Мәдени және діни бөліністер: еврейлер тарихындағы жарылыстар.
Jewish schisms
Самаритян тарихы, діні мен мәдениеті: ізраилдіктерден бөлінісі, теологиялық және географиялық себептері. Ежелгі дәуірден бастау алатын этнорелигиялық топ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәдени және діни негіздер бойынша бөліністер.
Splits along cultural as well as religious bases
Яһудилер арасындағы алаулар мәдени және діни сипатта. Олар тарихи жағдайлардың, географиялық орналасудың және дінтанудың нәтижесінде туындады.
Schisms among the Jews are cultural as well as religious. They have happened as a product of historical accident, geography, and theology.
Самариялықтар
Самариялықтар – ежелгі Таяу Шығыстағы израильдіктерден (немесе еврейлерден) шыққан Левант аймағының этно-діндік тобы. Самариялықтар өздерінің Ефрем тайпасы мен Манаса тайпасынан (Жүсіптің екі ұлы) және левиліктерден тарағанын айтады. Бұл тайпалардың ежелгі Самариямен байланысы олардың Кәнаан жеріне кірген сәтінен басталады. Кейбір православиелік яһудилер бұл ажылымның Вавилон тұтқынының басталуынан Баба Рабба билігіндегі Самария мемлекетіне дейінгі кезеңде болғанын болжайды. Самариялықтардың дәстүріне сәйкес, олар мен Яһуда басшылығындағы Оңтүстік израильдіктердің арасындағы ажылым дін қызметкері Илияның библиялық дәуірінде басталды, сол кезде Оңтүстік израильдіктер орталық израильдік дәстүрден бөлініп кетті. Олар өздерін Б'ней Исраэль ("Израильдің ұлдары") деп санайды, бұл термин яһуди дін ағымдарының барлығы да яһуди халқының бүкіл ұлтына қолданады, бірақ өздерін Ехудим деп атамайды. "Ехудим" сөзі еврей тіліндегі "Ехуд" сөзінен туындаған, ол "Яһуда тайпасынан" дегенді білдіреді.
The Samaritans are an ethnoreligious group of the Levant originating from the Israelites (or Hebrews) of the Ancient Near East. Ancestrally, Samaritans claim descent from the Tribe of Ephraim and Tribe of Manasseh (two sons of Joseph) as well as from the Levites, who have links to ancient Samaria from the period of their entry into Canaan, while some Orthodox Jews suggest that it was from the beginning of the Babylonian captivity up to the Samaritan polity under the rule of Baba Rabba. According to Samaritan tradition, the split between them and the Judean led Southern Israelites began during the biblical time of the priest Eli when the Southern Israelites split off from the central Israelite tradition, as they perceive it. They consider themselves to be B'nei Yisrael ('Children of Israel'), a term used universally by Jewish denominations for the Jewish people as a whole, but do not call themselves Yehudim. The word Yehudim comes from the Hebrew word Yehudi which means from the Tribe of Judah.
Бірінші ғибадатхана кезеңі
Киелі кітапта Израиль патшалығының Яһуда патшалығынан бөлінуі туралы айтылады. Бұл бөлінудің себебі Сүлейменнің құдаймен жасаған одасын бұзуы еді. Сүлейменнің ұлы Рохабоам патша болғанда, халық салық реформасын талап етті. Рохабоам бас тартты, бұл осы айырылысқа себеп болды. Бастапқыда Рохабоам әскери шешімді қарастырды, бірақ пайғамбар Шемаях оған соғыспауға кеңес берді, себебі Құдай осы бөлінуді қалады. Салық көтерілісінің жетекшісі болған Еробоам Израиль патшалығының басшысы болды. Израиль патшалығы Ассирия тарапынан жойылғаннан және халқы жер аударылғаннан кейін, Яхвеге қарсы амалдар жалғасты. Еремия және басқалардың баяндамаларында бұл Яһуда патшалығының Вавилон тарапынан құлауына, жойылуына және жер аударылуына себеп болды делінген. Навуходоносордың Яһуданы басып алып, халқын жер аударуының қосымша себептері де болды, соның ішінде оның үлкен қарсыласы Египетке қарсы тұру да солардың қатарында еді.
The biblical narrative describes the split by the Kingdom of Israel from the Kingdom of Judah. It points to Solomon's unfaithfulness to the divine covenant as the reason for the schism. When Rehoboam, Solomon's son, became king, the people requested tax reform. Rehoboam refused. This caused the break. At first, Rehoboam considered a military solution but the prophet Shemaiah told him not fight because God had caused the schism. Jeroboam, the leader of the tax revolt, became the leader of the Kingdom of Israel. After the destruction and exile of the Kingdom of Israel by Assyria, non Yahwistic practices continued. The narratives of Jeremiah and others interpreted this as the cause of the failure, destruction, and exile of the Kingdom of Judah by Babylonia. Nebuchadnezzar had additional reasons for taking over Judah and turning its inhabitants into exiles, including challenging its great rival Egypt.
Екінші ғибадатхана кезеңі
Фарисейлер мен саддукейлер арасындағы қақтығыстар, римдіктердің басып алуымен ушыққан, яһудилер арасындағы кең ауқымды және ұзақ жылдарға созылған әлеуметтік және діни дау-жанжалдар аясында болды. Тағы бір қақтығыс – мәдени еді, грек мәдениетін қабылдауды жақтағандар (саддукейлер) мен оған қарсылық көрсеткендер (фарисейлер) арасындағы қайшылық. Үшіншісі – Екінші ғибадатхананың ритуалдары мен қызметтеріне, сондай-ақ басқа да Мұса заңдарының маңыздылығына баса назар аударғандар арасындағы заңдық-діни дау. Төртінші, ең бастысы діни дау, Тораны әртүрлі түсіндіру және оны қазіргі яһуди өміріне қалай қолдану мәселесіне байланысты болды. Саддукейлер Жазбаша Тораны ғана (грек философиясымен бірге) мойындап, Ауызша Тораны, Пайғамбарларды, Кітаптарды және өлгендердің қайта тірілуі туралы ілімдерді қабылдамады. Иосиф Флавийдің сөзіне сүйенсек, саддукейлер парызшылдардан көптеген діни мәселелер бойынша ерекшеленді, әсіресе өлімнен кейінгі өмір туралы ұғымды қабылдамады. Олар аристократия мен ғибадатханада үстемдік құрған көрінеді, бірақ олардың яһуди халқына жалпы ықпалы шектеулі болды. Ессейлер усақтап, жаңалықтан қашқан өмір салтын ұсынды. Зелоттар Рим сияқты кез келген шетелдік билікке қарсы қарулы көтеріліс жасауды жақтады. Олардың бәрі бірін-бірімен күшті күреске түсті, нәтижесінде Екінші ғибадатхананың қирауы мен Римнің Иерусалимді тонауына әкеп соққан шатасу мен біртілдіксіздік туды.
Conflicts between Pharisees and Sadducees took place in the context of much broader and longstanding social and religious conflicts among Jews, made worse by the Roman occupation. Another conflict was cultural, between those who favored Hellenization (the Sadducees) and those who resisted it (the Pharisees). A third was juridico religious, between those who emphasized the importance of the Second Temple with its rites and services, and those who emphasized the importance of other Mosaic Laws. A fourth point of conflict, specifically religious, involved different interpretations of the Torah and how to apply it to current Jewish life, with Sadducees recognizing only the Written Torah (with Greek philosophy) and rejecting doctrines such as the Oral Torah, the Prophets, the Writings, and the resurrection of the dead. According to Josephus, the Sadducees differed from the Pharisees on a number of doctrinal grounds, notably rejecting ideas of life after death. They appear to have dominated the aristocracy and the temple, but their influence over the wider Jewish population was limited. The Essenes preached a reclusive way of life. The Zealots advocated armed rebellion against any foreign power such as Rome. All were at violent loggerheads with each other, leading to the confusion and disunity that ended with the destruction of the Second Temple and the sacking of Jerusalem by Rome.
Ертедегі христиан діні мен иудаизмнің бөлінуі
Алғашқы мәсіхшілер (тарихшылар оларды яһуди мәсіхшілері деп атайды) – Исаның алғашқы яһуди ізбасарлары, Галилеялық уағыздаушы және ерте мәсіхшілер сенімі бойынша қайта тірілген мессия. Римдіктер оны айқышқа тартып өлтіргеннен кейін, оның ізбасарлары яһуди заңын сақтау мәселесінде дауласты, мысалы, Иерусалим соборында. Заңның жойылғанын (толық немесе жартылай, Исаның, Пауылдың немесе Римнің ғибадатхананы қиратуы арқылы) жақтағандар христиандықты құрды. Исаның шәкірттері Мұса заңын кейіннен қабылдамауы және оның құдайлығына сенуі, сондай-ақ Жаңа Ғаһидаттың пайда болуы христиандық пен яһудизмнің екі бөлек, көбінесе қарама-қарсы діндерге айналуына әкелді. Жаңа Ғаһидатта саддукейлер мен парызшылар Исаның қарсыластары ретінде бейнеленген (Фарисейлердің азабын қараңыз), ал яһудилер парызшыларды Тораны, соның ішінде Ауызша заңды сақтаған раввиндердің әділ алдыңғылары деп есептейді, ал христиандар оны Мұса заңы немесе Бес кітап немесе «Ескі Ғаһидат» деп атайды, «Жаңа Ғаһидатқа» қарама-қарсы.
The first Christians (whom historians refer to as Jewish Christians) were the original Jewish followers of Jesus, a Galilean preacher and, according to early Christian belief, the resurrected messiah. After his crucifixion by the Romans, his followers broke over whether they should continue to observe Jewish law, such as at the Council of Jerusalem. Those who argued that the law was abrogated (either partially or fully, either by Jesus or Paul or by the Roman destruction of the Temple) broke to form Christianity. The eventual repudiation of Moses' Law by Jesus' disciples and their belief in his divinity, along with the development of the New Testament, ensured that Christianity and Judaism would become different and often conflicting religions. The New Testament depicts the Sadducees and Pharisees as Jesus' opponents (see Woes of the Pharisees), whereas the Jewish perspective has the Pharisees as the justified predecessors of the rabbis who upheld the Torah including the Oral law, which Christians refer to as the Mosaic Law or Pentateuch or "Old Covenant" in contrast to the "New Covenant".
Караиттік иудаизм
Караиттік иудаизм – Танахқа ғана сүйену арқылы сипатталатын яһуди дінінің бір саласы, яһуди заңдарының жалғыз қайнар көзі осы Танах саналады. Караиттер Синай тауында Мұсаға (ғ.с.) жазбалармен бірге ауызша Таурат (ауызша заң) берілген деген раввиндік қағиданы қабылдамады. Осы себепті, олар еврей заңдарына қатысты мәселелерде жазба заңды түсіндіруге және жоруға тырысқан раввиндік иудаизмнің негізгі еңбектерін, соның ішінде Мидраш пен Талмудты, құқылы деп санамады. Олар Танахтың түрлі түсіндірмелерін қарастырып, талқылай алады, бірақ караиттер осы басқа көздерді міндетті немесе сенімді деп есептемейді. Караиттер пешат әдісін қолдануды қалайды, яғни мәтіндегі мағынаны іздеуді, ол ежелгі еврейлерге табиғи түрде түсінікті болар еді. Караиттер 9-12 ғасырларда кең тараған (бір кезде олардың саны яһуди халқының 10 пайызына жеткен деген болжам бар), бірақ ғасырлар өте келе олардың саны күрт азайды. Бүгінде олар шағын топ болып, көбінесе Израильде тұрады; Израильдегі караиттердің саны 10 000-нан 50 000-ға дейін деп есептеледі. Караиттік иудаизмнің тарихи шығу тегі туралы әртүрлі пікірлер бар. Көптеген ғалымдар мен кейбір караиттер оның кем дегенде Анан бен Давидтің қатысуымен құрылғанын айтады, ал басқа караиттер олар Анан бен Давидтің тікелей шәкірттері емес екенін, және олардың кейінгі даналарының көпшілігі (мысалы, Яаков Аль Киркисани) Ананның көптеген ілімдері «раббаниттік дәстүрден алынған» деген пікірді келтіреді. Израиль мемлекеті және оның Бас раввинаты караиттерді еврейлер деп мойындады. Православтық иудаизм мен караиттік иудаизм арасында маңызды айырмашылықтар болғанымен, американдық православтық раввиндер караизмнің консервативтік және реформалық қозғалыстарға қарағанда православиеге жақын екенін мәлімдеді, бұл ресми түрлендіру мәселелерін жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Karaite Judaism is a Jewish denomination characterized by reliance on the Tanakh as the sole source of binding Jewish Law. Karaites rejected the rabbinic tenet that an Oral Torah (oral law) was transmitted to Moses at Mount Sinai along with the written scriptures. Accordingly, they rejected the central works of Rabbinic Judaism which claimed to expound and interpret this written law, including the Midrash and the Talmud, as authoritative on questions of Jewish law. They may consult or discuss various interpretations of the Tanakh, but Karaites do not consider these other sources as binding or authoritative. Karaites prefer to use the peshat method of study, seeking a meaning within the text that would have been naturally understood by the ancient Hebrews. Karaites had a wide following between the 9th and 12th centuries (they claim that at one time they numbered perhaps 10 percent of Jewry), but over the centuries their numbers have dwindled drastically. Today they are a small group, living mostly in Israel; estimates of the number of Israeli Karaites range from as low as 10,000 to as high as 50,000. There is a divergence of views about the historical origins of Karaite Judaism. Most scholars and some Karaites maintain that it was founded at least in part by Anan ben David, whereas other Karaites believe that they are not the historical disciples of Anan ben David at all, and point out that many of their later sages (such as Ya'acov Al Kirkisani) argued that most of Anan's teachings were "derived from Rabbanite Lore". The state of Israel, along with its Chief Rabbinate, ruled that Karaites are Jews, and while critical differences between Orthodox Judaism and Karaite Judaism exist, American Orthodox rabbis ruled that Karaism is much closer to Orthodoxy than the Conservative and Reform movements, which may ease issues of formal conversion.
Сабатеандар мен франкистер
1648 жылы Осман империясында өмір сүріп жатқан Саббатай Зеви өзін көптен күткен яһуди Мессиясы деп жариялады. Оған көптеген яһудилер сенді, бірақ Осман сұлтаны IV Мехмедтің алдында өлім жазасымен қорқытылғанда, ол мұсылман болып, яһудиліктен бас тартты, осылайша оның қозғалысы құлдырап кетті. Дегенмен, ғасырлар бойы яһудилердің шағын топтары оған сеніп келді, ал раввиндер әрқашан осы ағымның кез келген көрінісіне қарсы күресті, жасырын Шевселекке (идиш тілінде "кішкентай Саббатайлар", "жас, ақылы толықпаған қойлар" деген мағынадағы сөз ойыны) күдікпен қарады. Хасидтік қозғалыс көптеген жақтастарды тарта бастағанда, раввиндер бұл Саббатайшылықтың басқа бір түрі деп тағы да күдіктенді. Бұл күрделі жіктелулер мен ағымдарды реттеуге ғасырлар уақыт кетті. Оның Османдық Албания аймағындағы бір жерде құпия өлімінен кейін, яһудилер тобы Шаббатай Севидің құпия жақтастары болып қала берді, тіпті олар сырттай ислам дінін қабылдаған болса да, бұл яһудилер Донмех деп аталды. Сондықтан, яһудилер ислам дініне өткен жағдайда, кейде мұсылман қауымы оларға үлкен күдікпен қарады. Шаббатай Севидің өлімінен кейін бірнеше онжылдық өткен соң, мистикалық күштерге ие екенін мәлімдеген Яков Франк есімді адам, өзін Шаббатай Севидің ізбасары деп уағыздады. Ол жақтастар жинап, Талмудқа қарсы айтты, еркіндікке шақыратын ғибадат түрлерін жақтады және сол кездегі раввиндер оны айыптады. Польша билігімен бетпе-бет келгенде, ол 1759 жылы Польша королі Август III-нің куәлігінде, өзінің яһуди жақтастарымен бірге католик дініне ауысты, олар "Франкистер" деп аталды. Оның қарсыластарын алаңдатқан нәрсе – оның қасына Еуропа монархтары келді, олар өз яһуди азаматтарының яһудиліктен бас тартып, діннен шығуын қалаған. Франкистер ақырында поляк ақсүйектері мен помещиктеріне қосылды.
In 1648 Sabbatai Zevi declared himself to be the long awaited Jewish Messiah whilst living in the Ottoman Empire. Vast numbers of Jews, known as Sabbateans, believed him; but when under pain of a death sentence in front of the Ottoman sultan Mehmed IV he became an apostate from Judaism by becoming a Muslim, his movement crumbled. Nevertheless, for centuries, small groups of Jews believed in him, and the rabbis were always on guard against any manifestations of this schism, always suspicious of hidden Shebselekh (Yiddish for "little Sabbatians", a play on the word for "young dumb sheep"). When the movement of Hasidism began attracting many followers, the rabbis were once again suspicious that this was Sabbatianism in different form. It would take centuries to sort out these complex divisions and schisms. After his mysterious death somewhere in the area of Ottoman Albania, groups of Jews continued to be clandestine followers of Shabbatai Sevi even though they had outwardly converted to Islam, these Jews being known as the Donmeh. Jewish converts to Islam were, at times, therefore regarded with great suspicion by their fellow Muslims. A few decades after Shabbatai Sevi's death, a man by the name of Jacob Frank claiming mystical powers preached that he was Shabbatai Sevi's successor. He attracted a following, preached against the Talmud, advocated a form of licentious worship, and was condemned by the rabbis at the time. When confronted by the Polish authorities, he converted to Catholicism in 1759 in the presence of King Augustus III of Poland, together with groups of his Jewish followers, known as "Frankists". To the alarm of his opponents, he was received by reigning European monarchs who were anxious to see their Jewish subjects abandon Judaism and apostacise. The Frankists eventually joined the Polish nobility and gentry.
Хасидтер мен миснагдимдер
Израиль бен Элиезер (1698–1760), также известный как Баал Шем Тов («Властелин Хорошего Имени»), коренным образом изменил историю еврейства в Восточной Европе, дав начало тому, что сейчас известно как харедимский иудаизм. Его учение основывалось на более ранних изложениях раввина Исаака Лурии (1534–1572), который, в свою очередь, основывал значительную часть своего кабалистического учения на «Зохаре». Баал Шем Тов пришел после того, как евреи Восточной Европы оправились от влияния лжемессий, в частности, Шабтая Цви (1626–1676) и Якова Франка (1726–1791). Баал Шем Тов стал свидетелем публичного отступничества Франка (шмад на иврите) от христианства, что усугубило более раннее отступничество Цви к исламу. Таким образом, Баал Шем Тов был полон решимости побудить своих влиятельных учеников (талмидим) начать духовную революцию в еврейской жизни, чтобы вновь зажечь связь еврейской массы с Торой и энергично мотивировать их к радостному соблюдению заповедей, поклонению, изучению Торы и искренней вере в Бога, чтобы соблазны христианства и ислама, а также привлекательность восходящего светского Просвещения ослабли и прекратились. В значительной степени ему это удалось в Восточной Европе. Уже при его жизни, а затем и после его смерти, ученики Баал Шем Това распространяли его мистические догматы по всей Восточной Европе. Так родился хасидизм. Некоторые из основных течений возникли в: России, где возникло движение Хабад-Любавич; Польше, где были геррские хасиды; Галиции, где были бобовские хасиды; Венгрии, где были сатмарские хасиды; Украине, где были бресловские хасиды, и многих других, которые быстро росли, набирая миллионы последователей, пока не стали доминирующей формой иудаизма. Лишь когда это новое религиозное движение достигло Литвы, оно столкнулось с первым серьезным сопротивлением со стороны литовских евреев (литваков). Этим сопротивлением руководил раввин Элия бен Шломо Зальман (ок. 1720–1797), известный как Виленский Гаон («Гений Вильны»), и его последователи, придерживавшиеся классического строгого талмудического и галахического схоластизма. Они были названы митнагдим, что означает «противостоящие хасидам». Виленский Гаон, сам глубоко погруженный в талмудическую и кабалистическую мудрость, проанализировал теологические основы этого нового «хасидизма» и пришел к выводу, что он глубоко ошибочен, поскольку содержал элементы, которые можно условно назвать панетеизмом и, возможно, даже откровенным пантеизмом, опасные устремления к приходу еврейского Мессии, которые могли легко быть искажены в непредсказуемых направлениях, как это уже происходило с религиозными «возрождениями» Цви и Франка, а также множество сложных возражений против их религиозной идеологии. Взгляды Виленского Гаона были позже сформулированы его главным учеником, раввином Хаимом Воложинским (1741–1821), в его труде «Нефеш ха-Хаим». Новые хасидские лидеры ответили своими религиозными контраргументами, некоторые из которых можно найти в «Танье» Хабад-Любавич. Мало что из раскола между хасидами и митнагдим сохранилось в современном харедимском мире. В современном Израиле хасиды поддерживают партию «Агудат Исраэль» в Кнессете (израильском парламенте), а нехасидские митнагдим поддерживают партию «Дегель ха-Тора», возглавляемую раввином Хаимом Каниевским и раввином Гершоном Эйдельштейном. «Агудат Исраэль» и «Дегель ха-Тора» сформировали политический альянс – партию «Объединенный Тора Иудаизм». Существует также еще одно крупное сообщество, которое следует раввинским учениям «Эда ха-Хредим». К ним относятся сатмарские хасиды и общины перушим, которые не поддерживают какие-либо группы, участвующие в израильском правительстве или государственных мероприятиях, включая выборы.
Israel ben Eliezer (1698–1760), also known as the Baal Shem Tov ('Master [of the] Good Name'), changed much of Jewish history in Eastern Europe for what is now known as Haredi Judaism. His teachings were based on the earlier expositions of Rabbi Isaac Luria (1534–1572) who had based much of his Kabbalistic teachings on the Zohar. Baal Shem Tov came after Jews of Eastern Europe were collectively recovering from false messiahs Shabtai Tzvi (1626–1676) and Jacob Frank (1726–1791) in particular. Baal Shem Tov witnessed Frank's public apostasy (shmad in Hebrew) to Christianity, which compounded Tzvi's earlier apostasy to Islam. Baal Shem Tov was thus determined to encourage his influential disciples (talmidim) to launch a spiritual revolution in Jewish life in order to reinvigorate the Jewish masses' connections with Torah Judaism and to vigorously motivate them to bind themselves to the joyous observance of the commandments, worship, Torah study, and sincere belief in God, so that the lures of Christianity and Islam, and the appeal of the rising secular Enlightenment, to the Jewish masses would be weakened and halted. To a large degree he succeeded in Eastern Europe. Already during his lifetime, and gaining momentum following his death, Baal Shem Tov's disciples spread out to teach his mystical creeds all over Eastern Europe. Thus was born Hasidic Judaism (Hasidism). Some of the main movements were in: Russia which saw the rise of the Chabad Lubavitch movement; Poland which had the Gerrer Hasidim; Galicia had Bobov; Hungary had Satmar Hasidim; and Ukraine had the Breslovers, and many others that grew rapidly, gaining millions of adherents, until it became the dominant brand of Judaism. Only when this new religious movement reached Lithuania did it meet its first stiff resistance at the hands of the Lithuanian Jews (Litvaks). It was Rabbi Elijah ben Shlomo Zalman (c. 1720 – 1797), known as the Vilna Gaon ("Genius [of] Vilna"), and those who followed his classic stringent Talmudic and Halakhic scholasticism, who put up the fiercest resistance to the Hasidim ("devoted [ones]"). They were called Mitnagdim, meaning "[those who are] opposed [to the Hasidim]". The Vilna Gaon, who was himself steeped in both Talmudic and Kabbalistic wisdom, analyzed the theological underpinnings of this new "Hasidism" and in his view, concluded that it was deeply flawed since it had elements of what may be roughly termed as panentheism and perhaps even outright pantheism, dangerous aspirations for bringing the Jewish Messiah that could easily be twisted in unpredictable directions for Jewry as had previously happened with the Tzvi and Frank religious "revival" fiascos, and an array of complex rejections of their religious ideology. The Vilna Gaons views were later formulated by his chief disciple Rabbi Chaim Volozhin (1741–1821) in his work Nefesh HaChaim. The new Hasidic leaders countered with their own religious counter arguments, some of which can be found in the Tanya of Chabad Lubavitch. Little of the split between Hasidim and Mitnagdim remains within the modern Haredi world. In modern day Israel Hasidim support the Agudat Israel party in the Knesset (Israel's parliament) and the non Hasidic Mitnagdim support the Degel HaTorah party, led by Rabbi Chaim Kanievsky and Rabbi Gershon Eidelstein. Agudat Israel and Degel Torah have formed a political alliance, the United Torah Judaism party. There is also another large community that follows the rabbinical teachings of the Edah Charedis. These include the Satmar Hasidim and the perushim communities, which do not support any groups that participate in the Israeli government or state activities, including elections.
Православ және Реформа
1789 жылғы Француз революциясынан бастап, либерализмнің өркендеуімен қатар, Наполеонның Еуропадағы еврейлерге берген саяси және жеке бостандықтары көптеген еврейлерді қауіпті және оқшауланған геттолардан бас тартып, жалпы қоғамға енуге итермеледі. Бұл еврейлердің дініне, мәдениетіне және саясатына қатысты ішкі қайшылықтарға әсер етті, және олардың салдары бүгінге дейін сезіледі. Батыс Еуропадағы бірқатар еврейлер мен Америкадағы көптеген еврейлер Мозе Мендельсон сияқты модернист ойшылдардың еңбектерінен шабыт алып, діни либералды реформалық яһудилік қозғалысына қосылды. Олар "Реформаға" қарсы шығушыларды "Ортодокс" деп атады. Оларды Германиядағы Самсон Рафаэль Хирш сияқты православие раввиндері сынады, ал бүгінде негізінен Шығыс Еуропада таралған хареди иудаизмін ұстанатындар қатты айыптады. (Кейін, 1880 жылдардағы Америкада консервативті яһудилік реформа қозғалысынан бөлінді.) Осылайша, батыс неміс, ағылшын және француз тілдерінде сөйлейтін батыс еуропалық еврейлер мен олардың дінге көбірек бейім, иврит тілінде сөйлейтін шығыс еуропалық туыстары арасында мәдени жарылыс туды. Олар шығыс еврейлерін ("Шығыс еврейлері") деп кемсіткен. Бұл жарылыстар мен оларды қоршаған пікірталастар бүгінде барлық еврей қауымдастықтарында қызу пікірсайыстарға айналып, реформа және православие қозғалыстары түрлі діни, әлеуметтік, саяси және этникалық мәселелер бойынша бір-бірімен күресіп келеді. (Қазіргі таңда ең ірі еврей қауымдастықтары Израиль мен АҚШ-та орналасқан, географиялық бөліну мәдени айырмашылықтарға әкелді, мысалы, Израильде хилони және хареди болып танылуға бейім, ал АҚШ-та реформа және православие деп аталуға дағдыланған.)
From the time of the French Revolution of 1789, and the growth of Liberalism, added to the political and personal freedoms granted by Napoleon to the Jews of Europe, many Jews chose to abandon the foreboding and isolating ghettos and enter into general society. This influenced the internal conflicts about religion, culture, and politics of the Jews to this day. Some Jews in Western Europe, and many Jews in America, joined the religiously liberal Reform Judaism movement, which drew inspiration from the writings of modernist thinkers like Moses Mendelson. They coined the name "Orthodox" to describe those who opposed the "Reform". They were criticized by the Orthodox rabbis, such as Samson Raphael Hirsch in Germany, and condemned particularly by those known today as followers of Haredi Judaism, based mainly in Eastern Europe. (Later on, in 1880s America, Conservative Judaism split from the Reform movement.) Thus a cultural schism was also created between the more Western German , English and French speaking Western European Jews and their more religiously observant Yiddish speaking Eastern European brethren whom they denigratingly labeled Ostjuden ("Eastern Jews"). These schisms and the debates surrounding them, continue with much ferocity in all Jewish communities today as the Reform and Orthodox movements continue to confront each other over a wide range of religious, social, political and ethnic issues. (Today, the largest Jewish communities are in Israel and in the United States, and the geographical separation has resulted in cultural differences, such as a tendency to identify as hiloni and haredi in Israel, as opposed to, say, Reform and Orthodox in the United States.)