Кіріспе

Францияның Л’Альп-д’Хьюз тау шаңғысы курорты (l‿al. pə d‿ɥɛz) – Францияның оңтүстік-шығысында орналасқан тау шаңғысы курорты. Ол Францияның батыс Альп тауларының орталық бөлігінде, Хьюз коммунасында және Аувернь-Рона-Альп аймағындағы Изер департаментіне кіреді. Бұл Grandes Rousses [fr] массивінің бөлігі, Оисанс аймағында және Гренобль қаласынан шамалы қашықтықта орналасқан. Л’Альп-д’Хьюз курортына Гренобльден Францияның 91-ші ұлттық тас жолымен [fr] жетуге болады, ол Романш аңғары арқылы Ливет-ет-Гавет, Ле-Бург-д’Оисанс және Кол-де-Саренне арқылы Хоут-Оисанс коммуналарынан өтеді. Л’Альп-д’Хьюз халықаралық деңгейде танымал велосипед спортының маңызды орталығы болып саналады, себебі ол Tour de France велосипед жарысында жиі қолданылады, тіпті 2013 жылы бір күні екі рет те пайдаланылған. 2019 жылы бұл жерде алғашқы Tomorrowland Winter фестивалі өтті.

Тарих

Альп аймағы орта ғасырлардан бері үнемі қоныстанған. Альптың шығысында ортағасырлық агломерация 11 ғасырдың соңынан 14 ғасырға дейін Брандес деген атпен өркендеген. Ол бір қамалдан, шіркеуден және зираттан, 80-ге жуық үйден тұратын ауылдан, жер беті мен жер астындағы кен орындарынан, сондай-ақ бірнеше өнеркәсіптік аудандардан құралған. Оның тұрғындары Дофин атынан күміс кенін қазған. Қазіргі уақытта бұл – толығымен сақталған жалғыз ортағасырлық Корона (қала құрылысы) [fr], осы себепті ол Еуропадағы бірегей орынға айналды және 1995 жылғы 6 тамыздағы жарлықпен тарихи ескерткіш ретінде тіркелді. 1977 жылдан бері CNRS тобы қазба жұмыстарын және зерттеулерді үздіксіз жүргізіп келеді, бұл орын тарихи ескерткіш ретінде сақталған. Орта ғасырлардағы кен өндірісі Гуадан (Саренне [fr] аңғарынан) Ақкөлге (Массиф де Русс) дейін созылған. Массивте қола дәуірінен бері мыс және басқа да кендерді өндіру жұмыстары жүргізілген. Сондай-ақ, Альп-д’Юзде ботаник Гастон Бонье 1871 жылы Франция флорасын зерттеуді бастады. Алғашқы станция 1920 жылдардан бастап дамыды. Осы жерде 1936 жылы шаңғышыларға арналған алғашқы тақталы көтергіш ашылды, оны Жан Помагальски [fr] жасады, ол Poma компаниясының негізін қалаушы.

Климат

Орташа есеп бойынша, Альп-д’Хуэзде жылына 159,9 күннің ең төмен температурасы 0 °C (32 °F) төмен, 22,7 күннің ең төмен температурасы -10 °C (14 °F) төмен, ал 42,4 күннің ең жоғары температурасы 0 °C (32 °F) төмен болады. Ең жоғары температура 2023 жылдың 18 шілдесінде 29,5 °C (85 °F) тіркелді, ал ең төмен температура 2012 жылдың 5 ақпанында -25,2 °C (13 °F) тіркелді.

Экономика

Жыл сайын қаңтар айында Альп д’Юэз кинофестивалі өтеді. Альп д’Юэсте сондай-ақ 1968 жылы Гренобльде өткен 10-шы қысқы Олимпиада ойындары үшін салынған Альп д’Юэз әуежайы бар. Бұл әуежай атақты тау ұшқышы Анри Жироның (ұшқыш) [fr] құрметіне 15 сәуірде 2000 жылы аталды. Әуежайда азаматтық қорғау қызметтерінің, SAF Helicopteres және Дофине ұшу клубының тікұшақтары қонады. Ал платформаның шетінде тамаша ас үйі орналасқан.

Шіркеу

Альп-д’Хуэзде заманауи және ерекше шіркеу бар, оның сыртқы түрі Әзіре Мәриямның силуэтін еске түсіреді. 1964-1992 жылдар аралығында приходты басқарған Яап Рютен әкесінің жетекшілігімен, 1960 жылдары сәулетші Жан Марол жобалаған (1970 жылы құрылысы аяқталған) және суретші Аркабас салған әсем түсті витраждармен безендірілген. Бұл шіркеуде әлемдегі жалғыз ғип органы орналасқан. Орган, композитор Жан Гийлу және неміс орган жасаушысы Детлеф Клюкердің бірлескен жобасымен аспанға көтерілген қол пішінінде жасалған. Жыл сайын, қыс және жаз маусымдарында бейсенбі кештері осы аспаптың төңірегінде концерттер өткізіледі, сондай-ақ жазда орган, пан-флейта және хор курстары ұйымдастырылады.

Мәдени мұра

Оисан мұражайы (немесе Юзе және Оисан мұражайы), Франция мұражайлары қатарына жатады.

Қысқы спорт түрлері

Алп-д'Хуэз негізінен тау шаңғысы немесе альпий шаңғысы үшін қолданылады.

Альп-д'Хуэзде шаңғымен шаңғы тебу

Алп-д’Хуэз – Еуропаның ең танымал шаңғы курорттарының бірі. 1930-шы жылдардың ортасында Помагальскинің алғашқы жер үсті лифті орнатылған бұл курорт, 1968 жылғы Қысқы Олимпиаданың бобслей жарыстарын қабылдағаннан кейін үлкен танымаллыққа ие болды. Сол кезде курорт Францияның ең сәнді, мақсатты түрде салынған курорты ретінде Куршевельге бәсекелес саналып, бірақ Ле Трой Валле, Валь д’Изер, Тинь, Ла Плань және Лес Арк курорттарының дамуы 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында Алп-д’Хуэздің беделін төмендетті. 84 шаңғы лифті және кең шаңғы жолдары бар курорт қазір әлемдегі ең ірі шаңғы орталықтарының бірі. Көп мөлшерде қар жасау мүмкіндігі шаңғы трассаларының негізінен оңтүстікке қарайтын орналасуымен күресуге көмектесті және Алп-д’Хуэзді жаңадан бастаған шаңғышылар үшін тартымды етті, өте оңай төбелерге ие. Ваужани, Оз-ан-Уазан, Виллар-Рекула және Орис курорттарымен байланысқан шаңғы жолдары орта деңгейдегі шаңғышыларға арналған трассалардың санын және сапасын арттырды, бірақ курорт көбінесе фрискиингпен танымал, көптеген тік шаңғыға құмар шаңғышыларды биік таулы жерлеріне тартады. «Туннель» және «Саренн» сияқты қара жолдардан басқа, соңғысы әлемдегі ең ұзын жол, Пик-Блан және Дом де Пети-Русс тауларынан басталатын көптеген пистадан тыс шаңғы тебу мүмкіндіктері бар. Оларға 50 градус бұрылысқа ие Cheminees du Mascle құламалары, Le Grand Sablat ашық қарлы алаңы, Couloir Fleur және Perrins ойысы кіреді. Төбеден тік төмен шаңғы тебуге арналған 1800 метрге дейін мүмкіндік бар, сондай-ақ тікұшақпен курорттың әуежайына оралуға болады. Эксклюзивті пистадан тыс шаңғы курорты Ла Гравқа жақын орналасқандығы, Серр-Шевальедегі ағаштар арасындағы шаңғы тебу және Ле Дю Альптердің мұздықтары мен шаңғы парктері Алп-д’Хуэзді Оисан аймағын зерттеуді қалайтын шаңғышылар үшін танымал базаға айналдырды.

1968 жылғы қысқы Олимпиада ойындары

Алп-д'Хьюз 1968 жылғы Гренобльде өткен қысқы Олимпиада ойындарында бобслей жарыстарын қабылдады. 1966 жылдың көктемінде 5,5 миллион франкқа салынған трасса 1967 жылы әлем чемпионатына төселісті. Күннің күшті шуағында мұзды қатты ұстау мүмкін болмады – оның ішінде трасса оңтүстікке қарағандықтан. Мұз ерігендіктен төрт адамнан құралған жарыс тоқтатылды, ал сол көктемде Олимпиадаға дайындық жұмыстары үшін өзгерістер енгізілді. Өзінің жаман даңқына қарамастан, Алп-д'Хьюз Франциядағы велосипедпен көтерілуге арналған ең қиын жолдардың 56-сы ғана.

Франция турнирі

Алп-д’Хьюз – «Тур де Франс» жарысында жиі кездесетін тау. Алғаш рет 1952 жылы жарысқа қосылып, 1976 жылдан бері кезеңнің мәресі ретінде танымал. Олардың жетекшісі – «Кристина» қонақ үйінің иесі Жорж Ражон болды. Бұл жердегі шаңғы курорты 1936 жылы ашылды. Вермелингер ұйымдастырушы Жак Годдетке есеп берді, ал «Тур» бизнесмендермен Альп тауын жарысқа қосу туралы келісімге келді. Коппи француз велошабаншысы Жан Робиктен оқшаулану үшін таудың шаңырағынан шабуыл жасады. Осы жылы мотоциклдегі тележурналистер алғаш рет «Тур» жарысына келді. Тәжірибелі тілші Жак Ожендре былай деді:

«Турмале, Галибьер және Изоард – жарыстың аңызға айналған таулары еді. Бірақ осы үш жотаның орнын Алп-д’Хьюз басты. Неліктен? Өйткені ол – заманауи тау. Коппидің 1952 жылғы жеңісі – велосипед спортының алтын ғасырының символы болды, ол Коппи, Бартали, Кублер, Коблет, Бобет сияқты чемпиондармен байланысты. Алайда, тек Коппи, Армстронг және Карлос Састре ғана Алп-д’Хьюзде сары жейдеге ие болып, оны Парижге дейін сақтап қала алды. Бұл жай ғана оқиға емес. Алғашқы эфирде көрсетілген сәттен бастап, Алп-д’Хьюз «Grande Boucle» жарысының бағытын түпкілікті түрде өзгертті. Ешбір кезеңде осындай драматизм болған емес. 21 серпілісі, еңістігі және көптеген жанкүйерлерімен ол Голливуд стиліндегі тау шаруасы. Бұл екі рет Ражонның ықпалымен болды. Алп кезеңінде сары жейдемен жеңіске жеткен жалғыз велошабаншы – 2018 жылы екі Алп кезеңін тікелей қатарынан жеңіп алған Герайнт Томас. Ол сондай-ақ жалпы «Тур» жарысында жеңіске жетті. Француз журналисі және «L’Équipe» газетінің спорт жазушысы Жан Пол Веспини Алп-д’Хьюз және «Тур де Франс» жарысындағы оның рөлі туралы кітап жазды: «Тур Алп-д’Хьюзде жеңіледі: Алп-д’Хьюз және «Тур де Франс» жарысының классикалық шайқастары».

Көрермендер

Алпеде көрермендердің көпшілігі хаостық жиналады. 1999 жылы Джузеппе Геррини фотосуретке түсу үшін жолына шыққан көрерменнің соққысына ұшыраса да жеңіске жетті. 2004 жылғы жеке уақыт сынағында жанкүйерлер жүгірушілерді жоғары қарай итеріп, жағдайды шиеленістірді. Тауға келген көрермендердің санына қатысты деректерге сақ болу керек. 1997 жылы бір миллион көрермен келді деп есептелді. Бірақ Альп-д’Юз қаласының мэрі Эрик Мюллер 2001 жылы 350 мың адам болғанын айтты, әрі жыл сайын көрермендер саны артатынын мойындады. "2003 жылы мерейтойлық жарысқа 400 000-нан астам адамды күтеміз", - деді ол. Автор Тим Мур былай деп жазды:

Спорттық тақырыпта Альп-д’Юз талғампаз жанкүйерлерді ренжітеді, бірақ 20/20 крикеті немесе жағажай волейболы сияқты көпшілікті қызықтырады. Өткен жылы шатырларды басып алуға байланысты тәртіпсіздікке полиция күшпен араласуға мәжбүр болды. Осы жылы тазалау жұмыстары кезінде, бөтелке сынықтары мен бояу банкалары арасында бір дене табылды. Ол таудан құлап, ешкім байқамаған. Тур де Франс жарысы Альп-д’Юзге келгенде, ол бұзылып, маньякқа айналып, кейде қауіпті де жағдай туындайды, және олар осылай қалайды. Бұл – велосипедшілер үшін Гластонбери фестивалі. Альп-д’Юз "Голланд тауы" деп аталды, себебі голланд спортшылары Тур де Франс жарысының алғашқы 14 кезеңінің 8-інде жеңіске жеткен. Британдық жазушы Джеффри Николсон былай деп жазды:

Қарсылықтардың тартылысы [голландиялық көрермендерді] жыл сайын жазда Альп тауларына шақырады. Бірақ қыста Нидерландыдағы автобус компаниялары Альп-д’Юзде екі-үш түндік саяхатты альпілік турларының артықшылығы ретінде ұсынады. Голланд отбасылары автобуспен келмей, кемпингтерін және шатырларын жолдың бойындағы тар тік беткейлерге орналастырады, сияқты St Kilda аралындағы теңіз құстары. Голландтар Альп-д’Юзді тек күннің шуақты болуына және жағымды климатына ғана байланысты қабылдаған жоқ, сонымен қатар қазіргі заманғы, түтік тәрізді шіркеу, Нотр-Дам-де-Нейге, голланд дін қызметкері, отец Рейтенге де қатысты (бірнеше жыл бұрын ол баспасөз орталығы ретінде пайдаланылды және Франциядағы жалғыз шіркеу болған шығар, онда кем дегенде бір күн бойы кемедегі күл сөрелері мен сакральді бөлмеде бар, немесе бір рет органшыдан кетуді сұрады, өйткені ол жазушылардың жұмысына кедергі келтірді). Жоқ, голландтарды Альп-д’Юзге тартатын – олардың спортшыларының сол жердегі керемет табыстары.

Маңызды кезеңдер

1952 ж. Жан Робик көтерілудің басында шабуыл жасады, және тек Фаусто Коппи ғана оның қасында қала алды. Екеуі бірге көтерілді, содан кейін Коппи бесінші бұрылыстан жоғарыдан шабуыл жасады. Ол этапты жеңіп, жалпы есепте көшбасшылықты алды, және жарыс соңына дейін осы орында тұрды. 1977 ж.: Бельгиялық Люсьен Ван Импе, таушылар жарысын бастап келе жатқан, Гландон жолында алға шықты. Ол көшбасшы Бернар Тевенеге қауіп тудыратын уақытты ұтты. Ол әлі де Альпте болғанда, оған автомобиль соқтығысты. Ван Импе жаңа дөңгелек күтіп өткізген уақыт Сары жейдеден айырылуына себеп болуы мүмкін, себебі Тевене мен Хенни Куйпер финиш сызығына жеткенде, Тевене Куйперден сегіз секундқа озып кетті. 1978 ж.: Таулық жарыстың көшбасшысы, тағы бір бельгиялық шабандоз да жалпы есепте көшбасшы болып, сары жейдеге ие болуға жақын болды. Мишель Полентье де жеке аяқтады, бірақ көп ұзамай допинг бақылауын бұзғаны үшін ұсталды және дисквалификацияланды. Осы дисквалификациядан кейін голландиялық Жооп Зоетемелк, этапта 3-орынды алып, жалпы есепте 2-орынға көтерілді, сары жейдеге ие болды, бірақ соңғы уақыт сынағында Бернард Хиноға есе жіберді. Зоетемелктің есімі Альп-д’Юз тауындағы екі бұрылыста жазылған. Ол бұл этапты екі рет жеңген санаулы шабандоздың бірі – 1976 және 1979 жылдары. 1984 ж.: Тур 1980-жылдары әуесқойларды қатысуға шақырды. Ең үздігі – Колумбияда биік тауларда тұратын Луис Эррера болды. Кәсіби шабандоздар оның артынан қала алмады. Ол жеңіске жетті, ал оның жетістіктерін хабарлауға келген хабар таратушылардың дауысы естілді. 1986 ж.: Бернард Хино Грег Лемонды Турда жеңіске жетуге көмектесетінін айтты, бірақ іс жүзінде басқаша әрекет етті. Екеуі де қол ұстасып финиш сызығын кесті, бұл бітім туралы мәлімдеме болды және Тур тарихындағы ең әйгілі суреттердің біріне айналды. 1997 ж.: Екі жыл бұрын Альпте жеңіске жеткен Марко Пантани үш рет шабуыл жасады, және тек Ян Улльрих ғана оның қарқынына ілесе алды. Ол саммитқа дейін созылып, Пантани жеңіске жетті, бұл көбінесе рекордтық жылдамдықпен жасалған деп айтылады (төменде қараңыз). 1999 ж.: Жеке алға шыққан Джузеппе Геррини көрерменмен соқтығысты, бірақ орнынан тұрып, этапты жеңіп алды. 2001 ж.: Ланс Армстронг этаптың басында шаршағандай көрінді, күні нашар болғандай сезінді. Альп-д’Юз тауының төменгі бөлігінде Армстронг жетекші топтың алдына шығып, кейін Ян Улльрихке қарады. Кейін Армстронг ол Улльрихке емес, командаласы Чечу Рубираның орнын көру үшін артқа қарағанын айтты. Улльрихтен жауап алмаған Армстронг жеңіске жету үшін қарқынын арттырды, Улльрихтен 1:59 есебімен озып кетті. Кейін Армстронгтың бұл жетістігі және Турдағы жеңісі 2012 жылы допингке қатысты айыптауларға байланысты жойылды. Дегенмен, оның есімі Альп-д’Юз тауындағы шашыраған бұрылыстардың жиегінде орналасқан бұрынғы жеңімпаздардың 21 тақтасының бірінде сақталған. 2013 ж.: Кристоф Риблон Турдың 100-ші жылдығында Альп-д’Юз тауының шыңында этапты жеңіп алды. Бірінші рет шабандоздар тауға екі рет көтерілді, ал арасында Col de Sarenne арқылы төмен түсті. 2018 ж.: Джеран Томас, Том Дюмулин, Крис Фрум, Ромен Барде және Микель Ланда 70 шақырымдық жеке шабуыл жасаған Стивен Кройсвикті таудың 2/3 бөлігінде және финиш сызығына 500 метрдей қалғанда ұстап алды. Содан кейін Томас қалған элиталық шабандоздарды тастап кетіп, сары жейде киіп, Альп-д’Юз этапын жеңген алғашқы шабандоз болды. 2022 ж.: Дүниежүзілік циклокрос және Олимпиадалық тау велосипедінің чемпионы Том Пидкок, өзінің алғашқы Турында Галибьерден төмен түсіп, төрт мәрте Тур жеңімпазы Крис Фрумды қоса алған топтан жеке алға шықты, финиш сызығына 8 шақырымдай қалғанда Альпте жеңіске жетті, ол Тур де Франс тарихындағы Альптегі ең жас жеңімпаз атанды.

Жеңімпаздар

ЖылКезеңнің басталуыҚашықтық (км)Кезең жеңімпазыБас классификациядағы көшбасшыБұрылыс1952 10 Лозанна 266 1 211976 9 Дивон-ле-Бен 258 1 201977 17 Шамони 184.5 1 191978 16 Сент-Этьен 240.5 1 181979* 17 Ле-Менюир 166.5 HC 171979* 18 Альп-д’Юэз 118.5 HC 161981 19 Морзин 230.5 HC 151982 16 Орсьер-Мерлетт 123 HC 141983 17 Ла-Тур-дю-Пен 223 HC 131984 17 Гренобль 151 HC 121986 18 Бриансон–Серр-Шевалье 182.5 HC 111987 20 Виллар-де-Лан 201 HC 101988 12 Морзин 227 HC 91989 17 Бриансон 165 HC 81990 11 Сент-Жерве–Монблан 182.5 HC 71991 17 Гап 125 HC 61992 14 Сестриере 186.5 HC 51994 16 Вальреас 224.5 HC 41995 10 Эм–Ла-Плань 162.5 HC 31997 13 Сент-Этьен 203.5 HC 1999 10 Сестриере 220.5 HC Бос 192006 15 Гап 187 HC 182008 17 Эмбрюн 210.5 HC 172011 19 Модан 109.5 HC 162013† 18 Гап 172.5 HC 152015 20 Модан-Вальфрежюс 110.5 HC 142018 12 Бург-Сен-Морис 169.5 HC 132022 12 Бриансон 165.5 HC 12
*1979 жылы Альп-д’Юэзде екі кезең болды. † 2013 жылғы Турдың 18-ші кезеңі екі рет Альп-д’Хуэске көтерілді. Морено Мозер саммиттің алғашқы кезеңінде көшбасшы болды.

Ең жылдам көтерілу

1994 жылдан бері көтерілу уақыты тіркелді, сондықтан одан бұрынғы көрсеткіштер талқылауға жатады. 1994 жылдан 1997 жылға дейін уақыт фиништен бастап өлшенді. 1999 жылдан бері фотофиниш қолданылады. Басқа уақыттар саммиттен алынды, ол көтерілудің бастапқы нүктесі болып табылады. Тағы басқалары – бастапқы нүктеден қиылыстан алынған. Бұл айырмашылықтар пікір-талас тудырды. Procycling және Tour de France DVD-лерін шығаратын World Cycling Productions, сондай-ақ Cycle Sport Пантанидің 37 м 35 с көрсеткішін келтірді. Пантанидің өмірбаянында Мэтт Рендел мына уақыттарды көрсетті: 1994 – 38 м 0 с; 1995 – 38 м 4 с; 1997 – 37 м 35 с. Альп тауларының туристік қауымдастығы осы көтерілуді былай сипаттайды және Пантанидің 37 м 35 с (23,08 км/сағ) көрсеткішін рекорд деп жазады. Басқа дереккөздер Пантанидің 1994, 1995 және 1997 жылдардағы уақыттарын түзетулер ескерілгенде ең жылдам деп атайды. Мұндай дереккөздер Пантанидің 1995 жылғы уақытын 36 м 40 с рекордтық көрсеткіш деп көрсетеді. "Blazing Saddles" кітабында Ренделл өз пікірін өзгертті және оны 36 м 50 с деп көрсетті, сондай-ақ CyclingNews сайтында да осы көрсеткіш келтірілген. 1991 жылы Джанни Бугно мен Мигель Индурайн 40 минуттан жылдам уақыт көрсеткен, соның ішінде 1995 жылы Бьярне Риис 39 минуттық көрсеткішті, ал 1997 жылы Ричард Виренке де осыған жуық уақытты тіркеді.

Басқа веложарыстар

Сонымен қатар, тау басы – Ла Мармотта веложарысының аяқталу нүктесі. 2024 жылғы "Франция әйелдер турының" 8-ші кезеңі осы жерде аяқталады.

Тау велосипедтері

Жаз айларында курорт тау велосипедшілеріне қызмет көрсетеді, оның ең биік нүктесі – Мегаваланш, бұл Пик Бланк ең жоғары шыңындағы көтергіш станциясынан басталып, аңғардағы Аллемонтқа дейін жүретін "Downhill Enduro" жарысы.

Триатлон

2006 жылдан бері Сирилл Неву EDF Alpe d'Huez триатлонын ұйымдастырып келеді, ол жазғы маңызды шараға айналды.

Жүгіру

2018 жылы Zwift виртуалды велосипедтік жаттығулар мен жарыстар бағдарламасы Alpe d'Huez тау жолының Alpe du Zwift деп аталатын цифрлық көшірмесін жариялады. Бұл тау жолының виртуалды нұсқасы түпнұсқа маршруттың GPS деректері арқылы градиенті мен қашықтығын нақты қайталайды.