Кіріспе

Австриялық мемлекет қайраткері және кардинал

Мелхиор Клель (19 ақпан 1552 – 18 қыркүйек 1630) – Контрреформация дәуірінде Австрияның мемлекет қайраткері және Рим-католик шіркеуінің кардиналы. Ол король және император Матиасқа (1609-1618) жақын кеңесші болды және Отыз жылдық соғысқа дейін империяның әртүрлі діни лигалары арасындағы бейбітшіліктің басты жақтаушысы еді. Клель 1602 жылы Вена епископы болып тағайындалды және желтоқсан айында кардинал дәрежесіне көтерілді.

Өмірбаян

Ол Венада лютерандық протестант ата-анасының отбасында дүниеге келді. Әкесі нан пісіруші болғандықтан, оның тегі Хлесль, Клесель немесе Клезелиус деп жазылған. Ол Вена университетінде философияны оқып, иезуиттердің уағыздарына тәнті болғаннан кейін католик дініне ауысты. 1570 жылы Вена университетінің философия факультетіне түсті. 1574 жылы Венадағы иезуиттер басқаратын болашақ дін қызметкерлеріне арналған Papal Alumnat интернатына қабылданды. Император Рудольф II оны дін қызметкерлігіне лайықты үміткер деп танып, оны протестант ақсүйектерінің иеліктері мен қалаларына қарсы науқан жүргізу үшін, сондай-ақ Төменгі Австрияда шіркеу реформасын жүзеге асыру үшін пайдалануды ниеттенді. 1579 жылы философия докторы атанған Клесль Венадағы Святой Стефан соборының кафедралық провосты болып тағайындалды және дін қызметкеріне бекітілді. 1598 жылы ағасы Маттиас Венгрия диетасында төрағалық еткен эрцгерцог Максимилиан III Клеслінің Вена епископы болып тағайындалуын жариялады. Клесль өзінің билігін қатаң жүргізетінін мәлімдегеннен кейін, тағайындалу күшін жойды. Гербер 1602 жылы епископтыққа қаржылық қолдау көрсету талаптары орындалғаннан кейін оны епископ етіп тағайындады. Клесль Вена епископы болды, ол рухани және материалдық тұрғыдан құлдыраған діоцез. 30 наурыз 1614 жылы Мельфи және Раполла епискобы Пласидо делла Марра оны епископқа бекітті. 1616 жылы Пауль V-тен кардинал титулын алды. Вена епископы болып тағайындалуы Прага, Вена және Грацта католиктік Австрия үйінің Габсбург монархиясындағы протестанттық оппозицияға қарсы күшін қайта жаңартпақ ниетімен байланысты болды; Клесль оппозицияға қарсы тұруды жақтады. Осы уақытта император Рудольф II мен оның бауырларының арасындағы мұрагерлік үшін күрес, «бауырлардың дауы» шиеленісті күшейді. Матиас император болуға ұмтылуы Клесльге Венадағы сарайдағы ықпалын арттыруға мүмкіндік берді. Клесль Рудольф II тағына қарсы күресте католик одақтастарын алу үшін Баварияның Магдалена ханшайымына Матиастың үйленуін ұйымдастыруға тырысты. Келіссөздер Магдалена оның күйеуі болғысы келмегендіктен сәтсіз аяқталды. 1605 жылдан бастап Венгрия мен Трансильваниядағы Стефан Боцкай көтерілісі кезінде Рудольф пен Венадағы губернатор Маттиас Габсбург монархиясының иеліктеріндегі протестанттық оппозицияға қатысты көңілді саясат жүргізді, өйткені олар Боцкайға қарсы қолдауға мұқтаж болды. Клесль бұл саясатқа қарсы болды, бірақ соңғы шешім Матиас пен Рудольф II-нің жеке кеңесшісі Карл I фон Лихтенштейннің қолында болды. Лихтенштейн эрцгерцог Матиас саясатына үстемдік етіп, оның ағасы, император Рудольф II-ге қарсы төңкеріс жасады. Матиас Австрия, Моравия және Венгрияны бағындырды, бірақ Лихтенштейннің кеңесімен одақтас иеліктеріне қиын жеңілдіктер жасады. 1609 жылдың көктемінде Клесль Венадағы билігінің шыңына жетіп, Матиасқа ең жақын кеңесшісі болды, бірақ ресми түрде құпия кеңес төрағасы болу үшін 1613 жылдың қаңтарына дейін күтуге мәжбүр болды. Лихтенштейн сарайды тастап кетті. Дегенмен, Венадағы ең ықпалды министр лауазымы үшін Клеслінің күресі 1611 жылдың желтоқсанына дейін жалғасты, сонда Лихтенштейн жеңілгенін мойындады. 1609 жылы Клесль Лихтенштейн мен оның жақтастары берген жеңілдіктерді қайтаруға тырысты, бірақ императормен араздық, сондай-ақ Матиас саяси және экономикалық әлсіздігі Клесліні протестанттық оппозицияға, тіпті кальвинистерге көңілді ұстанымға көшуге мәжбүр етті. Клесль Матиасты келесі император етіп тағайындауға тырысты. Ол үшін протестант сайлаушыларының қолдауы қажет болды. Діни (епископ) сайлаушылары Матиас інісі және Испан Нидерландының билеушісі Альбрехт VII-ді келесі император етіп тағайындауды жақтады. Рудольф II қайтыс болғаннан кейін, Матиас протестанттардың дауысымен жеңіске жетті. Жаңа императордың ең жақын кеңесшісі ретінде Клесль алғашқыда империяның иеліктерін Осман империясына қарсы жаңа соғысқа жұмылдыру саясатын жүргізді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бұл оны 1614 жылы Осман елшілерімен жаңа бейбіт келісімге келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. 1615 жылы Осман империясымен жасалған Вена келісімі оның ең үлкен саяси жетістігі болды. Оның протестанттық Одақ пен католиктік лига арасындағы қақтығыстарды реттеуге жасаған тырысы онша сәтті болмады. Оның діни одақтарды таратып, императордың партиясын құруға жасаған әрекеттері еңсерілмейтін қарсылыққа тап болды. Матиас император болып тәж кигеннен бастап, мұрагерлік мәселесі маңызды саяси мәселеге айналды, өйткені Матиас Тирольдың Аннасымен некесінен ер бала мұрагері болған жоқ. Испания королі оның ұлын император және Богемия мен Венгрия королі етіп тағайындағысы келді. Ішкі Австрияның эрцгерцогы Фердинанд та осы тақтарға талапкер болды және Максимилиан III-тен құтпақ қолдау тапты. Филипп III-пен келіссөздер 1617 жылғы көктемде Филипп пен Фердинанд арасындағы Оняте келісіміне дейін жалғасты. Эрцгерцогтар Максимилиан III және Фердинанд Габсбургтар Богемия мен Венгрия тақтары туралы келісімге келмей тұрып, Фердинандты император етіп сайлауға шақырып, Клесльді кальвинист сайлаушыларымен келіссөздер жүргізуге мәжбүр етті. Максимилиан III мұны сайлауды кешіктіру тактикасы деп қарады, сондықтан Клесль Австрия үйінің және оның католик жақтастарының жауынан қорғануға мұқтаж болды. Шешім император Матиас пападан Клесліні кардинал етіп тағайындауын сұрады. 2 желтоқсан 1615 жылы Папа Павел V Клесліні құпия кардинал етіп тағайындады, ол 11 сәуір 1616 жылы жарияланды. Клесль Санта-Мария-дельи-Анджелиді титулдық шіркеуі ретінде алды, бірақ 1623 жылы Сан-Сильвестро-ин-Капитеге ауысты. Максимилиан III 1616 жылы кардинал Клесліні өлтіруді жоспарлаған, бірақ оның туысы Фердинанд оны тоқтатып қалды. Прагадан тасталғаннан кейін Богемиядағы көтеріліс ақырында отыздан жылдық соғыстың басталуына әкелді және императордың әскери жауап беруге қаражаты болмағандықтан және Филипп III күшті көмек көрсетпегендіктен Клеслінің сүйікті министр лауазымын жойды. 20 шілде 1618 жылы Максимилиан III, Фердинанд II (қазір Богемия мен Венгрия королі) және испан елшісі Иниго Велес де Гуэвара, Конде де Оняте Клесліні тұтқынға алып, Тирольде түрмеге қамады. Папа оның ісін тергеу үшін ерекше елші, кардинал Фабрицио Вероспиді жіберді. Вероспи Павел V атынан кардиналды шіркеу тұтқынында ұстауға шақырды. 1619 жылы Клесль Святой Георгенберг монастыріна жеткізілді, онда ол шіркеу күзетімен және Инсбруктағы үкімет бақылауымен ұсталды. Папалық дипломатия, әсіресе кардинал Лудовико Лудовизидің арқасында Клесль 23 қазан 1622 жылы Римдегі Кастель-Сан-Анджелоға ауыстырылды және оған қойылған айыптар оның тұтқындалуына заңды себеп болмайтын деңгейге дейін азайтылды. 18 маусым 1623 жылы Папа Григорий XV оны түрмеден босатып жіберді. Римде Клесль бұрынғы қарсыластары Максимилиан I Бавариялық және Иоганн Швейкхарт фон Кронберг, Майнц архиепископын қолдау үшін саяси қызметін жалғастырды. Венада бұл император Фердинанд II-ге кек қайтару ретінде қарастырылды. Клесліні Римнен шығару үшін Фердинанд кардинал Клесльге толық өтемақы төледі. Папа Урбан VIII Клесліні кез келген кінәдан ақтап, 1626 жылдың күзінде оның Римді тастауына рұқсат берді. 25 қаңтар 1628 жылы Клесль C...