Кіріспе
Көңіл көтеру паркіндегі көлік. Атракцион пойзы – жолаушыларды атракцион жолы бойынша тасымалдауға арналған, екі немесе одан көп вагондардан арнайы қосылыстармен байланысқан көлік құралы. Атракциондарда әдетте қауіпсіздік шаралары, соның ішінде арнайы доңғалақтар мен ұстағыштар болады.
A roller coaster train is a vehicle made up of two or more cars connected by specialized joints which transports passengers around a roller coaster's circuit. Roller coasters usually have various safety features, including specialized wheels and restraints.
Сипаттама
Рольдік тау-кен пойызы – жолаушыларды рольдік таудың жолы бойынша тасымалдауға арналған, екі немесе одан көп вагондардан тұратын, арнайы қосылыстармен біріктірілген көлік құралы. Ол пойыз деп аталады, себебі вагондар теміржол пойызбендей, бірінен соң бірі қозғалады. Жеке вагондардың дизайны әртүрлі болуы мүмкін, және әр вагонда бірден сегізге дейін немесе одан да көп жолаушыға арналған орындар болады.
Операция
Көптеген американдық тау-кендер бір уақытта бірнеше пойызды, кейде бірнешеуін іске қосады. Көбінесе олар бір мезгілде екі пойызбен жұмыс істейді, бірі жолаушыларды түсіріп, мінгізіп жатқанда, екіншісі жолмен жүреді. Мысалы, Уолт Дисней әлеміндегі "Рок-н-роллер-костерде" бес пойыз бар, бірақ бір уақытта тек төртеуі ғана жұмыс істейді (пойыздар қауіпсіздік мақсатында белгілі бір уақыт аралығында алмастырылады).
Доңғалақтар
Роликті пойыздардың дөңгелектері рельстің екі жағында (жақтық сүргіш немесе жетекші дөңгелектер), астынан (жоғары тіреуіш, сүргіш немесе құлыптау дөңгелектері) және үстінен (жол немесе жүріс дөңгелектері) жүреді; бұл дөңгелектер пойызды рельске бекітіп, рельстен шығуына жол бермейді. Жақ дөңгелектері өндірушіге байланысты пойыздың сыртына немесе ішіне орнатылуы мүмкін (бірақ сыртқа орнатылған дөңгелектер көбірек таралған). Дөңгелектер кейде вагондардың арасында, сондай-ақ бүкіл пойыздың алдыңғы және артқы жағында орналасады.
Тыйым салу
Дөңгелекті пойыздарда жолаушыларды өз орындарында ұстап тұратын қамтамасыз ету құрылғылары да болады. Қамтамасыз етудің екі негізгі түрі бар: жамбас белдігі және иықтан ұстайтын белдік. (Қазіргі заманғы иықтан ұстайтын белдіктер көбінесе жолаушылардың жамбас тұсына тиеді, бірақ бұрынғы, «ат жағасы» деп аталатын түрлері жолаушыларды иықтарынан ұстайтын). Қамтамасыз ету құрылғыларында қауіпсіздік үшін әр жағынан екі-екіден құлыптау механизмі болады. Егер біреуі істен шықса, қамтамасыз ету құрылғысы құлыпталған күйде қалады. Көптеген қазіргі заманғы дөңгелекті тау-кендерде қосымша қауіпсіздік үшін қауіпсіздік белбеулері де бар. Иықтан ұстайтын белдіктерде бұл белбеу көбінесе тек сәндік элемент болып табылады, өйткені белдік өзіндік құлыпталады. Жамбас белдігі алғаш рет 1907 жылы Кони-Айлендтегі Drop the Dip дөңгелекті тау-кенінде қолданылды. Жамбас белдігі – бұл пойыздың еденіне немесе қабырғасына бекітілген, артқа қарай иілген, жолаушының жамбасына тиетін, төселген таяқшадан тұрады. Мұндай қамтамасыз ету құрылғылары көбінесе инверсиясы жоқ дөңгелекті тау-кендерде кездеседі. Кейбір инверсиялық дөңгелекті тау-кендер, әсіресе Антон Шварцкопф жасағандары, иықтан ұстайтын белдіксіз қауіпсіз жұмыс істейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, жамбас белдігі бар инверсиялық дөңгелекті тау-кендер тік бұралуларды ғана орындай алатын, себебі қарапайым клотоидты бұралу арқылы өтетін кезде жоғары центростремителдік күш (және төмен жақтық күш) жолаушыларды пойызда қауіпсіз ұстауға көмектеседі. Бірақ, инженерлік саласындағы қазіргі заманғы жетістіктердің арқасында, күрделі инверсиялары бар көбірек дөңгелекті тау-кендер иықтан ұстайтын белдіксіз жұмыс істей алады. Мысалы, Premier Rides компаниясының LIM-те іске қосылатын дөңгелекті тау-кендерінің көпшілігі (олардың басым бөлігі бірнеше инверсиялық элементтерге ие) тек жамбас белдігімен жұмыс істейді. Жамбас белдігі, мысалы, базз-барлар сияқты, жолаушыға иықтан ұстайтын белдіктерге қарағанда қозғалыс еркіндігін береді, бұл кейбіреулер үшін қауіптілік сезімін күшейтеді. Иықтан ұстайтын белдіктер, ең көп таралған түрі, әр орындықтың үстіне орнатылған, төмен қарай иілген, U пішіндес, төселген таяқшадан тұрады. Инверсиясы бар дөңгелекті тау-кендер көбінесе осы типтегі қамтамасыз ету құрылғысын қолданады. Сонымен қатар, кері және еденсіз дөңгелекті тау-кендердің барлығы дерлік осы типтегі қамтамасыз ету құрылғысын қолданады, өйткені жамбас белдігін орнату қиын. Иықтан ұстайтын белдіктердің бір кемшілігі – олар жолаушыға ыңғайсыздық туғызуы мүмкін (костерді жақсы көретіндер арасында «бас шайқауы» деп аталады), әсіресе тегіс емес дөңгелекті тау-кендерде. Иықтан ұстайтын белдігі бар дөңгелекті тау-кендерге отырмас бұрын сырғаларды алып тастау ұсынылады. Кейбір аттракциондар, мысалы, Сидар-Пойнттағы Маверик, жолаушылардан отыру алдында сырғаларын алып тастауды талап етеді. Бірақ, екі типті қамтамасыз ету құрылғысы да жоқ жұмыс істеп тұрған дөңгелекті тау-кендер де бар. Идлвилд пен Соакзондағы Ролло Костер осыған жақсы мысал. Әдетте, аз немесе мүлдем ауа уақыты жоқ (орындықтың үстінен көтерілу) дөңгелекті тау-кендерде қамтамасыз ету құрылғылары болмайды. 2006 жылдың басына дейін Ұлыбританиядағы Блэкпул Плезер Бичіндегі Ролеркостер де ешқандай қамтамасыз ету құрылғысысыз жұмыс істеді, бірақ 2007 жылғы маусымда оған қауіпсіздік белбеулері қосылды. 2008 жылы Big Dipper Rollercoaster пойыздары орнатылды. "Ролеркостер" қазір жамбас белдігімен жұмыс істейді, бірақ бастапқы пойыз әлі станциядағы ауысу жолында сақтаулы тұр.