Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Палестиналық жанкешті (1985–2002)
Palestinian suicide bomber (1985–2002)
Аят әл-Ахрас (20 ақпан 1985 – 29 наурыз 2002) – палестиналық әйел жанкештілердің үшінші және ең жас өкілі. 18 жасында (кейбір дереккөздер оның жасы 16-ға жуық деп хабарлайды) 2002 жылғы 29 наурызда өзін және екі израильдік азаматты денесіне байланған жарылғыш заттарды жарып, өлтірді. Аяттың жасы мен жынысы, сондай-ақ құрбандардың бірінің де жасөспірім қыз болғанына байланысты осы оқиға халықаралық деңгейде кеңінен танымал болды. Ахрас 1985 жылы Израильдің оккупациясы астындағы Батыс жағалаудағы Бейт-Лехемге жақын Дехише босқындар лагерінде дүниеге келген. Оның ата-анасы 1948 жылғы араб-израиль соғысының соңында Яффа маңындағы араб ауылдарынан қашқан немесе қуылған, содан кейін Газа секторына қоныстанған, ал 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін Бейт-Лехемге көшіп келген. Оның балалық шағындағы тәжірибелері оны радикалдандырған болуы мүмкін, нәтижесінде ол қарсылық ұйымдарына қосылды. 1987 жылғы Израиль оккупациясына қарсы өткен Бірінші интифада кезінде Ахрастың үлкен ағасы израильдік сарбаздарға шабуыл жасағаны үшін екі рет түрмеге қамалған. 2000 жылғы Екінші интифада кезінде оның отбасының мүшелері израильдік әскерлер тарапынан жараланып, қаза тапты. 2002 жылы Ахрастың жақын досы мен көршісі, кішкентай баласымен ойнап жатқанда, кездейсоқ оққа түсті. Ахрас өте жақсы оқушы болды және колледжге түсіп, журналист болуды армандады. 2001 жылы ол келісім шартқа отырды және 2002 жылдың шілдесінде үйлену тойын жоспарлады. Алайда, 2002 жылдың 29 наурызында Аят әл-Ахрас жақында ғана «Танзим» ұйымына қосылған бір мүшесімен Иерусалимдегі Кирият Хайовель супермаркетіне апарылды. Ахрас жарылғыш затты жарып, екі адамды өлтірді: 17 жасар израильдік қыз Рейчел Леви және 55 жасар күзетші Хаим Смадар, ол Ахрасты супермаркетке кіргізбеуге тырысқан. 2014 жылдың ақпанында Израиль Аяттың денесін тұтқын алмасудың бір бөлігі ретінде оның отбасына қайтарды, бұл оларға оның жерлеу рәсімін өткізуге мүмкіндік берді.
Ayat al Akhras (20 February 1985 – 29 March 2002) was the third and youngest Palestinian female suicide bomber who, at age 18 (some sources report her age to be as young as 16), killed herself and two Israeli civilians on March 29, 2002, by detonating explosives belted to her body. The killings gained widespread international attention due to Ayat's age and gender and the fact that one of the victims was also a teenage girl. Akhras was born in 1985 in the Deheishe Refugee Camp near Bethlehem, the Israeli occupied West Bank. Her parents had fled or were expelled from Arab villages near Jaffa at the end of the 1948 Arab Israeli War to settle in the Gaza Strip, and had moved from there to Bethlehem in the wake of the 1967 Six Day War. Her childhood experiences had likely radicalized her, leading her to join resistance organizations. During the 1987 First Intifada against the Israeli occupation, Akhras' oldest brother was jailed twice for attacking Israeli soldiers; and during the 2000 Second Intifada, members of her family were wounded and killed by the Israeli military. In 2002, a close friend and neighbor of Akhras that was playing with his toddler was hit by a stray bullet. Akhras was a straight A student and had hopes of attending college and becoming a news reporter. In 2001 she became engaged and plans were made for a wedding in July 2002. However, on 29 March 2002, Ayat al Akhras was driven to the Kiryat HaYovel supermarket in Jerusalem by a recently recruited Tanzim member. Akhras detonated her explosives and killed two people: a 17 year old Israeli girl named Rachel Levy and a 55 year old security guard named Haim Smadar who had attempted to stop Akhras from entering the supermarket. In February 2014, Israeli returned the remains of Ayat to her family as part of prisoner swaps, enabling them to arrange her funeral.
Балалық шағы және отбасылық өмір
Акрас Израильдің Батыстық жағалауындағы Бейт-Лехемге жақын Дехише босқындар лагерінде өскен, палестиналық босқындардың қызы, олардың өзі Газа жолағындағы шатыр лагерінде өскен. Оның ата-анасы 1948 жылғы Араб-Израиль соғысының соңында Яффа маңындағы араб ауылдарынан қашып кеткен немесе қуылған. 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін, Израиль Газаны басып алғаннан кейін, Акрастың ата-анасы Дехише лагеріне көшіп барды, ол "көмір бетонды ғимараттардың лабиринты, қоқысқа толы көшелер мен ашық канализациясы" деп сипатталған. Акрастың әкесі Израильдің құрылыс фирмасында жұмыс тауып, үш қабатты бетон үй салып берді, сол жерде Акрас және оның төрт бауыры мен алты қарындасы өсті. Акрас үздік оқушы болды және колледжге түсіп, жаңалықтар тілшісі болуды үміттенеді. 2001 жылы ол келісім шарт жасасты, ал 2002 жылдың шілдесінде үйлену тойын жоспарлады.
Akhras was raised in the Deheishe Refugee Camp near Bethlehem, the Israeli occupied West Bank, the daughter of Palestinian refugees who themselves grew up in a tent camp in the Gaza Strip. Her parents had fled or were expelled from Arab villages near Jaffa at the end of the 1948 Arab Israeli War. After the 1967 Six Day War in which Israeli occupied Gaza, Akhras' parents migrated to the Dehaishe camp", described as "a maze of cinder block buildings, refuse strewn alleyways and open sewers". Akhras' father found employment with an Israeli construction firm and was able to build a three story concrete house, where Akhras and her four brothers and six sisters were raised. Akhras was a straight A student and had hopes of attending college and becoming a news reporter. In 2001 she became engaged and plans were made for a wedding in July 2002.
Радикалдану және зорлық-зомбылыққа дайындық
1987 жылы басталған Израиль оккупациясына қарсы Бірінші интифада кезінде Ахрастың үлкен ағасы Израиль сарбаздарына шабуыл жасағаны үшін екі рет түрмеге қамалды. 2000 жылы басталған Екінші интифада кезінде оның отбасы мүшелері Израиль әскерінен жарақат алып, қаза болды. 2002 жылдың 8 наурызында Ахрастың жақын досы мен көршісі, кішкентай баласымен ойнап жүргенде, Израиль әскерлерінің “терроризмге қарсы” операциясы кезінде кездейсоқ оқтан зардап шекті. Осы ауыр оқиғалар Ахрастың палестиналық қарсылық топтарының біріне қосылуға тырысуына ықпал еткен болуы мүмкін. Алайда, Израиль барлау қызметінің мәліметтеріне сәйкес, Ахрас бойжеткен кезінде ФАТХ мүшесінен жүкті болған, ал жоспарланбаған жүктілігінің эмоционалды және әлеуметтік салдары оның өзін-өзі өлтіруге шешім қабылдауының басты себебі болды. Ахрас алдымен Хамас қатарына қосылуға тырысты, бірақ ұрысқа қатысуға әйелдерге рұқсат бермейтін ұстанымдарына байланысты қабылдамады. Израильде көптеген қанаушақ шабуылдарына жауапкершілікті мойнына алған Хамас, бұл ереженің негізі – джихадтың еркектердің құзырында екенін айтатын Құран аяттарында жатыр деді. Дегенмен, Хамас пен Палестина Ислам Жыхады (әдетте тек ер адамдарды жұмысқа алады) кейіннен әйел қанаушақтарды пайдаланды. 2002 жылы Хамас рухани көшбасшысы шейх Ахмет Ясин Ахрастың шабуылынан кейін баспасөзге мәлімдеме жасап, топтың ер адамдар қалмаған жағдайда ғана әйелдерді қолданатынын айтты. Алайда, Ахрас оны қабылдайтын топты тапты: Аль-Ақса шейіттер бригадасы, ФАТХ-тың (Яссир Арафаттың партиясы) қарулы бөлімшесімен байланысты, Хамастан көбірек секулярлық топ. Бұл топ бұрыннан тәжірибелі болды, Ахрастан бұрын Израильге қарсы қанаушақ шабуылдарында кем дегенде үш әйелді сәтті пайдаланған. Ол бірнеше апта бойы дайындықтан өтті, содан кейін Иерусалимнің оңтүстік-батыс ауданындағы Кирият-Йовельге, супермаркетте жарылыс жасау үшін жіберілді. Шабуыл жасау алдында Ахрас, көптеген палестиналық қанаушақтар сияқты, әлемдегі мұсылман елдерінің үкіметтері мен әскерлеріне қарсы видео түсірді. Ол былай деді: “Араб басшыларына айтам, ұйықтамаңдар. Міндеттеріңді орындамауды тоқтатыңдар. Палестина қыздарының күресін ұйықтап жатқанда бақылап отырған Араб армияларына ұят болсын”.
During the First Intifada against the Israeli occupation which started in 1987, Akhras' oldest brother was jailed twice for attacking Israeli soldiers. During the Second Intifada which started in 2000, members of her family were wounded and killed by the Israeli military. On 8 March 2002, a close friend and neighbor of Akhras that was playing with his toddler was hit by a stray bullet fired by Israeli troops as they were on a "counter terrorism" operation. These traumatic experiences may have influenced Akhras' attempts to join one of the Palestinian resistance groups. However, Israeli intelligence reports indicate that Akhras was impregnated by a Fatah operative, despite being an unmarried teenager, and that the emotional and social consequences of her unplanned pregnancy were the primary reason she decided to commit a suicide attack. Akhras first tried to join the ranks of Hamas, which turned her away because of a long standing policy against allowing females to fight in physical combat. Hamas, which has claimed responsibility for many suicide bombings in Israel says that the basis for this rule lies in teachings of the Qur'an that says Jihad is the domain of the male. Despite this, Hamas and the Palestine Islamic Jihad (which generally also only recruits males) have since each used female suicide bombers. In 2002, the spiritual leader of Hamas, Sheik Ahmed Yassin made a statement to the press after Akhras' bombing saying that the group would only use women after they ran out of men. However, Akhras found a group that would accept her: the Al Aqsa Martyrs' Brigades, a group linked to the armed branch of Fatah (Yasser Arafat's party), more secular than Hamas. The group already had experience, using at least three other women successfully in suicide bombings against Israel before Akhras. She was reportedly trained for several weeks before being sent to Kiryat Yovel, a south western neighborhood of Jerusalem, to detonate in the supermarket. Before her attack, Akhras, like many other Palestinian suicide bombers, made a video in which she lashed out at the regimes and militaries of Muslim nations throughout the world. She said: "I say to the Arab leaders, stop sleeping. Stop failing to fulfill your duty. Shame on the Arab armies who are sitting and watching the girls of Palestine fight while they are asleep."
Бомбалау және зардап шеккендер
2002 жылдың 29 наурызында Аят әл-Ахрасты Иерусалимдегі Кирият ХаЙовел супермаркетіне жақында ғана «Танзим» қатарына қосылған, бұрын сол супермаркетте жұмыс істеген Ибрагим Саране жеткізді. Осы ауданда көбінесе жас отбасылар, Еврей университетінің Ейн Керем медициналық кампусының студенттері, профессорлар мен оқытушылар тұрады. Екеуі Израильдің бақылау-өткізу бекетінен машинаның еденінде, Ахрастың аяғының астында бомбасы бар сөмкемен өтті. Жарылыстан кейін Саране жүрген кезде, ол оған бомбаны тастап, үйіне қайтуға болатынын ұсынды. Бірақ ол: «Мен қорқпаймын. Мен адамдарды өлтіргім келеді», – деп жауап берді. Ахрас жарылғыш затты жарып, екі адамды қаза тапты: 17 жасар израильдік қыз Рейчел Леви және 55 жасар күзетші Хаим Смадар. Смадар, араб тілін білгендіктен, әдетте дүкен алдында көкөніс сататын екі араб әйелін Ахрас үйден қуғаннан кейін күдікке түсті. Смадардың іс-әрекеті көптеген адамның өмірін сақтап қалды, әйтпесе Ахрас супермаркет ішінде жарылғыш құрылғыны жарытар еді. 2014 жылдың ақпан айында Израиль тұтқын алмасу шарты аясында Аяттың денесін оның отбасына қайтарды, осы арқылы олар оның жерлеу рәсімін өткізуге мүмкіндік алды.
On 29 March 2002, Ayat al Akhras was driven to the Kiryat HaYovel supermarket in Jerusalem by the recently recruited Tanzim member Ibrahim Sarahne, who had once worked in the supermarket. The neighborhood is home to a mostly young population, young couples, students at the Ein Kerem medical campus of the Hebrew University of Jerusalem, professors and teachers. The two crossed an Israeli checkpoint with the bomb in a bag on the car floor at Akhras' feet. In the aftermath of the bombing, Sarahne said that during the drive he suggested that he just throw the bomb, which would allow her to return home. Yet, she replied 'I'm not afraid. I want to kill people.' Akhras detonated her explosives and killed two people: a 17 year old Israeli girl named Rachel Levy and a 55 year old security guard named Haim Smadar who had attempted to stop Akhras from entering the supermarket. Smadar, who spoke Arabic, became suspicious after two Arabic women who usually sold vegetables outside the shop entrance were told by Akhras to leave. Smadar's actions saved the lives of many, as Akhras would otherwise have exploded the device inside the supermarket. In February 2014, Israel returned the remains of Ayat to her family as part of prisoner swaps, enabling them to arrange her funeral.
Реакциялар
"Аль-Аска шейіттер бригадасы" баспасөз арқылы шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды, ал Израиль үкіметі оны террористік акт деп айыптады. Осы қастандықтар АҚШ президенті Джордж Бушты былай деп мәлімдеуге мәжбүр етті: "18 жасар палестиналық қыз өзін-өзі жарылтып, 17 жасар израильдік қызды өлтіргенде, болашақ өзі өлді, палестиналықтардың болашағы да, израиль халқының болашағы да." Еуропалық Одақ террористік шабуылды "қатты" айыптады. Сауд Арабиясының Ұлыбританиядағы елшісі, ғалым және Сауд Арабиясының жетекші саясаткері Гази Абдул Рахман Алгосайби әл-Ахрасты мадақтаған өлең жазды, бұл үшін Ұлыбритания мен АҚШ үкіметтері тарапынан сынға ілікті, ал кейбір палестиналықтар мен ислами радикалдар арасында Ахрас шейіт (батыр) тұлғасына айналды, бірақ Ахрастың отбасының реакциясы әртүрлі болды. Newsweek журналының хабарлауынша, Ахрастың күйеуі зорлық-зомбылыққа қарсы болған және оның жоспарын білгенде оны тоқтатуға тырысқан болар еді. "Құдай оның істегеніне кешірім берсін", - деді ол. Ахрастың білімді және қарапайым отбасы мүшелері жанкештілік шабуылдарды моральдық тұрғыдан дұрыс емес деп айыптады. Алайда, олар Израильдің "қатыгездігі" палестиналықтарға басқа амал қалдырмады деді. 2007 жылғы "Иерусалимде өл" атты деректі фильмінде Ахрастың анасы бомбалаудан қаза болған 17 жасар израильдік Рейчел Левидің анасымен кездесті, бірақ ол қызының іс-әрекетін айыптаудан бас тартты.
The Al Asqa Martyrs Brigade claimed responsibility in the press for the attack which the Israeli government denounced as an act of terrorism. The killings led the U. S. President George W. Bush to observe: “When an 18 year old Palestinian girl is induced to blow herself up and in the process kills a 17 year old Israeli girl, the future itself is dying, the future of the Palestinian people and the future of the Israeli people”. The European Union condemned "firmly" the terror attack. The Saudi Ambassador to the UK, Ghazi Abdul Rahman Algosaibi a scholar and top politician in Saudi Arabia, wrote a poem in praise of al Akhras, for which he was criticized by the UK and US governments, and among some Palestinians and Islamic militants, Akhras became a martyr (hero) figure, but the reaction among Akhras' family was mixed. According to Newsweek, Akhras' fiancé did not approve of violence and would have stopped her if he had known her plan. "May God forgive her for what she has done," he reportedly said. Other members of Akhras' family, which were educated and moderate, condemned suicide bombings as morally wrong. However, they said that Israeli "brutality" had left Palestinians no other choice. In the 2007 documentary To Die in Jerusalem, Akhras' mother was confronted with the mother of 17 year old Israeli victim of the bombing, Rachel Levy, but refused to denounce her daughter's action.
Роман
Prima di Lasciarsi (Біз қоштаспас бұрын) – Габриелла Амброзионың Аят әл-Акрастың оқиғасы негізінде жазылған романы. 2004 жылы Италияда Nutrimenti баспасынан шығып, Францияның Шамбери қаласындағы «Premier Romance» фестивалінде жүлделі орын алды. 2008 жылы кітаптың араб және еврей тілдерінде жарық шығуына Amnesty International ұйымы демеушілік етті. Израиль мен Палестина аумақтарындағы Израиль колледждері мен адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар оны оқу құралы ретінде пайдаланды. Кейіннен кітап Ұлыбританияда, Австралияда және Жаңа Зеландияда Walker Books баспасынан, Францияда «Deuze Heures Avant» (Gallimard) деген атпен, Германияда «Der Himmel uber Jerusalem» (Fischer Verlag) деген атпен, сондай-ақ Испанияда (Noguer), Түркияда (Remzi Kitabevi), Грецияда (Psichogios), Кореяда (JoongAng) және Қытайда (Jieli баспасы) жарық көрді. Кітап Ұлыбритания мен Канада университеттерінде адам құқықтары әдебиетінің үлгісі ретінде оқытылады.
Prima di Lasciarsi (Before We Say Goodbye) by Gabriella Ambrosio is a novel based on Ayat al Akras' story, published in Italy in 2004 by Nutrimenti and was awarded at the Festival du Premier Romance in Chambéry, France. In 2008 the book's publication in both in Arabic and Hebrew was sponsored by Amnesty International and employed by Israeli colleges and human rights organizations working in Israel and the Palestinian Territories as an educational tool. It has then been published in the UK, Australia, and in New Zealand by Walker Books, in France as "Deuze Heures Avant"(Gallimard), in Germany as "Der Himmel uber Jerusalem" (Fischer Verlag) as well as in Spain (Noguer), Turkey (Remzi Kitabevi), Greece (Psichogios), Korea (JoongAng) and China (Jieli publishing house). It is studied in universities in UK and Canada as an example of human rights literature.
Деректі фильм
Иерусалимде өлмек – 2007 жылы HBO түсірген Аят әл-Ахрас және оның 17 жасар израильдік құрбаны Рейчел Леви туралы деректі фильм. Фильм Рахиланың анасы Авигайл Левидің, Аят әл-Ахрастың анасы Ум Самир әл-Ахраспен кездесуге жасаған әрекеттерін көрсетеді.
To Die in Jerusalem is a 2007 HBO documentary film about Ayat al Akhras and her 17 year old Israeli victim, Rachel Levy. The film documents the efforts of Rachel's mother Avigail Levy to meet with Um Samir al Akhras, the mother of al Akhras.