Кіріспе

Рим билігіне қарсы Каратакустың соңғы шайқасы (50 жылы)

Каратакустың Рим билігіне қарсы соңғы шайқасы 50 жылы өтті. Публий Осторий Скапула басқарған римдік әскерлер британиялықтарды жеңіп, одан кейін 43 жылдан бері Британияны римдіктер басып алуына қарсы қарулы қарсылықтың көшбасшысы болған Каратакусты тұтқындады. Ол Римде көрсетіліп, император Клавдийдің алдында сөйлеу мүмкіндігіне ие болды, ол оның және оның отбасы мен қызметкерлерінің өмірін сақтады.

Орналасқан жері

Тацит бұл жерді ордовиктердің аумағына шектейді, олардың шекаралары қазір белгісіз. Ол қазіргі Уэльстің орталық және солтүстік бөлігін қамтиды. Ол бірнеше мәлімет береді, олар шайқас орнын шектейді, бірақ нақты анықтай алмайды: мәтін = [Каратак] біздің әскер үшін алға жылжу мен шегіну қиын, ал олар үшін салыстырмалы түрде оңай болатын позицияны таңдады, содан кейін кейбір биік төбелерде, олардың беткейлеріне көлбеу еңіспен жақындауға болатын жерде, қамал ретінде қызмет ету үшін тастар үйді. Оның алдында әр түрлі тереңдіктегі өзен, ал оның қарулы әскері қорғанысының алдында тұрды. Оның топографиялық мәліметтеріне аты жоқ өзен кіреді, кейбір жерлерінде кешіп өтуге болатын, жоғарғы төбелерге жақын, қолжетімсіз беткейлер мен көптеген бос тастар, мүмкін, құмды беткейлер, сонымен қатар жаттығудан өткен әскерлер тығыз жиналған кезде көтерілуге болатын көлбеу жолдар бар. Жергілікті аңыздар бойынша әртүрлі орындар айтылады, бірақ ешқандай ұсынылған орын академиялық сенімділікке жете қойған жоқ және Тациттің барлық элементтерін толықтырмайды. Тацит өзеннің атын атамайды, бірақ кейбір жергілікті тарихшылар оны Северн деп есептейді. Шропширдегі Каер Карадок төбесіндегі төбе бекінісі өзінің атымен шайқасқа байланысты. Жергілікті аңыз бойынша, ол Малверн тауларындағы Британдық лагерде орналасқан. Алайда, Северн Малверн тауларынан көрінсе де, Тациттің орынды сипаттауына сәйкес келмейтіндей алыс, ал Северн Каер Карадок тауынан көрінбейді. Сондай-ақ, Caersws-тен батысқа қарай, Cefn Carnedd-те жер жұмыстарының қалдықтары бар жер де ұсынылған.

Ұрыс алдындағы баяндамалар

Бұл жағдайда Тацит басшылар немесе ер адамдар айтқан нақты сөздерді құрастырудың қалыпты тәжірибесін ұстанбайды. Британдық жақтан ол былай деп хабарлайды: «Сосын рулардың басшылары қатар-қатар аралап, өздерінің әскерлерін жігерлендіріп, рухын көтеріп, қорқыныштарын жеңілдетіп, үміттерін оятып, соғысқа шақыратын барлық мүмкіндіктерді пайдаланды. Ал Каратак, олардың бостандығын қайтарудың немесе мәңгілік құлдыққа түсудің бастауы осы күн мен шайқас болатынын айтып, әр жерге ұшып жүрді. Ол ата-бабаларына атынан шақырып, Цезарь диктаторын қуып шығып, олардың батырлығы арқасында римдік желім мен салықтан босап, әйелдері мен балаларының қауіпсіздігін сақтап қалғанын еске салды. Ол осылай сөйлеп тұрғанда, әскер дауыспен қолдау көрсетті; әрбір жауынгер ұлттық сертімен қарудан немесе жарадан тайсалмайтынына ант берді. Осторий күшті бекініске, рухтанған жауынгерлерге қарсы тұрып, тікелей шабуылға баруға құштар емес еді. Тацит былай деп хабарлайды: «Мұндай ынта римдік генералдың күшін жойды. Өзен, оған салынған қамал, тік жарлар, қатал қарсылық және әр жерде көзге түсетін жауынгерлер оны ойсыратты. Осы уақытқа дейін бірнеше жыл бойы Уэльсте Каратакты қуған рим әскерлері шешуші шайқасқа асығып тұрды. Бірақ олардың сарбаздары "Батылдықпен барлық қиындықтардың үстінен өтуге болады" деп айқайлап, шайқасқа бел буып, әскердің жігерін қоздырды.»

Шайқас

Осториус өз әскерінің алдындағы беткейлердегі жолдарды байқап тұрды. Ол өз әскерін өзеннің сусымалы бөліктері арқылы жіберді. Римдік сарбаздарға зымырандар жауды, бірақ олар өздерін қорғау үшін "тестудо" формациясын қолданып, тас қамалдарды бұзды. Римдіктер қорғанысқа енген соң, қанды шайқаста бұзып өтті. Британиялықтар төбелерге шегінді, бірақ римдіктер қосалқы әскерлер мен легионерлердің күшімен шабуылды жалғастырды. Британиялықтар көбінесе дене бронясы мен қарусыз болды, сондықтан олар қашқа бас салды; римдік әскерлері қашқандарды тығыз қуып жетті. Тацит былай баяндайды: Осториус позицияның қол жетімсіз және шабуылға болатын жерлерін анықтағаннан кейін, ашулы әскерін бастап, өзенді қиындықсыз кешіп өтті. Ол кедергіге жеткенде, егер шайқас зымыранмен жүргізілсе, жаралар мен қырғын біздің сарбаздарға көп түсті, бірақ біз әскери "тестудо" формациясын құрдық, және дөрекі, нашар құрастырылған тас қоршау бұзылды, сонда қолға қолға шайқас тең болды, варварлар биікке шегінді. Дегенмен, тіпті сол жерде де, жеңіл және ауыр қаруланған сарбаздар шабуылға ұмтылды; біріншілері жауды зымырандармен мазалады, ал екіншілері олармен жақындасып, британдықтардың қатарларын бұзды, олардың дене бронясы мен қарулары болмады. Олар қосалқы әскерлерге қарсы шыққанда, біздің легионерлеріміздің қылыштары мен сүмбілерімен құлатылды; егер олар кері бұрылса, олар қайтадан қосалқы әскерлердің қылыштары мен сүмбілерімен кездесті.

Салдары

Тацит былай деп жазады: мәтін = Бұл даңқты жеңіс болды; Каратақтың әйелі мен қызы тұтқындалды, сондай-ақ оның бауырлары да бас беруге келісті. Каратақтың өзі қашып құтылды. Ол солтүстікке қашып, Бриганттардан қорғаныш іздеді. Бриганттардың патшайымы Картимандуа жеке билігі үшін Римге тәуелді болды, және ол оны тізгінмен римдіктерге тапсырды. Тацит хабарлайды: мәтін = Бақытсыз адамдар сирек қауіпсіздік табады, және Британиядағы соғыс басталғанына тоғыз жыл өткен соң, Каратақ, Картимандуадан, Бриганттардың патшайымынан қорғаныш іздеп, тізгінмен ұсталды және жеңімпаздарға берілді.