Кіріспе

Голливудтағы кинотеатр, Лос-Анджелес. TCL Chinese Theatre, көбінесе Грауманның қытай театры деп аталады (оның тарихының көп бөлігіндегі ресми атауы), Лос-Анджелес қаласының Голливуд ауданындағы тарихи Голливуд Даңқы аллеясында орналасқан кино сарайы. Алғашқы қытай театры 1922 жылы ашылған жақын маңдағы Грауманның Мысыр театрының табысынан кейін салынды. Екеуі де экзотикалық жаңғырту стилінде салынған. 1926 жылдың қаңтарынан бастап 18 ай бойы Сид Грауман басқарған серіктестікпен салынған театр 1927 жылдың 18 мамырында Сесил Б. Демилдің «Патшалардың патшасы» фильмінің премьерасымен ашылды. Ол содан бері көптеген премьераларға, соның ішінде 1977 жылы «Жұлдызды соғыстар» дебютіне, сондай-ақ көптеген жеке шараларға және үш «Оскар» марапаттау рәсіміне куә болды. Театрдың ерекшелігі – алдыңғы аулада орналасқан бетон блоктар, олар 1920 жылдардан бастап бүгінгі күнге дейін танымал киножұлдыздардың қолтаңбаларын, аяқ іздерін және қол іздерін сақтайды. Алғашында Грауманның қытай театры деп аталған, ол 1973 жылы Маннның қытай театры деп қайта аталды және 2001 жылы бастапқы атына оралды. 2013 жылдың 11 қаңтарында қытайлық электроника өндірушісі TCL Corporation 5 миллион долларға нысанның атау құқығын сатып алды. 2013 жылы қытай театры IMAX Corporation компаниясымен серіктестік құрып, үйді арнайы жобаланған IMAX театрына айналдырды. Жаңадан жөнделген театр 932 адамға арналған және Солтүстік Америкадағы ең үлкен киноэкрандардың біріне ие. Театр магнаты Грауман, бұрын «Миллион долларлық театр» және «Мысыр театрын» құрған, 1925 жылы жаңа орынның жоспарларын іске қосты. Голливуд бульвары бойында құрылыс салуды көздеген ол актер Фрэнсис Х. Бушманның сарайының жерін жалға алды. Бұл келісімді жылжымайтын мүлік дамытушысы Чарльз Э. Тоберман жасады. Алғыс ретінде театрдың алдына Бушманға арналған тақта орнатылды. Лос-Анджелестегі архитектура фирмасы Meyer & Holler, бұрын Грауманмен «Мысыр театры» жобасында серіктес болған, «сарай стиліндегі» қытай театрын жобалады. Реймонд М. Кеннеди жобаның бас сәулетшісі болды. 1925 жылдың қазан айында жергілікті газеттерде жоспарланған театрдың қасбетінің суреті жарияланды. Есептерде 5 миллион долларлық құны және алдыңғы ауладағы «тропикалық бақ», импортталған гүлдер, ағаштар және көлдердегі балықтармен толықтырылуы туралы уәде берілді. Бірақ алғашқы есептерге қарағанда, театр құрылысы 2,1 миллион долларға бағаланды. Грауман бұл орынға Пикфорд, Фэрбенкс, Говард Шенк және Батыс жағалау театрларымен бірге иелік етті. Сондай-ақ Вонг театр құрылымына алғашқы қақпақты орнатты. Құрылыс кезінде Грауман Жан Клосснерді театрдың алдыңғы ауласына өте берік бетон жасау үшін жалдады. Клосснер кейіннен «Аяқ іздерінің мырзасы» ретінде танылып, 1927 жылдан 1957 жылға дейін аяқ іздерін салу рәсімдерін өткізді. Аяқ іздерінің пайда болуы туралы көптеген әңгімелер бар. Театрдың ресми мәліметінде Норма Талмедж бұл дәстүрді кездейсоқ ылғал бетонға аяқ басқан кезде бастады делінеді. Алайда, 1937 жылдың 13 қыркүйегінде Lux Radio Theatre радиосындағы «Жұлдыз туылды» радиоспектаклінің сұхбатында Грауман бетонға қол және аяқ іздерін салу идеясы қалай пайда болғаны туралы басқа нұсқаны айтты. Ол: «Бұл таза кездейсоқтық болды. Мен оған тікелей басқаныма түстім. Театрды салғанда, мен кездейсоқ жұмсақ бетонға басқанымды байқадым. Міне, сонда болды. Мен бірден Мэри Пикфордқа бардым. Мэри оның аяғын салды», – деді. Тағы бір мәлімет бойынша, алғашқы «кездейсоқ» тақталар 1958 жылға дейін тротуарда, Голливуд Даңқы аллеясы салынар алдында сақталған. «Олар тротуардан шығып, жолдың жағасынан шыққанда, кездейсоқ ылғал цементке басып, көшеден театрдың есігіне дейін аяқ іздерін қалдырды. Жұлдыздар өздерінің не істегендерін көріп, жерден шеге алып, аяқ іздерінің жанына қол қойды, тіпті Пикфорд оған күнтізбелік белгі қойды», – дейді Марк Ванамейкер, Голливуд мұралық мұражайының өкілі. Оның 1927 жылғы қолтаңбасы мен қол іздері бүгінгі күнге дейін сақталған. (Ескерту: 1949 жылы Клосснердің әңгімесі Грауманның кездейсоқ ылғал бетонға басқанын айту үшін өзгертілді). Театрдың үшінші негіздеушісі Дуглас Фэрбенкс Талмиджден кейін бетонға түсірілген екінші жұлдыз болды. 1929 жылы Грауман зейнеткерлікке шығып, өз үлесін Уильям Фокстың Fox Theatres желісіне сатуды шешті. Алайда, бірнеше айдан кейін Говард Хьюз Грауманды театрға қайта оралуға көндірді, өйткені ол Грауманның өзінің авиациялық эпосы «Аспан періштелері» фильмінің әлемдік премьерасын өткізуін қалады, сонымен қатар фильмге дейін Грауманның театрлық прологының бірін де көрсетуді жоспарлады. Грауман «Аспан періштелері» көрсетілімі аяқталғанға дейін театрдың басқарушы директоры болып қалды, содан кейін қайта зейнеткерлікке шықты. Бірақ зейнеткерлікпен қанағаттанбаған Грауман 1931 жылдың 25 желтоқсанында театрға басқарушы директор ретінде қайта оралды және 1950 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Тарталья Голливуд қаласы «Голливудтың Бас шебері» деп атаған ретінде алғашқы рәсімін өткізді.

1988 жылы Time Warner компаниясының бұрынғы Warner Communications Inc. Gulf+Western компаниясынан 50% үлесін 150 миллион долларға сатып алды. Театр тізбегі 1997 жылы WestStar Holdings компаниясына сатылды. 2000 жылы Warner Bros. және Paramount Pictures серіктестігі театрды, сондай-ақ басқа Mann Theatres мүліктерін сатып алды. 2000 жылы Behr Browers Architects, бұрын Mann Theatres компаниясымен жұмыс істеген фирма, құрылымды жаңарту және модернизациялау бағдарламасын әзірледі. Бағдарламаға сейсмикалық жаңарту, жаңа заманауи дыбыс және проекция, жаңа автоматтары, сыртқы таңбалар және балкон астындағы кеңейтілген сату орыны кірді. Бағдарлама 2002 жылы басталды және «Грауманның қытай театры» бастапқы атауын кино сарайына қайтарды. Жаңарту аясында Behr Browers жаңа қытай стиліндегі алты залдан тұратын кешенді Голливуд және Хайленд сауда орталығында жобалады, ол Mann's Chinese 6 Theatre деген атпен жұмыс істеді. 2007 жылы CIM Group театры орналасқан жерді Нью-Йорктегі Damon Runyon Cancer Research Foundation және Лос-Анджелестегі Barlow Respiratory Hospital-дан белгісіз сомаға сатып алды. CIM Group сонымен қатар Голливуд және Хайленд сауда орталығына, сондай-ақ Голливудтағы көптеген тұрғын және коммерциялық мүліктерге ие. 2011 жылдың 27 мамырында Chinese Theatres LLC, продюсер Эли Самаха мен Дональд Кушнерге тиесілі серіктестік, Грауманның қытай театрын және жақын орналасқан Mann Chinese 6 театрын сатып алды. Қытай театры 1944, 1945 және 1946 жылдарғы «Оскар» марапаттау рәсімдеріне төрағалық етті; қазір олар Kodak Theatre деп белгілі болған Dolby Theatre-да өткізіледі. Грауманның қытай театры әлі де жұмыс істеп тұрған кинотеатр ретінде қызмет етеді.

Сыртқы

Реймонд М. Кеннеди, «Майер & Холлер» фирмасының Оңтүстік Калифорниялық сәулетшісі, иесі Сид Грауманның тапсырысымен Қытай театрын жобалады. Қытай театры үшін экзотикалық жаңғыру стиліндегі жоспарды жасағанға дейін, «Майер & Холлер» бұрын Лонг-Бичтегі ұқсас тақырыптағы «Батыс жағалау» театрын жобалаған болатын. Жоспарлар сол кезде кинотеатр үшін өте жоғары бюджет саналған, құрылысына 2,1 миллион доллар жұмсалатын амбициялық нысанды көздеді. Сыртқы пішімінің ең ерекше белгісі – алдыңғы ауланың ортасында орналасқан биік пагода. Пагоданың тік құрылымы екі ірі қызыл бағанамен тіреліп тұр, ал төбесі қоламен жабылған. Дизайнға көптеген дәстүрлі қытайлық әшекейлер енгізілген, оның ішінде бағаналар арасындағы орталық қабырғада тасқа қашалған алып айдаһардың бейнесі бар. Ғимараттың кіреберісінде Мұң династиясының екі сақшы арыстанының мүсіні орналасқан. АҚШ үкіметі мүсіндерге, сондай-ақ храм қоңыраулары мен басқа да артефакттарға Қытайдан әкелуге рұқсат берді. Қытай ақыны және кинорежиссері Мун Куон театрдың дәстүрлі безендіруін жасау үшін қытай шеберлерінен тұратын топты басқару үшін АҚШ-қа келді. Ксавье Кугат қабырғадағы бағаналар арасындағы ағаштар мен жапырақтарды, ал Кей Люк вестибюльдегі қытайлық қабырғалық суреттерді салған. Театрдың бастапқы құрамында әлемдегі ең үлкен сахналардың бірі – кең, терең және биік сахна болды. Сахна бөлімдерге бөлінген, бұл тікелей эфирде декорацияларды жылдам ауыстыру үшін оны терең шұңқырға түсіруге мүмкіндік берді. Театр қалалық электр желісіне тәуелсіз электр энергиясын өндіру үшін «өз электр стансасын» және «қосымша динамо жүйесін» пайдаланды. Бұл құрметті дәстүрдің түрлері – Гарольд Ллойдтың көзілдірігінің, Граучо Маркстың сигарының, Вупи Голдбергтің дредоктерінің, Гарри Поттер жұлдыздары Дэниел Рэдклифф, Руперт Гринт және Эмма Уотсон қолданған сияқты таяқшалардың, Джон Бэрримордың бет пішінінің («Ұлы профиль» деген лақап атымен байланысты), Бетти Грейблдің аяғының және Мэрилин Монроның сырғасының іздері. Батыстың жұлдыздары Уильям С. Харт пен Рой Роджерс өз револьверлерінің іздерін қалдырды. Джон Уэйн өзінің аяқ киімі мен жұдырығының іздерін, ал Герби, Volkswagen Beetle, дөңгелектерінің іздерін қалдырды. Том Микстің Тони атты атының, Джин Отридің Чемпион атты атының және Роджерстің Триггер атты атының тұяқ іздері олардың иелерінің қасында бетонға басылды. 2011 жылдан бері бетонды салтанатты түрде ашу рәсімдері көбейді, олардың көпшілігі киностудиялар тарапынан жарнама мақсатында қаржыландырылды. Театрдың қазіргі иелерінің бірі Дональд Кушнер мұны мойындап, оларды масқара рәсімдер деп атады. Бұл жағдай кино әуесқойлары мен тарихшыларды алаңдатады, сондай-ақ жанкүйерлерді жаңылыстырады. Алайда, бетон блоктардың саны артқанмен, алдыңғы аулаға орналастырылатындары әлі де Голливуд киносына қосқан үлесіне қарай атақтыларды таңдайтын арнайы комиссиямен іріктеледі. Салтанатты рәсімге дейін театрдың ішінде жасалған жаттығу блоктары, сондай-ақ іс-шаралар үшін пайдаланылатын Қытай 6 театрының вестибюлі қабырғаларына орналастырылады.

IMAX түрлендіру

2013 жылдың сәуірінде иелері бастапқы театрды IMAX форматына ауыстыру жоспарларын жариялады. Жаңа күміс экран қисық пішіндес және премьералар мен IMAX емес фильмдердің көрсетілімдері үшін жасырылуы мүмкін. Көру бұрышын жақсарту және экранды биік ету үшін отыру орындары көше деңгейінен бұрынғы жертөле қабатына дейін қадамдармен төмендейтін қатарларға орналастырылды. Аудиторияның әдемі қабырғалары мен төбесі өзгеріссіз қалды, қолданыстағы перде кеңейтілді, әдемі жарық эффектілері қосылды және TCL цифрлық дисплейлер орнатты. Театр 2013 жылдың 20 қыркүйегінде «Оз сиқыршысы» фильмінің IMAX 3D нұсқасымен қайта ашылды. Ол тек сандық проекция жүйесімен ашылса да, 2014 және 2023 жылдары «Интерстеллар» және «Оппенгеймер» фильмдерінің көрсетілімдері үшін уақытша 70 мм IMAX проекция жүйесі орнатылды. «Оппенгеймер» көрсетілімінің табысты болуына байланысты 70 мм проекция жүйесі 2024 жылы «Тенет» фильмінің қайта шығарылуы мен «Дюна: Екінші бөлік» фильмінің көрсетілімі үшін сақталды. 2015 жылдың сәуір айында IMAX жүйесі «Furious 7» фильмінің премьерасы үшін жаңа екі 4K IMAX және лазерлік проектор жүйесіне жаңартылды.

Көңіл көтеру

Қытай театрының сыртқы қасбеті мен вестибюлінің толық көшірмесі Флорида штатының Бей-Лейк қаласындағы Уолт Дисней әлемі курортындағы Диснейдің Голливуд студиясы ойын-сауық паркінде бар. Бұл көшірме бастапқыда 1989 жылдың 1 мамырында паркпен бірге ашылған және 2017 жылдың 13 тамызында жабылған «Ұлы Кино Саяхаты» аттракционына арналған еді. Оның орнына 2020 жылдың 4 наурызында «Микки мен Миннидің Бақытсыз Темір Жолы» аттракционы ашылды. Ішінде 1988–1995 жылдар аралығындағы жаяу жолдарға бетоннан дөңгелектелген қол іздері де салынған. Қытай театрының кішілендірілген көшірмесі, ішкі және сыртқы бөліктері Испанияның Мадрид қаласына жақын Сан-Мартин-де-ла-Вегадағы Парк Уорнер Мадрид ойын-сауық паркінде салынды. Бұл ғимарат Warner Bros. компаниясымен байланысты фильмдерді көрсетеді, соның ішінде бұрын «Лего Фильмі» және «Жұмақты Құстар» фильмдері көрсетілген. Хэллоуин кезінде 18 жастан асқан қонақтар үшін «Жұманың 13-і» сияқты қорқынышты фильмдер көрсетіледі.