Мустаң: Тибет мәдениетіне жақын ежелгі патшалықтың тарихы
Upper Mustang
Мустанг (Непал) – бұрынғы тәуелсіз мемлекет, қазіргі аудан. Тарихы, географиясы, тілі, мәдениеті және Гималай тауларындағы сауда жолдары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мустанг ауданының солтүстік аймағы, Непал. Мустанг мемлекеті ([[Непал тілі]] жалпы атауы = Жоғарғы Мустанг) мәртебесі = Тәуелсіз егемен мемлекет (1380–1795) Непалдың тәуелділігі (1795–2008) өмір сүру мерзімі = 1380–2008 үкімет түрі = Монархия құрылған жылы = 1380 жойылған жылы = 2008 күні = 7 қазан p1 = s1 = Мустанг ауданы сурет туы = Мустанг туы.svg сурет картасы = Жоғарғы және төменгі Мустанг.png картаның мәтіні = Жоғарғы және төменгі Мустанг жергілікті билік органдарымен ауданы (км²) = 2020 ауданы (шаршы миль) = 700 Соңғы жылдары даму жұмыстары артып келеді.
Northern area of Mustang District, Nepal
मुस्ताङ राज्य ([[Nepali language
| common name = Upper Mustang
| status = Independent sovereign state (1380 1795)Dependency of Nepal (1795 2008)
| life span = 1380–2008
| government type = Monarchy
| event start = Established
| year start = 1380
| date start =
| event end = Abolished by the Federal government
| year end = 2008
| date end = 7 October
| p1 =
| s1 = Mustang District
| image flag = Flag of Mustang. svg
| image map = Upper & lower Mustang. png
| map caption = Upper & lower Mustang with local level bodies
| official languages =
| area km2 = 2,020
| area sq mi = 700 Development work has increased in recent years.
Тарих
Мустанг бір кезде Тибетпен тіл және мәдениет жағынан тығыз байланысты болғанымен, тәуелсіз мемлекет болған. 15-17 ғасырларда Мустангтың стратегиялық орналасуы Гималай және Үндістан арасындағы сауданы бақылауға мүмкіндік берді. 18 ғасырдың соңында Непал мемлекеті Мустангты басып алды және 1795 жылы Непал Корольдігінің тәуелділігіне айналды. Ло Мантанг Корольдігі Қытай-Непал соғысы кезінде Тибет және Цин империясын қолдады. Мустанг тұрғындарының көпшілігі монархияны мойындағанмен, Непал үкіметінің бұйрығымен 2008 жылдың 7 қазанында монархия жойылды. Соңғы ресми, кейін ресми емес патша (раджа немесе гьелпо) – Джигме Дорже Палбар Биста (1930–2016) болды, оның әулеті тікелей 1380 жылы осы буддалық мемлекетті құрған батыр Аме Палға дейін жетеді. Аме Пал Ло және Мустангтың Ло Мантанг астанасын құруға және салуға жетекшілік етті, бұл қала қабырғалы қала ретінде сол кезден бері сыртқы түрінде көп өзгермеді. 2007 жылы Мустангтағы бір шабандоз Будданың өмірін бейнелейтін 55 үңгір суретінен тұратын жиынтықты тапты.
Mustang was once an independent kingdom, although closely tied by language and culture to Tibet. From the 15th to the 17th century, its strategic location granted Mustang control over the trade between the Himalayas and India. At the end of the 18th century, the kingdom was annexed by Nepal and became a dependency of the Kingdom of Nepal in 1795. The Kingdom of Lo Manthang supported Tibet and the Qing Empire during the Sino Nepalese War. Though still recognized by many Mustang residents, the monarchy ceased to exist on October 7, 2008, by order of the Government of Nepal. The last official and later unofficial king (raja or gyelpo) was Jigme Dorje Palbar Bista (1930–2016), who traced his lineage directly back to Ame Pal, the warrior who founded this Buddhist kingdom in 1380. Ame Pal oversaw the founding and building of much of the Lo and Mustang capital of Lo Manthang, a walled city that has changed little in appearance since that time period. In 2007, a shepherd in Mustang discovered a collection of 55 cave paintings depicting the life of the Buddha.
Демография
2001 жылы Мустанг ауданының жалпы халқы 14 981 адамды құрады, олар үш қала және шамамен отыз кішігірім елді мекенге таралып орналасқан. Тұрғындары такали, гурунг тайпаларынан немесе дәстүрлі Мустанг аймағында негізінен тибеттіктер. Мустанг халқының көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары, Кали Гандаки өзенінің жағасында тұрады. Ауыр жағдайлар қыс айларында Непалдың төменгі аймақтарына үлкен көші-қонға себеп болады. Мустанг ауданының әкімшілік орталығы – Джомсом (Кагбениден оңтүстікке қарай орналасқан), онда 1962 жылдан бері әуежай бар, ал Мустанг 1992 жылы батыс туризмі үшін ашылғаннан бері негізгі туристік қабылдау орталығына айналды.
The population of the whole Mustang District in 2001 was 14,981, spread between three towns and approximately thirty smaller settlements. The inhabitants are either Thakalis, Gurung or, in traditional Mustang, primarily Tibetan. Most of the population of Mustang lives near the Kali Gandaki River, above sea level. The tough conditions cause a large winter migration into lower regions of Nepal. The administrative center of Mustang District is at Jomsom ( south of Kagbeni) which has had an airport since 1962 and has become the main tourist entry point since Mustang was opened to western tourism in 1992.
География
Мустангтың негізгі гидрографиялық ерекшелігі – Гандаки өзені. Өзен оңтүстікке қарай Непал Терайына қарай ағып, Мустангты екіге бөледі. Бұрын өзенге параллель жолдар Тибет пен Үндістан арасындағы маңызды сауда жолы болған, әсіресе тұз тасымалында. Оңтүстік Мустанг ауданындағы өзен аңғарының бір бөлігі Кали Гандаки шатқалын құрайды, кейбір есептеулер бойынша ол әлемдегі ең терең шатқалдардың бірі. Дәстүрлі Мустанг (Ло Корольдігі) ең ұзын жері солтүстік-оңтүстікке, ең енді жері шығыс-батысқа қарай созылған, биіктігі Кагбениден солтүстікке қарай Кали Гандаки өзеніндегі теңіз деңгейінен бастап, Оңтүстік-Шығыс Мустангтағы Хамжунг Химал шыңына дейін жетеді.
The main hydrographic feature of Mustang is the Gandaki River. The river runs southward towards Nepal Terai, bisecting Mustang. Routes paralleling the river once served as a major trade route between Tibet and India, especially for salt. Part of the river valley in the southern Mustang District forms the Kali Gandaki Gorge, by some measures the deepest gorge in the world. Traditional Mustang (the Lo Kingdom) is north–south at its longest, east–west at its widest and ranges from a low point of above sea level on the Kali Gandaki River just north of Kagbeni to at Khamjung Himal, a peak in southeast Mustang.
Көлік
Жоғарғы Мустанг – Непал мен Тибет арасындағы ежелгі сауда жолында орналасқан, Сиккимнің батысындағы Гималай таулары арқылы ең төменгі Kora La асуын пайдаланады. Қазіргі уақытта Кора-Ла Қытай мен Непал арасындағы белсенді шекаралық өткелдердің бірі болып табылады. Непал ішіндегі механикалық көлік құралдарының қатынасы 1960 жылдары қолданысқа енген, оңтүстік Тхак және солтүстік Ло аймақтарының шамамен шекарасындағы Джомсомдағы әуежай ашылуымен басталды. Қытай сауданы қайта жандандыруды шешіп, 2001 жылы халықаралық шекарадан Ло Мантанға дейінгі жолды аяқтады. ТАР шекарасының ар жағында Шигаце префектурасының Чжунба ауданы жатыр. Қытайдың 219-шы ұлттық тас жолы Ярлунг Цангпо өзенінің аңғарымен, шекарадан солтүстікке қарай өтеді. Оңтүстіктен жол салу Кали Гандаки шатқалындағы қиындықтарға байланысты тежелді, бірақ кезең-кезеңімен жүргізілді. 2010 жылы жолдағы үзіліс сақталды, бірақ жол 2015 жылға дейін аяқталды және жоғары шасси және төрт дөңгелекті көліктерге қолайлы. Қазіргі уақытта Катмандудан Лхасаға дейінгі ең оңай және кеңінен қолданылатын бағыт – Непалда Арнико тас жолы, ал ТАР-да Қытайдың 318-ші ұлттық тас жолы бір асу арқылы өтеді. Бұл Kora La-дан биік.
Upper Mustang is on an ancient trade route between Nepal and Tibet exploiting the lowest pass Kora La through the Himalaya west of Sikkim. Kora La currently serves as one of the active border crossings between China and Nepal. Mechanized access inside Nepal began with the opening of an airstrip at Jomsom at the approximate boundary between the southern Thak and northern Lo sections of the valley, which was in operation by the 1960s. China eventually decided to revitalize trade and in 2001 completed a road from the international border to Lo Manthang. Across the TAR border is Zhongba County of Shigatse Prefecture. China National Highway 219 follows the valley of the Yarlung Tsangpo River some north of the border. Meanwhile, road building from the south was inhibited by difficulties along the Kali Gandaki Gorge to the south, but proceeded incrementally. In 2010, a gap remained but the road was completed before 2015 and is suitable for high clearance and four wheel drive vehicles. Currently, the easiest and only widely used road corridor, from Kathmandu to Lhasa—named Arniko Highway in Nepal and China National Highway 318 in the TAR—traverses a pass. This is some higher than Kora La.
Туризм
Шетелдіктерге 1992 жылдан бері аймаққа кіруге рұқсат берілген, бірақ Жоғарғы Мустангқа туризм реттелген. Шетелдіктерге кіру үшін арнайы рұқсат алу қажет, он күн үшін 500 доллар, ал содан кейін күніне 50 доллар төлеу керек. Көптеген туристер аймақтың жаяу серуендеу жолдары үшін келеді, олар көбінесе 15 ғасырда қолданылған сауда жолымен саяхаттайды, бірақ жол құрылысы аймақтың жаяу серуендеу жолдарына әсер ете бастады. Қазір әр жылы мыңнан астам батыс туристері келеді, ал 2018 жылдың шілде айының ортасынан 2019 жылдың шілде айының ортасына дейін 7 мыңнан астам адам келген. Тамыз және қазан айлары – ең көп келушілер болатын айлар. 2010 жылдың 27 тамызында Мустангтағы жергілікті жастар лидерлері Непал үкіметі күн сайын төленетін 50 доллардың бір бөлігін жергілікті экономикаға беруден бас тартқандықтан, 1 қазаннан бастап туристерге тыйым салуға қаулы еткен. Бірақ, бұл мерзімнен кейін де келушілер саны азаймады. Мустанг буддалық мәдениетке бай, ол Қытай Халық Республикасының Тибет автономиялық аймағына ұқсас. Бұл Қытай үкіметі ұйымдастырған турларға қарағанда Тибет мәдениеті мен ландшафтын балама тәсілмен танысу мүмкіндігін береді. Ло Мантангтағы Тиджи фестивалі – жергілікті мәдениетті танып-білуге ниеттенген туристер үшін танымал орын. Мустангтағы алғашқы батыс саяхатшысы – швейцариялық зерттеуші және геолог Тони Хаген, ол 1952 жылы Гималай таулары арқылы саяхат жасағанда Корольдікке келген. Француз Мишель Пейссель 1964 жылы Мустангты алғаш рет зерттеу кезінде Ло Мантангта қалған алғашқы батыс саяхатшысы болып есептеледі.
Foreign visitors have been allowed to the region since 1992, but tourism to Upper Mustang is regulated. Foreigners need to obtain a special permit to enter, costing $500 for ten days, followed by $50 per day. Most tourists visit for the region's trekking trails, which largely follow the same trade route used in the 15th century, although road construction is beginning to impact the areas trekking routes. Over a thousand western trekkers now visit each year, with over 7,000 between (mid July 2018 to mid July 2019). August and October are the peak visiting months. On August 27, 2010, local youth leaders in Mustang threatened to bar tourists beginning October 1, 2010 due to the refusal of the Nepalese government to provide any of the $50 per day fee to the local economy. Visitation, however, continued uninterrupted beyond that date. Mustang is rich in Buddhist culture, similar to the area of the Tibet Autonomous Region of the People's Republic of China. It is an alternate way to experience the Tibetan culture and landscape to the tours provided by the Chinese government. The Tiji festival in Lo Manthang is another popular destination for tourists in the area seeking to experience the native culture. The first westerner in Mustang was Toni Hagen, Swiss explorer and geologist, who visited the Kingdom in 1952 during one of his travels across the Himalayas. French Michel Peissel is considered the first westerner to stay in Lo Manthang, during the first authorised exploration of Mustang in 1964.