Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Непалдың алғашқы жоспарланған қаласы
First planned city of Nepal
Раджбирадж – Непалдың Мадеш провинциясының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан орташа өлшемді муниципалитет. Қала 1938 жылы «Үндістанның қызғылт қаласы» Джайпурдың ықпалымен жоспарланғандықтан «Непалдың қызғылт қаласы» деп те аталады, бұл оны Непалда қала құрылысы бойынша алғашқы қалашық етеді. 1959 жылы муниципалитет деп жарияланды. 2011 жылғы халық санауы бойынша қалада 37 738 адам тұрды, бірақ соңғы бағалау бойынша халық саны 69 803-ке жетіп, оны Непалдағы 33-ші ірі муниципалитет етіп отыр. Қала аумағы 16 округтен тұрады. Қала XIV ғасырдың басында Сена әулеті қайта салған ежелгі Радждеви храмының құрметіне аталған. Раджбирадж Непалдың қазіргі тарихында саяси белсенді қала ретінде танымал және елдің көптеген көрнекті тұлғаларының туған жері болып табылады. Раджбирадж Мадеш провинциясының Саптари 2(Б) сайлау округіне қарасты, ол әр бес жыл сайын провинциялық жиналысқа өкіл сайлайды және Саптари 2 сайлау округінің құрамына кіреді, ол да бес жыл сайын депутат сайлайды. Қалаға барудың негізгі көліктік жолы – автомобиль жолдары, сонымен қатар әуе байланысы да бар. Қалаға басты сауда жолдары – қаланың шығысында орналасқан Непалдың Биратнагар қаласы және оңтүстігіндегі Индо-Непал шекарасындағы Кунаули өткелі арқылы жүзеге асырылады.
Rajbiraj is a mid sized municipality located in the south eastern part of Madhesh Province of Nepal. The city is also called the "Pink City of Nepal" because the township was designed in 1938 based on influence from the "Indian Pink City" Jaipur thus making it the first township in Nepal to receive urban planning. It was declared a municipality in 1959. According to the 2011 census, the city had a population of 37,738 but the latest population is estimated to be 69,803 making it the 33rd largest municipality in Nepal. The city area is spread over and comprises 16 wards. The city is named after the ancient temple of Rajdevi, rebuilt by the Sena kings in the early 14th century. Rajbiraj has prominently served as a politically active town in the modern history of Nepal and has been the hometown to a number of icons of the nation. Rajbiraj comes under the Saptari 2(B) assembly constituency which elects a member to the Provincial Assembly of Madhesh Province once every five years and it is a part of the Saptari 2 constituency which elects its MP once in five years. Roadways are the major mode of transportation to the town but it also has air connectivity. The major trade routes to the town are offered by the Nepalese metropolis of Biratnagar situated east to the city as well as the Indo Nepal border of Kunauli situated south to the city.
Ежелгі дәуір
Қала Митила аймағының бір бөлігі болып табылады, бұл ежелгі патшалық, король Джанаканың (б.з.д. VIII-VII ғасырлар) тұсында маңызға ие болған. Қала Жаңқапурдың тарихи егіз қаласы, сондай-ақ Кушадваджаның ордасы ретінде белгілі, ол король Жанканың інісі. Оның 3 қызы – Мандави, Урмила және Шрутакирти Бхаратаға, Лакшманаға және Шатругнаға үйленген. Кейін Кушадваджа өз министрлері арқылы аймақты басқарды және Санкасияға көшті. Орта ғасырларда, шамамен 520 жылы, Салахеш патша Митила аймағын биледі және астанасын Лахан қаласына жақын, Раджбирадж қаласынан батысқа қарай 35 км жерге орналастырды. Ең күшті және танымал патшалық – Карнат әулеті, 11 ғасырдан 14 ғасырдың басына дейін Митиланы (Тирхут деп те аталады) биледі. Карнат әулетінің бесінші патшасы Шактисингх Дев (1285-1295 жж.) билігін кіші ұлы Харисимхадеваға өткізгеннен кейін бұл аймақтан өтіп, әйгілі және ежелгі Чиннамаста Бхагавати храмын және храманың жанындағы бекінісін салған, ол жергілікті жерде Гадхи Гаачхи деп белгілі. Карнат әулеті құлағаннан кейін, 13 ғасырдың басында Бенгалиядан Рупнагар арқылы Митилага келген Сена әулеті 15 ғасырдан 18 ғасырға дейін бұл аймақты билей бастады. Непал үкіметі оны үлгілі қала ретінде дамытуды жоспарлап отыр. Бас инженер және сәулетші Дилли Жанг Тапа Раджбираждың жобасын Үндістанның Джайпур қаласының үлгісінде жасаған. Қазіргі таңда қала Шығыс Непалдың білім беру орталығы ретінде танылған, көптеген мектептер мен колледждер ашылуда.
The city is part of the Mithila region which was an ancient kingdom which rose to prominence under King Janaka ( 8th 7th centuries BCE). The city is historical twin city of Janakpur also known to be a seat of Kushadhwaja the brother of King Janka whose 3 daughters Mandavi, Urmila and Shrutakirti were married to Bharata, Lakshmana and Shatrughna. Kushadhwaja later ruled the area through his ministers and moved to Sankasya. During the Medieval Period around 520 CE, King Salahesh reigned over Mithila region and made his capital near Lahan, 35 km west to Rajbiraj. The most powerful and prominent kingdom, Karnat dynasty comes into power and ruled Mithila (also known as Tirhut) from 11th century to early 14th century. The fifth King of karnat dynasty, Shaktisingh Dev (r. 1285 to 1295 CE) was travelled through this region after transferring his supremacy to his younger son Harisimhadeva and built the famous and ancient Chinnamasta Bhagawati Mandir as well as his fort nearby the temple, which is known as Gadhi Gaachhi locally. After the fall of Karnat dynasty, the Sena dynasty which was entered in Mithila, through Rupnagar from Bengal around early 13th century started ruling this region from 15th century to 18th century. The Nepal government plans to develop it as a model city. Chief Engineer and Architect Dilli Jang Thapa designed Rajbiraj based on Indian city Jaipur. The city is now recognized as an educational capital of Eastern Nepal with various schools and colleges opening.
Топонимика
Раджбирадж қаласы Радждеви храмының атымен аталған. "Радж" сөзінің мағынасы Радждеви храмының атынан келген, ол "мемлекет" дегенді білдіреді, ал "бирадж" – "қоныстану" немесе "өмір сүру" дегенді білдіреді.
The city of Rajbiraj is named after Rajdevi Temple. The Meaning of Raj comes from the name of the Rajdevi temple which means "state" and biraj means "to reside" or "to live".
Интраситтілік
Қала ішінде тасымалданудың ең қолайлы тәсілі – велосипедтік және электрлік рикшаларды пайдалану. Қысқа қашықтықтарға авторикшалар да бар, бірақ олар негізгі базар аумағында қызмет көрсетпейді.
The best way of getting around the city is by using cycle rickshaws and electric rickshaws. There are also auto rickshaw running short distances but they don't operate in the main market area.
Климат
Раджбирадж муниципалитеті ерекше тропикалық климатқа ие. Жылдың үш негізгі маусымы бар: жаз, муссон және қыс. Непалдың жазық (Терай) аймағында орналасқандықтан, Раджбирадждің климаты мен ауа райы көбінесе ыстық болады. Жазғы маусым сәуірдің басынан тамызға дейін созылады, температура 23°C (73°F) пен 44°C (111°F) аралығында өзгереді. Шілде айында муссон басталады, оған шаң және дауылдар әкеледі. Қысқы маусым қазан айынан наурыз айына дейін жалғасады. Муссон кезіндегі ылғалдылық қыс келгенде азаяды. Қала жағымды, күннөлді күндерді және салқын түндерді ұсынады, температура 6°C (41°F) пен 30°C (86°F) аралығында болады. Раджбираджға қысқы маусымда келу ең тартымды уақыт. Туристер қыркүйек айының ортасынан наурыздың соңына дейін немесе сәуірдің басына дейін көптеп келеді. Жалпы алғанда, қаңтар айы жылдың ең суық, ал маусым айы ең ыстық айы болып табылады.
Rajbiraj Municipal has particularly a tropical climate. The three main seasons, summer, monsoon and winter respectively. Being located in the Plain (Terai) lands of Nepal, the climate and weather of Rajbiraj is usually hot. The summer season runs from Early April to August and touches temperature ranging from 23 °C (73 °F) to 44 °C (111 °F). Monsoons arrive in the month of July heralded by dust and thunderstorms. The winter season prevails from the month of October till the month of March. Humidity, which prevails during monsoons, diminishes at the arrival of winters. The city observes pleasant sunny days and enjoyable cool nights with the temperature ranging from 6 °C (41 °F) to 30 °C (86 °F). Rajbiraj winter season is the most appealing time to pay here a visit. Tourists arrive in large numbers, anytime between mid September to late March or early April. Overall the January is the coldest month and June is the most hottest month in the year.
Туризм
Раджбирадж ауыл шаруашылығы өнімдері, дәмдеуіштер және қолөнер бұйымдарымен танымал. Митила суреттері мен Майтхили мәдениеті зерттеуге лайықты туризмнің маңызды бөлігі болып табылады. Көрерлік жерлердің қатарында көптеген индуист ғибадатханалары бар. Олардың кейбіреулері 2000 жылдан астам көне. Қаладан 40 минуттық жерде орналасқан Коши-Таппу жабайы табиғат қорығы өте танымал. Қаладан 25 шақырым қашықтықтағы Коши бөгеті де тартымды орын. Ең жақын ішкі Мадхеш аймағында Даран (75 км) және Гайхат (60 км) қалалары орналасқан.
Rajbiraj is famous for agricultural products, spices and handicrafts. Mithila Paintings and Maithili culture is the main part of tourism to be explored. There are many religious Hindu temples to visit. Some of them are more than 2000 years old. The Koshi Tappu Wildlife Reserve famous for its wildlife is just 40 minute drive from the city. The Koshi Barrage is also the attraction which is only 25 km far from the city. The nearest inner madhesh part includes Dharan (75 km) and Gaighat (60 km) far.
Киім-кешегі
Әйелдер көбінесе салвар-камиз киеді, ал әйелдер сари киген күйде көрінеді. Ерлер көбінесе шалбар, көйлек және футболка сияқты батыс киімдерін таңдайды, дәстүрлі дхоти мен курталардан гөрі, бірақ ерлер Пуджа және мерекелер кезінде дәстүрлі киім киеді. Әйелдер де көшеде әртүрлі джинсы киіп, батыс киімдерін көбірек киюге бейімделіп келеді. Жеке мектептерде, колледждерде және кампустарда көбінесе қыздар T-юбкалар мен мини-юбкалар киеді. Жас әйелдерді арнайы жағдайларда, мысалы, тойларда және мерекелерде лехенга киген күйде көруге болады.
The females are usually seen in the salwaar kameez and women are seen in the sarees. Males usually wear western garments like pants, shirts and T shirts, rather than the traditional dhoti and kurtas, although males often wear traditional dress during Puja and festivals. Females are also gradually taking up more and more Western wear, with variety of jeans in the streets. There are fewer girls seen wearing T skirts and Miniskirts predominating in the private schools, colleges and campuses. Younger females also seen wearing Lehenga in special occasion like wedding ceremony and festivals.
Діни орындар
Радждеви ғибадатханасы – қаланың шығысында орналасқан 14 ғасырға дейінгі тарихи индуистік ғибадатханасы және қаланың ең танымал нысандарының бірі. Ол Радждеви қасиетті құдайына арналған. Бұл ғибадатхана индуистер үшін маңызды символ болып табылады, ал қазіргі құрылысы 1990 жылдар аралығында салынған. Қалада Бхагавати ғибадатханасы, Багешвари ғибадатханасы, Шри Радха Кришна ғибадатханасы, Байшнави Кали ғибадатханасы, Тхангачи ғибадатханасы, Читрагупта ғибадатханасы сияқты тағы да бірнеше индуистік ғибадатханалар бар, онда жамағат күн сайын дұға жасауға келеді. Қаланың шығыс орталық бөлігінде мұсылмандар жиналып, Жұма намазын оқитын Нұри Жама мешіті орналасқан.
Rajdevi Temple is a historic pre 14th century Hindu temple located on the east of the city and is one of the most prominent landmarks of the city. It is dedicated to the deity Rajdevi. The temple is a significant symbol for Hindus and the present structure was built between 1990. There are other Hindu temples in the city like Bhagwati Temple, Bageshwari Temple, Shree Radha Krishna Temple, Baishnavi Kali Mandir, Thangachi Mandir, Chitragupta Mandir where devotees come to offer prayer every day. There is a Noori Jaama Masjid in the eastern central part of the town where Muslims congregate to perform Salat al Jumu'ah.
Сәулет
Қала Саптакоши өзенінің тасқынынан ауыр зардап шеккен Саптари ауданының сол кездегі орталығы Хануманнагардан кейін жоспарланды. 1938–39 жылдары сол кездегі шығыс әскерлерінің басшысы Бабер Шамшер Жанг Бахадур Рана және оның өкілі, сол кездегі губернатор (Бадахкім) Пракаша Шамсер ЖБ Рана Раджбираджді Саптари ауданының орталығы ретінде бекітіп, мақұлдады. Раджбирадж қаласы сол кездегі бас сәулетші және инженер Дилли Жунг Тапамен 60 бигха жерге негізделіп, үнді қаласы Джайпур үлгісінде жүйелі түрде жоспарланды. Қоныстанғанға дейін бұл жерде тығыз ормандар болған, онда түлкілер дауыстаған. 1941 жылы қала Саптари ауданының орталығы мәртебесін алып, тұрғындарға толыққанды қызмет көрсетуге кірісті. Алғашқыда қала 60 бигха жерді құрады, бірақ кейіннен солтүстік жағына 10 бигха жер мемлекеттік кеңселерге (Качахари желісі) қосылды, ал оңтүстік жағына қалалық қызметкерлердің тұруына арналған 8 бигха жер (Сварна тол) қосылды, осылайша жалпы ауданы 78 бигхаға жетті.
The city was planned after the then headquarter of Saptari district Hanumannagar, which was heavily affected by the Saptakoshi river floods. In 1938–39, Baber Shamsher Jang Bahadur Rana, then head of the eastern command and his representative then Governor (Badahakim) Prakasha Shamser JB Rana justifies and approved Rajbiraj as the headquarter of Saptari district. Rajbiraj city was systematically designed based on the Indian city Jaipur by then chief architect and engineer Dilli Jung Thapa in 60 Bigha of land. There was dense jungle where fox roared before the proper inhabited took place. In 1941, the city gained the status of the headquarter of Saptari district and fully operational for inhabitant. Initially, the city was planned in 60 bigha of land but later 10 bigha of land was added to northern side for government office (Kachahari line) and 8 bigha of land in southern side was added to the city for the officials resident area (Swarna tol) making it in total 78 bigha of land.
Фестивальдар
Негізгі діни мерекелерге ірі индуистік мерекелер – Виджая Дашами, Дипавали, Чхат, Холи, Сама Чакева және Вишвакарма Пуджа кіреді. Чхат пен Холи мерекелері карнавал сияқты көңілді атмосферада кеңінен тойланады. Жергілікті халық осы мерекелерді тойлау тәсілімен мақтанады.
Major religious celebrations include the major Hindu festivals Vijaya Dashami, Dipawali, Chhath, Holi, Sama Chakeva and Vishwakarma Puja. The Chhath and Holi is heavily celebrated with a carnival like atmosphere. The locals people take pride in the way these festivals are celebrated.
Асханалар
Бұл аймақтың негізгі тағамдары күріш, роти, ачар, чатни, дал, сааг, панир, маах, қой еті және кәрі болып табылады. Мерекелік күндері адамдар көкөністерден жасалған, жергілікті атауы "Таруа" болатын көптеген қуырылған тағамдар мен басқа да арнайы тағамдар дайындайды. Жергілікті Майтхили асханасы күріш, бидай, балық және ет тағамдарының кең ассортиментін, сондай-ақ түрлі дәмдеуіштерді шебер пайдалануды қамтиды. Ең танымал тағамдардың ішінде Кадхи бари, Палак панир, Хичди, Алу муттер, Дум Алу, қой еті/тауық биряни және десерттер – Қажа, Жалеби, Малпуа, Рабри, Хир, Текуа, Ладду және Гулаб Джамун бар. Қаланың әдеттегі тағамдары Майтхил, Непал және Үнді асханаларының ықпалында. Багия, Мурхи ке лай, Литти де халық арасында кең таралған. Сонымен қатар, Самоса, Чаат, Панипури, Чоу-мейн, Момо, Омлет және Секува сияқты көше тағамдары Раджбирадж тұрғындарының сүйіктісі.
The staple diet of the region is rice, roti, achar, chatni, dal, saag, paneer, maachh, mutton and curry. On the festive occasions, people prepare a number of fried items of vegetables, locally known as Tarua as well as other special items. The local Maithili cuisine comprises a broad repertoire of rice, wheat, fish and meat dishes and the skilled use of various spices. The popular dishes includes Kadhi bari, Palak paneer, Khichdi, Aloo mutter, Dum Aloo, Mutton/Chicken Biryani and the desserts Khaja, Jalebi, Malpua, Rabri, Kheer, Thekua, Laddu and Gulab Jamun. The commons dishes of the city is influenced with Maithil cuisine, Nepalese cuisine and Indian cuisine. Bagiya, Murhee ke laai , litti are also popular among people. Street foods such as Samosa, Chaat, Panipuri, Chow mein, Momo, Omelette and Sekuwa are favourite among Rajbirajians.
Тілдер
Қалада ең көп қолданылатын және кең таралған тіл – маитили тілі. Маитилиден кейін непали тілі де жақсы түсініледі және іскерлік және әкімшілік мақсаттар үшін кеңінен қолданылады. Тарихи тұрғысынан алғанда, Ражбирадж – Митила мәдениетінің маңызды орталықтарының бірі саналған.
The most commonly and widely speaking language of the city is Maithili. After Maithili, Nepali is also well understood and widely used for business and administrative purposes. Historically, Rajbiraj was considered one of the great center of Mithila culture.
Білім беру мекемелері
Раджбирадж қаласында жақсы дамыған білім беру инфрақұрылымы бар. Қаланың ғана емес, сонымен қатар аймақтың және елдің қажеттіліктерін қанағаттандыратын көптеген колледждер мен мектептер бар. Раджбираджта бастауыш, негізгі, орта, жоғары орта, аға орта, бакалавриат және магистратура деңгейлеріндегі білім беру мекемелері орналасқан. Раджбирадж – Непалдың Шығыс аймағының білім беру орталығы.
Rajbiraj has a well established education infrastructure. There are a number of colleges and schools meeting the requirements of not only the city but the region and country as well. It is home to several Educational institutions for pre primary, Primary, Secondary, High Secondary, senior secondary, graduate and post graduate studies. Rajbiraj is an educational hub of Eastern Region of Nepal.
Спорт
Қаланың жас ұрпағы арасында кабадди мен крикет ең танымал спорт түрлері. Қалада 3 жергілікті стадион бар. Спорттық іс-шаралар көбінесе қала орталығындағы көп мақсатты Радж Рангасала стадионында өтеді. Крикет, футбол, волейбол, баскетбол, кабадди, бадминтон сияқты спорт түрлері кең таралған. Фридом крикет клубы мен Радждеви крикет академиясы қаладағы ең белсенді крикет клубтары. Махендра клубы қалада футболды дамытумен айналысатын ең белсенді ұйымдардың бірі және "Саптари Алтын Кубогы" аймақтық клубтар арасындағы футбол турнирін ұйымдастырады.
Kabaddi and Cricket are the most popular sports among the younger generation in the city. The city has 3 local stadiums. The sporting activities are mainly centered in the multipurpose stadium Raj Rangasala in the main city. The popular sports are cricket, football, volleyball, basketball, kabaddi, badminton etc. Freedom cricket club and Rajdevi cricket academy are the most active cricket club in the city. Mahendra Club is one of the most active organizations promoting football in the city and organizes a regional club level football tournament: the Saptari Gold Cup.