Кіріспе

Солтүстік Нидерландыдан шыққан суретші және жазушы Самуэль Диркс ван Хогстратен (2 тамыз 1627, Дордрехт қаласында – 19 қазан 1678, Дордрехт қаласында) Голландияның Алтын ғасырының суретшісі, сонымен қатар ақын және өнер теориясы туралы жазған автор болды.

Өмірбаян

Самуэль Диркс ван Хогстратен алғашқыда әкесі Дирк ван Хогстратеннің оқушысы болды және шамамен 1640 жылға дейін Дордрехтте тұрды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Амстердамға көшіп, Рембрандттың шеберханасына қабылданды. Ұзақ өтпей ол өздігінен жұмыс істей бастады, портрет суретшісі және шебер ретінде. Кейін ол бірнеше сапарлар жасады, олар оны (1651) Вена, Рим және Лондон қалаларына жеткізді, соңында Дордрехтке зейнетке шықты. 1656 жылы ол үйленді және монетахана басшысы қызметіне тағайындалды.

Сурет және офорта

Ван Хогстратеннің әр түрлі уақытта әр түрлі стильдерді бейімдеуге тырысқанын көрсететін жеткілікті мөлшердегі туындылары сақталған. 1645 жылы салған портреті, қазір Венадағы Лихтенштейн коллекциясында, Рембрандт үлгісінде жасалған. Ол 1653 жылға дейін осы бағытта жұмыс істеді, осы жылы терезеден сыртқа қарайтын сақалды адамның суретін салды. Бұл, оның стильінің ең көрнекті мысалдарының бірі, Венадағы Күнтас-тарихи мұражайда көрсетілген. Ол «тромп-л’œil» стиліндегі натюрморттарды да шеберлікпен суреттеген. 1652 жылы салған Вена Хофбургінің көрінісі, оның архитектура шебері екенін көрсетеді. Керісінше, Гаагадағы «Ақүйден өте келе хат оқып отырған әйел» (Маурицхуис) немесе «Дәрігерге кеңес сұрап келген әйел» (Амстердамдағы Риксмузейде) суреттері де Хухты еліктейді. Оның сақталған соңғы туындыларының бірі – 1670 жылы салған Матис ван ден Бруктың портреті. Хогстратен перспективадағы шеберлігін «көзбен көру жәшіктері» немесе «перспективалық қораптар» жасау үшін де пайдаланған. Мысалы, «Голланд үйінің ішкі көрінісі бар пипшоу» – бұл қораптың екі жағындағы кішкентай тесіктер арқылы қарағанда, голланд үйінің ішкі көрінісін үш өлшемді (3D) көріністе көрсетеді. Оның перспективалық қораптарының бірі Лондондағы Ұлттық галереяда қойылған. Ол сол заманғы голланд үйінің ішкі жайын бейнелейді. Ол сонымен қатар көптеген гравюралар жасаған, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Оның елу жасында өзі салған автопортреті де әлі сақталған. Оның шәкірттері – кіші інісі Ян ван Хогстратен, Арт де Гелдер, Корнелис ван дер Мюлен және Годфрид Шалькен болды.

Өнер теоретигі

Ван Хогстратеннің атақ-даңқы суретші, ақын және белсенді әлеуметтік өрлеуші ретіндегі жан-жақты мансабынан туындайды. Сурет салумен және монета ақысы төленетін цех басқарумен қатар, ол уақытының бір бөлігін әдеби еңбектерге арнады. Оның ең маңызды еңбегі – сурет өнері туралы кітабы, «Сурет академиясына кіріспе немесе көрінетін әлем» (түпнұсқа атауы: 'Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt', Роттердам, 1678) – XVII ғасырда Голландия Республикасында жарық көрген сурет өнері туралы ең ауқымды және теориялық тұрғыдан дамыған трактаттардың бірі. Онда суретшіліктің ықпалдылығы мен иллюзионизм, суретшінің моральдық қағидалары және сурет салудың философиямен байланысы сияқты мәселелер қарастырылады, сонымен қатар түрлі ежелгі және заманауи авторларға сілтемелер келтіріледі. Бұл трактат Ван Хогстратеннің саяхаттары барысында танысқан, негізінен Оңтүстік Еуропа идеяларына жауап ретінде жазылған, сонымен қатар голландиялық шеберханалардағы өнер туралы заманауи пікірлерді де көрсетеді. Ол оны Карел ван Мандердің 17 ғасырдың басындағы «Суретшілер кітабы» (Het Schilder Boeck) атты еңбегінің жалғасы ретінде жазды. Ван Хогстратеннің көптеген шәкірттерінің бірі – Арнольд Хубракен, кейін «Голландия суретшілерінің ұлы театры» атты кітап жазды, онда оның ұстазы туралы өмірбаян да берілген. Осы өмірбаян бүгінгі күні Ван Хогстратен туралы біздің барлық ақпаратымыздың негізін құрайды.

Сонеттер мен трагедиялар

Ван Хогстратен сонеттер мен трагедиялар да жазған. Рембрандттың белгілі бір мәтіндерін бізге қарыздармыз.