Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Үндістандық зерттеуші (1800-жылдар)
Indian explorer (1800s)
Кинтуп, Сиккимнен шыққан лепча халқының өкілі, 1880-жылдары Тибет аймағында саяхатшы болған. Ол Тибеттің бұрын белгісіз болған аймақтарын зерттеудегі адалдығымен ең көп танымал. 1892 жылы Кинтуппен кездескен Лоренс Уодделл оны былай сипаттады:
Kinthup, a Lepcha man from Sikkim, was an explorer in the area of Tibet in the 1880s. He is best known for his impressive devotion to duty in surveying a previously unknown area of Tibet. Laurence Waddell, who met Kinthup in 1892, described him as follows:
[Кинтуп] – орташа бойлы, орта жастағы, денелі, белсенді адам. Оның қатал, ауа райына шындалған бет-пішінінде мінсіз жігер мен нық қадамдық белгілі бір көрініс бар. Оның терісі күңгірт италияндықтан аспайды. Оның беті жоғарғы ерінінде бір-екі сирек қылдан басқа шаштан бос. Оның күшті дауысы бірнеше шақырым қашықтықтағы төбеден анық естілген.
[Kinthup] is a thick set active man of medium height and middle age, with a look of dogged determination in his rugged, weather beaten features His complexion is no darker brown than a swarthy Italian. His face is hairless save for one or two straggling bristles on his upper lip His deep chested voice I have often heard calling clearly from a hill top some miles away.
Өмірбаян
1870 жылдары Цанпо өзенінің (кейде "Санпо" деп те жазылады) қайда құятыны белгісіз болды. Бірқатар адамдар бұл өзеннің Брахмапутра (сондай-ақ "Диханг" деп те аталады) деген атпен Бенгал шығанағына ағып түсетін өзенмен бір екенін болжады. Осы жұмбақты шешу үшін Ұлы тригонометриялық сараптаманың Генри Джон Харман, Цанпо өзенін бақылап, оның соңғы құятын жерін анықтау үшін Нем Сингх ("Г.М.Н.") атты зерттеуші-ғалымды жіберді. Г.М.Н.-ге оның көмекшісі, сиккимдік лепча Кинтуп ілесіп келді. Өзеннің үлкен бөлігін зерттегеннен кейін, екеуі Үндістанға қайтып келді. Кинтуптың геодезиялық құралдары мен жазбалары тәркіленді және ол 1882 жылдың наурыз айына дейін құлдықта болды, содан кейін қашып құтылды. Капитан Хью Тренчард: "Оның баяндамасы ең керемет жолмен расталды және енді біз Кинтуптың Үндістанды зерттеу тарихындағы құрметті жазбаға лайық екенін анық айта аламыз, өйткені ол зор құлшыныспен және қызметіне берілгендікпен қызмет етті", - деді. Тек 30 жыл өткен соң Бейли-Морсхедтің Цанпо шатқалындағы экспедициясы оның жаңалығын толық растады.
In the 1870s, the destination of the Tsangpo River (sometimes spelled "Sanpo") was unknown. Some hypothesized that it was the same river that flowed into the Bay of Bengal under the name of Brahmaputra (also known as "Dihang"). To solve this mystery, Henry John Harman of the Great Trigonometrical Survey sent a pundit explorer, Nem Singh (known as "G. M. N.") to follow the Tsangpo and determine its ultimate destination. G. M. N. was accompanied by his assistant, a Sikkimese lepcha named Kinthup. After surveying a good portion of the river, the pair returned to India. Kinthup's surveying equipment and notebooks were confiscated and he remained a slave until March 1882, when he finally managed to escape. Captain Hugh Trenchard said, "his account has been confirmed in the most remarkable manner, and we are now able to establish Kinthup's claim to honorable record in the annals of the Survey of India, which he served with such zeal and devotion to duty." It was only some 30 years later that the Bailey–Morshead exploration of Tsangpo Gorge conclusively confirmed his discovery.