Кіріспе

Король Чарльз спаниелі (сонымен қатар ағылшын Toy Spaniel деп те аталады) – спаниель типіндегі шағын ит тұқымы. 1903 жылы Кеннел клубы төрт түрлі ойыншық спаниель тұқымын біріктірді. Бұл тұқымға қосылған басқа сорттар – Бленхейм, Руби және Принц Чарльз спаниельдері, олардың әрқайсысы тұқымға қолжетімді төрт түстің бірін қосты. Ойыншық спаниельдердің тегі Шығыс Азияда пайда болған деп есептеледі және олар 16 ғасырда алғаш рет Еуропаға келді. Олар королева Мария I тұсында ағылшын королдік отбасымен байланысты болды және король Чарльз II-мен байланыстары арқасында танымал болды. Бұл тұқымның өкілдері Виктория патшайымына (Дэш) және оның шөбересі Ресейдің Ұлы княгинясы Анастасия Николаевнаға тиесілі болды. 19 ғасырдың басында король Чарльз спаниелі мен ойыншық спаниельдердің басқа түрлері пугпен шағылыстырылды, бұл сол кездегі сәнге сәйкес, мұрынның өлшемін кішірейте түсу үшін жасалды. 20 ғасырда король Чарльз спаниельдерінің тегін король Чарльз II заманындағы тұқымға жақын ету үшін әрекеттер жасалды. Олардың ішінде сәтсіз аяқталған "Той траулер спаниелі" және қазір танымал "Кавалер король Чарльз спаниелі" бар. Кавалер сәл ірілеу, жалпақ басы және ұзын мұрны бар, ал король Чарльз кішкентай, дөңгелек басы және жалпақ беті бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, король Чарльз спаниеліне біріктірілген тұқымдар аң аулауға қолданылды, бірақ олардың дене бітіміне сай келмеді. Олар аң аулау инстинкттерін сақтап қалды, бірақ жоғары белсенділік танытпайды және құшақтауға арналған иттер ретінде көбірек танылады. Қазіргі заманғы тұқым жүрек аурулары және көздің түрлі проблемалары сияқты бірнеше денсаулық мәселелеріне бейім.

XVII ғасыр және Карл II

XVII ғасырда ойыншық спаниельдер Каспар Нечер, Питер Пол Рубенс сияқты голланд суретшілерінің суреттерінде көріне бастады. Испан суретшілері, оның ішінде Хуан де Вальдес Леал және Диего Веласкес де оларды бейнеледі; испандық туындыларында иттер үш түсті, қара-ақ немесе толығымен ақ болды. Француз табиғаттанушысы Жорж Луи Леклерк, Конте де Буффон кейіннен осы иттердің түрін спаниельдер мен пугтардың будандары деп сипаттады. Англия королі II Карл ойыншық спаниельді өте жақсы көретін, сондықтан иттер оның есімін алып жүр, бірақ қазіргі тұқымдар оның иттерінен тараған деген дәлел жоқ. Ол осы кезеңде тұқымның танымалдылығын арттырғаны үшін есептеледі. Сэмюэл Пепис күнделігінде спаниельдерге Уайтхолл сарайының кез келген жерінде, тіпті мемлекеттік шараларда да жүруге рұқсат етілгенін жазды. Карлдың қарындасы, ханшайым Генриетта, Пьер Миньяр салған суретте кішкентай қызыл-ақ ойыншық спаниельді ұстап тұрған күйде бейнеленген. Джудит Блант Литон, 16-шы баронесса Уентворт, 1911 жылғы «Ойыншық иттер және олардың ата-тегі» атты еңбегінде 1670 жылы 26 жасында Генриетта қайтыс болғаннан кейін Карл оның иттерін өзіне алғанын болжады. 1688 жылғы Даңқты революциядан кейін және III Уильям мен II Мария королеваның билікке келуінен кейін, пуг Ұлыбританияға әкелінді, бұл әрине корольдік спаниельдің сыртқы түрінде күрт өзгерістерге әкелді. Ағылшын ойыншық спаниельдерінің және континенттік түрлерінің суреттерін салыстыру 1736 жылға қарай ағылшын түрлерінде өзгерістер басталып кеткенін көрсетті, мұрындары қысқарып, тұқым жалпы алғанда 17 ғасырда Энтони ван Дайк салған ертерек суреттердегі түрінен алыстады. XVIII ғасырда ағылшын ойыншық спаниельдері әдебиетте және өнерде жиі кездесетін болды. Джонатан Свифттың «Ровер, бір әйелдің спаниелі» атты Амброз Филлипстің Лорд-лейтенанттың қызына арнаған өлеңіне жасаған пародиасы ағылшын ойыншығының ерекшеліктерін сипаттайды, тұқымның басқа физикалық белгілерінің арасында «алдынан қарағанда үлкен және биік маңдай» екенін айтады. Уильям Хогарттың топтық портреттерінде де, сатиралық туындыларында да ойыншық спаниельдер мен пугтар бейнеленген. Пугтар енгізілгеніне қарамастан, ойыншық спаниельдер жоғары сыныптарда әйелдердің иттері ретінде танымал болды; Томас Гейнсбороның 1781 жылғы Королева Шарлоттаның портреті мен Джордж Ромнидің 1782 жылғы Леди Гамильтонды табиғаттың символы ретінде салған суретінде ойыншық спаниельдер мен олардың иелері бірге бейнеленген. Осы ғасырдың ойыншық спаниельдерінің салмағы 0,7 кг-нан кем болды, бірақ олар ең оңай семіретін, немесе «майланатын» ит тұқымы деп есептелді.

19 ғасыр және Бленхайм спаниелі

Ойыншық шпаниельдің түрлері кейде аң аулауда қолданылды, себебі 1830 жылы «Спортсменнің қоймасы» журналы Бленхайм шпаниелі туралы былай деп жазды: «Жиырма жыл бұрын Марлборо герцогы Ұлыбританиядағы ең кішкентай және ең жақсы коккер тұқымын ұстаған деп есептелді; олар әрқашан қызыл және ақ түсті, өте ұзын құлақтары, қысқа мұрындары және қара көздері болды». Осы кезеңде «коккер» термині коккер-спаниельді сипаттау үшін емес, ағаш құсын аулауға қолданылатын кішкентай спаниель түрін білдірді. Герцогтың резиденциясы – Бленхайм сарайы, Бленхайм спаниеліне атын берді. «Спортсменнің қоймасы» журналында ойыншық шпаниельдердің толық күн бойы немесе қиын жерде емес, бірақ аң аулауға қабілетті екені түсіндірілді: «Өте нәзік және кішкентай, немесе «кілемді спаниельдер» өте сезімтал мұрынға ие және адал және қуанышпен аң аулайды, бірақ ұзақ күнге немесе тікенді жасырын орынға жарамсыз». Бұл идеяны Веро Шоу 1881 жылғы «Иллюстрацияланған иттің кітабы» еңбегінде қолдады. 19 ғасырда мальтий әлі де спаниельдің бір түрі саналды және ойыншық спаниельдердің ата-анасы деп есептелді, оның ішінде король Чарльз және Бленхайм түрлері. Сол кездегі сәнге байланысты, ойыншық шпаниельдердің мұрындарын кішіреюі үшін мопспен будандастырылып, одан әрі селекциялық өсіру арқылы мұрынды кішіретуге ұмтылды. Бұл иттің иіс сезу қабілетін нашарлатты және 19 ғасырдың жазушыларының айтуынша, бұл ойыншық шпаниельдердің түрлерін далалық спортқа қатысудан шеттетуге себеп болды. 16 ғасырдан бері әйелдер қалада саяхаттайтын кезде кішкентай, ойыншық мөлшеріндегі спаниельдерді алып жүруге әдеттенген. «Комфортер» термині мальтий, ағылшын ойыншық және континентальдық ойыншық спаниельдерін қамтитын, соның ішінде бүгінгі Фаленге ұқсас континентальдық ойыншық спаниельдерін қамтыды. Бір кезде иттің емдеу қабілеті бар деп сенген: 1607 жылы Эдвард Топселл Каиустың «осы кішкентай иттің асқазан ауруларын басуға жақсы, көбінесе оған пластырь ретінде немесе ауру және әлсіз адамның кеудесіне қойылып қолданылады, бұл олардың шамалы жылуы арқылы орындалады» деген пікірін қайталады. 1840 жылдары «Комфортер» қолданыстан шығып, тұқым қайтадан Ойыншық Спаниельдер деп аталды. Рубин түсті ойыншық спаниель туралы алғашқы жазба 1875 жылы мистер Гарвудқа тиесілі болған Дэнди есімді итке қатысты. Иттер әлі де патшалық отбасының арасында танымал болды. 1896 жылы Отто фон Бисмарк американдық ит шаруашылығынан король Чарльз спаниелін 1000 долларға сатып алды. Бисмарк төлеген сомадан орташа баға төмен болды. 1899 жылы король Чарльз немесе Бленхайм үшін баға 50 мен 200 доллар аралығында болды, ал Руби және Принс Чарльз спаниелінің бағасы 50 мен 150 доллар аралығында болды. Энн Бронтеге Робинсон балалары олардың тәрбиешілігінен кеткен кезде сыйлаған «Флосси» король Чарльз спаниелі болды.

Конформация мен ХХ ғасыр

1903 жылы Кеннел клуб король Джеймсті (қара және қоңыр түсті), принц Чарльзды (үш түсті), Бленхайм және Руби спаниельдерін бір тұқымға біріктіруге тырысты. Осы тұқымдарды бақылаған «Ойыншық тұқымдар клубы» бұл әрекетке қарсы күшті наразылық білдірді, ал дау король Эдуард VII араласуынан кейін ғана шешілді. Ол «Король Чарльз спаниелі» деген атауды қалауын нақты айтты. 1904 жылы Америка Кеннел клубы да солай істеді, төрт тұқымды біріктіріп, «Ағылшын ойыншық спаниелі» деген жаңа тұқымды құрды. Бірақ ол жаңа тұқымға қосылмады және дербес тұқым ретінде танылды. 1920 жылдары Марлборо герцогинясы Бленхайм сарайында көптеген король Чарльз спаниельдерін өсірді, соның салдарынан күйеуі шығып кетті, ал кейін герцогиняны да қуып жіберді. Блант Литтон 20 ғасырдың басында король Карл II-нің портреттерінде көрінген 18 ғасырлық король Чарльз спаниелінің түрін қайта өсіруге жасаған әрекеттерін сипаттады. Ол «Toy Trawler Spaniel» тұқымын пайдаланды – бұл иірім шашты, көбінесе қара, кішкентай немесе орташа өлшемді спаниель. Ол осы иттерді Бленхайм спаниельдері мен Кокер спаниельдері сияқты басқа тұқымдармен будандастырып, бұрынғы стильді қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Өсірушілер өздері сапасы төмен деп есептеген король Чарльз спаниельдерін көрмелерге жіберді. Элдридж жаңа тұқымның құрылуын көре алмаса да, бірнеше өсірушілер бірігіп, 1928 жылы жаңа «Кавалер король Чарльз спаниелі» тұқымы үшін алғашқы клубты құрды. Кеннел клубы бастапқыда жаңа тұқымды «Король Чарльз спаниельдері, Кавалер түрі» деп тіркеді. 1945 жылы Кеннел клубы жаңа тұқымды дербес тұқым ретінде мойындады. Принцесса Маргарет, Сноудон графесі, корольдік отбасы мен король Чарльз спаниелі арасындағы байланысты жалғастырды. Ол 1960 жылы принцесса Аннаның он жылдық мерейтойына өзінің иті Роллимен бірге қатысты. Елизавета II-нің де король Чарльз спаниельдері болған, олар оның ең көп танымал иттері – Пемброк Уэльстік Коргилермен қатар. 2008 жылы BBC-нің «Pedigree Dogs Exposed» атты деректі фильмі король Чарльз спаниелін қоса алғанда, көптеген тұқымдық тұқымдарды өсіруді сынады. Бұл бағдарлама король Чарльз және Кавалер тұқымдарында сирингомиелия мәселесін көрсетті. Жануарларға қатыгездіктің алдын алу жөніндегі Корольдік қоғамның (RSPCA) бас ветеринариялық кеңесшісі Марк Эванс: «Ит көрмелері қазіргі тұқымдық стандарттарды негізгі бағалау критерийлері ретінде пайдаланады, бұл деформацияланған және мүгедек иттерді әдейі өсіруге және жақын туысқандарды будандастыруға белсенді түрде ынталандырады» деді. Бағдарламадан кейін RSPCA жыл сайынғы Crufts ит көрмесіне демеушілік етуін тоқтатты, ал BBC бұл іс-шараны көрсетуден бас тартты. Король Чарльз спаниелі Ұлыбритания мен АҚШ-та Кавалерге қарағанда аз танымал. 2010 жылы Американдық Кеннел клубы жинаған тіркеу деректеріне сәйкес, Кавалер 23-ші ең танымал тұқым болды, ал ағылшын ойыншық спаниелі 126-шы орында болды. Ұлыбританияда Кеннел клубының мәліметінше, Кавалер Ойыншықтар тобындағы ең танымал тұқым болып табылады, 2010 жылы 8154 күшік тіркелген, ал король Чарльз спаниельдері 199 тіркелді. Тіркеу санының аздығына байланысты 2003 жылы Кеннел клубы король Чарльзды нәсілді насихаттауға көмектесу үшін «Көмектесуге мұқтаж жергілікті тұқым» деп таныды.

Сипаттама

Король Чарльздің үлкен қара көздері, қысқа мұрны, биік күмбезді басы және аузының айналасындағы қара тері жолағы бар. Құлақтарды кесу Ұлыбританияда 100 жылдан астам уақыттан бері заңсыз. Оның ұзын, иілгіш құлақтары спаниельге тән, ал түбі төрт түрлі нұсқада келеді, бұл ерекшелікті Кавалер король Чарльз спаниелімен бөліседі. Король Чарльз спаниелін көбінесе Кавалер король Чарльз спаниелімен шатастырады. Екі тұқым арасында бірнеше маңызды айырмашылық бар, ең бастысы – мөлшері. Король Чарльз Кавалерге қарағанда кішкентай. Сонымен қатар, олардың сыртқы көрінісі ұқсас болғанымен, айқын ерекшеліктері бар: Кавалердің құлақтары жоғарырақ орналасқан және бас сүйегі жалпақ, ал Король Чарльздің басы күмбезді. Сонымен қатар, Король Чарльздің мұрны Кавалердің мұрнына қарағанда қысқалау болады. Ұлыбританияда Kennel Club бұл тұқымды бір сыныпқа жатқызады. Халықаралық кинологиялық федерациясы бойынша Король Чарльз, Кавалер король Чарльз спаниелімен бірге, серіктес және ойыншық тұқымдары тобындағы ағылшын ойыншық спаниелі бөліміне жатады.

Тендерлік

Король Чарльз – достық тұқым, сондықтан ол кейбір тұқымдар сияқты күзетші итке жарамсыз. Балалармен жақсы қарым-қатынас жасайды және оларға төзімді болғанымен, қатал қарым-қатынасты қабылдамайды. Ұзақ уақыт жалғыз қалғанды ұнатпайды. Ең тыныш кішкентай тұқымдардың бірі ретінде танымал, пәтерде өмір сүруге ыңғайлы. Тұқымның денсаулығына қатысты зерттеулер шектеулі, Ұлыбританияда ауқымды зерттеулер жүргізілмеген. Дегенмен, ол Ұлыбританиядан тыс зерттеулерге, соның ішінде АҚШ-тағы Жануарларға арналған Ортопедиялық Фондқа (OFA) енгізілген, сондай-ақ тұқымға тән денсаулық мәселелері де қарастырылған. Орташа өмір сүру ұзақтығы 10-12 жылды құрайды, ал тұқым табиғи жолмен көбейе алады. Король Чарльз спаниеліне тән жүрек ауруларының қатарында митральді клапанның ауруы бар, онда митральді клапанның жұмысы нашарлап, қан жүрек камералары арқылы кері ағып, әрі қарай жүрек жеткіліксіздігіне алып келеді. Сондай-ақ, жүректен өкпеге қанды қайтаратын артериялық каналдың (patent ductus arteriosus) болуы мүмкін, бұл жүрек жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін. Бұл екі жағдайдың да белгілері ұқсас және тұқым қуалау арқылы беріледі.

Басқа ортақ мәселелер

Король Чарльз спаниельдері брахицефалиялы тұқым болғандықтан, анестезияға сезімтал болуы мүмкін. Бұл себебі брахицефалиялы иттерде ауыз және мұрын қуысының артында, жұтқыншақ деп аталатын жерде қосымша тіндің болуына байланысты. Анестезия бұлшықеттерді босаңсытады, соның салдарынан бұл тіндің тар тыныс жолдарын жабуы мүмкін. Бұл тар тыныс жолдары иттердің дұрыс жаттығу жасау қабілетін төмендетіп, оларды жылу соққысына бейімдейді. Американың ағылшын ойыншық спаниельдер клубы брахицефалиялы тұқымдарда операция жасау қаупі болғандықтан, басқа операция қажет болған жағдайда ғана көректік грыжаларды түзетуді ұсынады. Дегенмен, 1988-2007 жылдар аралығында Финляндия тұқым клубы жүргізген зерттеулерде кейбір жылдары осы жағдайдың көрсеткіші 5,3%-дан 50%-ға дейін жеткені анықталды. Оларға бас сүйегінің ашық фонтанелі сияқты мәселелер жатады, яғни жас иттерде бас сүйегінде жұмсақ жер болуы; бұл бір жасқа дейінгі иттерде жиі кездеседі. Бұл жағдайдың салдары гидроцефалия, яғни мида су жиналуы болуы мүмкін. Бұл ауру неврологиялық симптомдарға әкелуі мүмкін, сондықтан иттің өмірін аяқтау қажет болуы мүмкін. Екі немесе одан да көп саусақтары біріккен иттерде денсаулық мәселесі болуы мүмкін деп ойласаңыз да, бұл тұқымдық ерекшелік алаңдауға себеп емес.

Қалалық аңыз

Қалалық аңыз бойынша, II Карл корольі Чарльз спаниельдеріне Ұлыбританиядағы кез келген орынға кіруге рұқсат беретін арнайы жарлық шығарған, осылайша "тек жетекші иттерге ғана рұқсат, басқа иттерге жоқ" ережесін күштен шығарған. Осы аңыздың бір нұсқасы Парламент палатасына қатысты. Кейде бұл аңыз Кавалер король Чарльз спаниеліне қатысты айтылады. Ұлыбритания Парламентінің сайтында: "Көпке тараған қаңқауға қарамастан, Вестминстер сарайында Чарльз спаниельдеріне кез келген жерге кіруге рұқсат беру туралы Парламент актісі жоқ. Бізге бұл сұрақ жиі қойылады және біз оны мұқият зерттедік" делінген. Сондай-ақ, мұндай заңның бүкіл Ұлыбританияға таралатынына дәлел жоқ. Кеннель клубының өкілі: "Бұл заң кейде айтылып жүреді. Кітаптарда II Карл корольі осы жарлықты шығарғаны жазылған, бірақ біздің зерттеуіміз оны анықтай алмады" деді.