Кіріспе
Францияның Овернь-Рон-Альп аймағындағы департамент.
Жоғарғы Савойя (ot savwa) – Оңтүстік-Шығыс Франциядағы, Швейцария және Италиямен шектесетін Овернь-Рон-Альп аймағындағы департамент. Оның префектурасы Аннеси қаласы. Солтүстігінде Женева көлі, оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында Монблан және Аравис таулары орналасқан. Атын Савойя тарихи аймағынан алған, сондай-ақ Жоғарғы Савойяның оңтүстігінде орналасқан Савойя департаменті де осы аймақтан алады. 2019 жылы халық саны 826 094 адамды құрады. Оның субпрефектуралары – Бонневилл, Сен-Жульен-ан-Женевуа және Тонон-ле-Бен. Италияға қарайтын Монблан туннеліне француздар тарапынан кіретін жер Жоғарғы Савойяда орналасқан. Бұл департамент қысқы спорт түрлерімен әйгілі; 1924 жылы Шамониде алғашқы қысқы Олимпиада ойындары өткізілді.
Тарих
Савойяның тарихи аймағын Савойя әулеті, 1032 жылдан 1860 жылға дейін Савойяны билеген әулет басқарды. Савойя герцогтігі 1416 жылдан 1720 жылға дейін Савойя аймағының билеушісі болды. Қазіргі Жоғарғы Савойя және іргелес Савойя департаменттерін қамтитын аумақ 1713 жылы Утрехт шартынан кейін Сардиния Корольдігінің құрамына кірді. Францияның аймақты аннексиялауы 1860 жылғы 24 наурыздағы Турин шартымен ресми түрде бекітілді. 1942 жылдың қарашасынан 1943 жылдың қыркүйегіне дейін Жоғарғы Савойя фашистік Италияның әскери оккупациясына түсті. Maquis des Glières (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік, Виши және Милиция режимдеріне қарсы күрескен еркін француз қарсыластарының тобы) Жоғарғы Савойядан әрекет етті. 1943-1944 жылдардың қысында неміс әскерлері француз қарсыластарының іс-қимылдарына жауап ретінде шамамен 500 шаруашылықты өртеп жіберді.
Жоғарғы Савояның департаменттік кеңесі
Жоғарғы Савойя департаментінің кеңесінде 34 орын бар. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, он бес кеңесші «Haute Savoie Union» тобына (әртүрлі оңшылдар), он төрті – «Avenir Haute Savoie» тобына (Республикалықтар), ал бесеуі – «Union du Centre» тобына (Орталықшылдар) кіреді. Марсиал Садье 2021 жылдан бері департамент кеңесінің төрағасы қызметін атқарып келеді.
Сенат
Жоғарғы Савойя парламентке үш сенатор жібереді. Лоик Эрве мен Сирил Пеллеват екеуі де 2014 жылы сайланды; Сильвиан Ноэль 2018 жылы тағайындалды.
Көлдер
Жоғарғы Савойяда маңызды тұщы су ресурстары бар. Анси көлі және Эвиан-ле-Бен қаласы – Францияның Женева көлі жағалауындағы ең белгілі қалалардың бірі, және ол бүкіл әлемге Эвиан минералды суымен танымал. Жоғарғы Савойя толығымен Рона өзенінің су жинау алабында орналасқан.
Негізгі қалалары
Ең көп халқы бар коммуна – Аннеси, префектура. 2019 жылға қарай 15 000-нан астам тұрғыны бар 7 коммуна бар: 1999 жылы 4 450 фермер, 2006 жылдың соңында 4 800 фермер және 1 700-ден астам толық жұмыс күнімен шаруашылық қызметкерлері болды. 1999 жылы егін өнімдерінің құны 71,5 миллион еуроға, ал мал өнімдерінің құны 165,4 миллион еуроға бағаланды. Сүт өндірісі – Южный Савой экономикасының маңызды бөлігі, ол 2006 жылы 117,2 миллион еуро табыс әкеліп, мал өнімдерінің жалпы құнының 74 пайызын құрады. Мал өнімдерінен 29,7 миллион еуро табыс алынды. Arve Industries 2005 жылы құрылған 67 «Бәсекеге қабілеттілік кластерінің» бір бөлігі болып табылады. Кластер мехатроникаға бағытталған және 280-нен астам (көбінесе шағын) компанияда 60 000 өнеркәсіптік жұмыс орыны, 1 200 зерттеуші және 2002 жылы 250 патентті қамтиды. Кластер қолдауымен жүзеге асырылатын жобалардың бірі – инерциялық толеранттылық, машинамен өңделген бөлшектердің сапасын бағалаудың жаңа тәсілі. Тагучи шығыны функциясы негізінде инерция мақсатты көрсеткіштен ауытқуымен анықталады. Инерциялық толеранттылық – кластердің мүше компаниялары үшін қолдауымен жүргізілетін ғылыми-зерттеу және даму бағдарламасы. Оны Савойя университетінің Symme зертханасы және CTDEC (Centre Technique du Decolletage) зерттеу тобы басқарады. Француздық NFX 04 008 стандартының жариялануы кластер қамтыған тақырыптардың маңыздылығын көрсетеді. Басқа бағдарламалар таза бөлшектерді өндіруді (4P жобасы), бір мезгілде инженерлік тапсырмалардың тиімділігін арттыру үшін клиент-жеткізуші қарым-қатынастарының жаңа модельдерін әзірлеуді және кластер мен оның мүшелерінің халықаралық беделін арттыруды қамтиды. Аталған компаниялар өнеркәсіптік механика, дәлдік инженерлік, дәлдік токарлық және қосалқы жинақтармен және механикалық жинақтармен айналысады, көбінесе пластик, электроника және гидравлика сияқты технологияларды интеграциялаумен байланысты. Кластер мүше компанияларының қызмет көрсететін нарықтарына көлік (автомобильдер, жүк көліктері, теміржол және әуе), электр энергиясын өндіру және тарату, гидравлика (газ немесе сұйықтық, жоғары қысымды вакуум), медицина және денсаулық сақтау жатады.
There were 4,450 farmers in 1999, 4,800 farmers and over 1,700 full time farm employees at the end of 2006. In 1999, crop production was valued at €71.5 million and animal production at €165.4 million. Dairy production is a large part of the Haute Savoie economy, earning €117.2 million in 2006 and representing 74 percent of the net animal product worth. Cattle earned €29.7 million. Arve Industries is part of 67 "competitiveness clusters" created in 2005. The cluster is dedicated to mechatronics and includes 60,000 industrial jobs in over 280 companies (primarily small), 1,200 researchers and 250 patents in 2002. Among the projects supported by the cluster is inertial tolerancing, a new approach in evaluating the quality of machined parts. Based on the Taguchi loss function, inertia is defined by its deviation from its target. Inertial tolerancing is a research and development program supported by the cluster for its member companies. It is led by a research team from the Symme Laboratory of the University of Savoie and the CTDEC (Centre Technique du Decolletage). The publication of the French standard NFX 04 008 demonstrates the relevance of topics covered by the cluster. Other programs involve the production of clean parts (4P project), developing new models of customer supplier relationships to improve the effectiveness of simultaneous engineering tasks, and development of the international visibility of the cluster and its members. The companies concerned are involved with industrial mechanics, precision engineering, precision turning and sub assemblies and mechanical assemblies, often associated with integrating technologies such as plastics, electronics and hydraulics. Markets served by member companies of the cluster include transport (cars, trucks, rail and air), production and distribution of electricity, hydraulics (gas or liquid, high pressure vacuum), medical and health related.
Шекаралық жұмысшылар
Жоғары Савойяда тұратын көптеген адамдар (2006 жылдың қараша айында 52 200-ден астам) Швейцарияда жұмыс істейді (Женева, Вод және Вале кантондарында). Швейцария мен Еуропалық Одақ арасында жасалған екіжақты келісімдер, оның ішінде адамдардың еркін қозғалысына қатысты шаралар, осы құбылысты жылдамдатты. 2007 жылы жұмысқа қатынайтындардың саны 12%-ға артты. 2007 жылдың 1 маусымынан бастап Жоғары Савойя тұрғындары Швейцарияда еркін жұмыс істеуге құқылы. Департамент және муниципалитеттер муниципалитеттердегі шекара тұрғындарының санына пропорционалды түрде бөлінетін өтемақы ("шекаралық қорлар") алады. 1973 жылы Женевада қол қойылған келісімге сәйкес, Женева кантоны Жоғары Савойяға жұмыскерлерге төленген жалпы өтемақының 3,5 пайызын аударды, бұл 2006 жылдың желтоқсанында 77,687 миллион еуроға бағаланды.
Экспорт
Экспорт экономиканың маңызды бөлігі болып табылады; Жоғарғы Савоядағы қызметкерлердің қырық пайызы экспортпен айналысатын фирмаларда жұмыс істейді. Экспорт көбінесе Германияға, АҚШ-қа, Швейцарияға, Италияға және Ұлыбританияға жүзеге асырылады. Импорт көбінесе Германиядан, Италиядан, Ұлыбританиядан, Швейцариядан және АҚШ-тан келеді.
Салық салу
Жоғарғы Савойяда мүлік және табыс салығы бар. 2006 жылы 312 823 үй шаруашылығы мүлік салығын төледі, ал 27 747 үй шаруашылығы мүлік салығынан босатылды. 2007 жылы бір үй шаруашылығының орташа табыс салығы 25 621 евроны құрады (жалпыұлттық орташа көрсеткіш 21 930 евро).
Көлік
Жоғарғы Савойя А41 және А43 тас жолдарымен байланыстырылған. Аннеси Лион қаласынан қол жетімді, қалыпты жағдайда саяхатқа екі-үш сағат уақыт кетеді. Женеваға жақын болғандықтан, жаңа тас жол екі қаланы шамамен бір сағатта байланыстырады. Аннесидегі Мейте әуежайы Air France компаниясының Париж Орлиге аймақтық рейстерін ұсынады. Сен-Жерве тау шаңғысы курортына тікелей қызмет көрсететін жалғыз теміржол станциясы болып табылады. Басты теміржол желісі Аннеси – Аннемасс – Женева қалаларын байланыстырады. Аннеси теміржол станциясынан Лион Парт-Диу арқылы жоғары жылдамдықты желімен Парижге және Парижден TGV (жоғары жылдамдықты пойыздар) келіп-кетіп тұрады.
Орны
Анси көлі – Франциядағы үшінші ең үлкен көл. Женева көлі – Жоғарғы Савойя және Швейцарияны жалғайтын көл.