трюдо бұрынғы тағайындау процесінен өзгешеленетін өтініш беру процесін ашты. Жаңа процедура бойынша «белгілі талаптарға сай келетін кез келген канадалық заңгер немесе судья Федералды сот істері жөніндегі комиссар кеңсесі арқылы Жоғарғы Сотқа өтініш бере алады». Қазіргі таңда екі тілді білу міндетті талап болып табылады. Алғашқыда судьялар өмір бойы қызмет ете алатын болған, бірақ 1927 жылы 75 жасқа толғанда міндетті түрде зейнетке шығу ережесі енгізілді. Олар ертерек зейнетке шығуға құқылы, бірақ осы жасқа дейін Сенат пен Төменгі палатаның дауысымен қызметтен алынуы мүмкін.

Justices of the Supreme Court of Canada are appointed on the advice of the prime minister. The Supreme Court Act limits eligibility for appointment to persons who have been judges of a superior court or members of the bar for ten or more years. Members of the bar or superior judiciary of Quebec, by law, must hold three of the nine positions on the Supreme Court of Canada. This is justified on the basis that Quebec uses civil law, rather than common law, as in the rest of the country. As explained in the reasons in Reference Re Supreme Court Act, ss. 5 and 6, sitting judges of the Federal Court and Federal Court of Appeal cannot be appointed to any of Quebec's three seats. By convention, the remaining six positions are divided in the following manner: three from Ontario; two from the western provinces, typically one from British Columbia and one from the prairie provinces, which rotate among themselves (although Alberta is known to cause skips in the rotation); and one from the Atlantic provinces, almost always from Nova Scotia or New Brunswick. Parliament and the provincial governments have no constitutional role in such appointments, sometimes a point of contention. In 2006, an interview phase by an ad hoc committee of members of Parliament was added. Justice Marshall Rothstein became the first justice to undergo the new process. The prime minister still has the final say on who becomes the candidate that is recommended to the governor general for appointment to the court. The government proposed an interview phase again in 2008, but a general election and minority parliament intervened with delays such that the Prime Minister recommended Justice Cromwell after consulting the leader of the Opposition. As of August 2016, Prime Minister Justin Trudeau opened the process of application to change from the above noted appointment process. Under the revised process, "[any] Canadian lawyer or judge who fits specified criteria can apply for a seat on the Supreme Court, through the Office of the Commissioner for Federal Judicial Affairs." Functional bilingualism is now a requirement. Justices were originally allowed to remain on the bench for life, but in 1927 a mandatory retirement age of 75 was instituted. They may choose to retire earlier, but can only be removed involuntarily before that age by a vote of the Senate and House of Commons.

Қазіргі мүшелері

Канаданың қазіргі бас судьясы Ричард Вагнер. Ол 2012 жылғы 5 қазанда сотқа судья болып тағайындалды және 2017 жылғы 18 желтоқсанда бас судья болып тағайындалды. Вагнер сотының тоғыз судьясы:

| Судья | Тағайындаған | Тағайындалған күні | Зейнетке шығу күні | Заң мектебі | Бұрынғы сот кеңсесі | OP Аты (провинция) | Туған күні | Туған жері |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-ші (Онтарио) (68 жас) | Канада (Онтарио) | Харпер | dmy | Osgoode Hall Law School (LLB) | Онтарио апелляциялық соты, Онтарио жоғары соты | | | |
| 3-ші (Квебек) (65 жас) | Канада (Квебек) | Харпер | dmy | Université Laval заң факультеті (LLB) | Osler, Hoskin & Harcourt серіктесі | | | |
| 4-ші (Ньюфаундленд және Лабрадор) (1953 ж., 71 жас) | Канада (Ньюфаундленд және Лабрадор) | Ж. Трудо | 2028 | Osgoode Hall Law School (LLB) | Ньюфаундленд және Лабрадор апелляциялық соты, Ньюфаундленд және Лабрадор жоғары соты | | | |
| 5-ші (Альберта) (68 жас) | Канада (Квебек) | Ж. Трудо | dmy | McGill University (LLB, BCL), University of Alberta (LLM), University of Toronto (SJD) | Альберта, Солтүстік-Батыс территориялары және Нунавут апелляциялық соты, Альберта патшалық соты | | | |
| 6-шы (Квебек) (64 жас) | Канада (Квебек) | Ж. Трудо | dmy | McGill University (LLB, BCL), University of Paris 1 Pantheon Sorbonne (DEA) | Квебек апелляциялық соты | | | |
| 7-ші (Онтарио) (жасы көрсетілмеген) | Кения (Найроби) | Ж. Трудо | dmy | McGill University (LLB, BCL), Yale University (LLM) | Онтарио апелляциялық соты | | | |
| 8-ші (Онтарио) (жасы көрсетілмеген) | Канада (Онтарио) | Ж. Трудо | dmy | University of Ottawa (LLB, PhD), Osgoode Hall Law School (LLM) | Онтарио жоғары соты | | | |
| 9-шы (Альберта) (1955/1956 ж., 67-68 жас) | Канада (Альберта) | Ж. Трудо | 2030–2031 | University of Alberta (LLB), Université de Sherbrooke (Civil Law certification) | Альберта патшалық соты | | | |

Қызмет ету мерзімі

Келесі графикалық уақыт сызығы әр қазіргі судьяның Жоғарғы Сотта қызмет ету ұзақтығын көрсетеді (соттың басымдық тәртібі бойынша олардың орны емес). Андромах Каракацанис 2011 жылдың қазан айында тағайындалғандықтан, қазіргі сот мүшелерінің ішіндегі ең ұзақ қызмет еткен судья болып табылады. Ричард Вагнердің жалпы қызмет мерзімі – puisne justice ретінде және chief justice ретінде. Мэри Мороу ең қысқа мерзімге тағайындалды, ол жақында тағайындалған. Басқа судьялардың қызмет ету мерзімі: Сюзанна Коте, ; Малком Роу, ; Шейла Мартин, ; Николас Казирер, ; Махмуд Джамал, ; және Мишель О'Бонсавин, .

Соттың регламенті

Канада Жоғарғы Сотының қағидалары laws-lois.justice.gc.ca веб-сайтында, сондай-ақ Канаданың мемлекеттік газетінде SOR/2002-216 (қосымша өзгерістермен) түрінде жарияланған, бұл Жоғарғы Сот туралы заңның 97(1) тармақшасына сәйкес қабылданған. Ақылар мен салықтар соңында көрсетілген.

Заң кеңселері

1967 жылдан бері сот заңдық зерттеулерге көмектесу үшін заң кеңесшілерін (law clerks) жұмысқа алды. 1967 мен 1982 жылдар аралығында әрбір қарапайым судьяға (puisne justice) бір заң кеңесшісі көмектесті, ал бас судьяның екі кеңесшісі болды. 1982 жылдан бастап бұл сан әр судьяға екі заң кеңесшісіне дейін артты. Қазіргі таңда әр судьяның құрамында төртке дейін заң кеңесшісі болуы мүмкін.

Ғимарат

Канаданың Жоғарғы Соты ғимараты Парламент төбесінің батысында, 301 Веллингтон көшесінде орналасқан. Ол Оттаваның орталығында Оттава өзенінен биік жартаста орналасқан және Канаданың Жоғарғы Сотының резиденциясы болып табылады. Бұл ғимаратта Федералды сот пен Федералды апелляциялық сот пайдаланатын екі сот залы да бар. Ғимаратты Эрнест Кормиер жобалаған және ол өзінің арт-деко стилімен танымал – кіреберістің екі жағында орналасқан шамшырақ тәрізді жолақты металл лампалары, сондай-ақ вестибюльдің мәрмәр қабырғалары мен едендері осы стильдің айқын белгілері. Сот жаңа ғимаратта 1946 жылдың қаңтарынан бастап істерді қарауға кірісті. 2000 жылы Канада Корольдік сәулет институты бұл ғимаратты соңғы мыңжылдықта Канадада салынған 500 үздік ғимараттың қатарына қосты. Канада Посты 2011 жылдың 9 маусымында «Архитектура Арт-Деко» сериясының аясында еске алуға арналған марка шығарды. Ғимараттың алдына екі ту тірегі орнатылған. Бір ту күн сайын көтеріледі, ал екіншісі тек сот отырысы өтетін күндері ғана көтеріледі. Ғимарат аумағында бірнеше мүсіндер орналасқан, оның ішінде 1976 жылы Элек Имреди жасаған Канаданың премьер-министрі Луи Сен-Лоранның мүсіні, сондай-ақ канадалық мүсінші Уолтер С. Олвардтың «Ақиқат» (Veritas) және «Әділет» (Justitia) мүсіндері бар. Ішінде Джон Роберт Картрайт (1967–1970), Бора Ласкин (1973–1983), Брайан Диксон (1984–1990) және Антонио Ламер (1990–2000) бас судьяларының бюстері орналасқан, олардың барлығы Юридикалық қоғамның бұрынғы қазынашысы Кеннет Филлипс Джарвис жасаған. Бұрын сот Парламент төбесіндегі Орталық блоктағы теміржол комитетінің бөлмесінде және басқа да бірнеше комитет бөлмелерінде орналасқан. Содан кейін 1889-1945 жылдар аралығында сот Банк көшесіндегі Ескі Жоғарғы Сот ғимаратында орналасқан. Бұл ғимарат 1955 жылы бұзылып, оның орны Парламент төбесінің тұрақ орны ретінде пайдаланылды.