Кіріспе
Ордино – Андорра княздығының ең солтүстіктегі қауымы. Ол негізінен Валира-дель-Норд немесе Валира-д'Ордино өзенінің аңғарының басты бөлігін құрайды. Ордино – сонымен қатар қауымның бас қаласының аты. Қауымдағы басқа елді мекендер: Эль-Серрат, Ансалонга, Сорнас, Ла-Кортинада, Ллортс, Сегудет, Аранс, Лес-Салинс және Аркалис. Бұл жерде Андорраның ең ірі табиғи аймағы – Сортены ұлттық паркі орналасқан. 2017 жылғы деректер бойынша, халық саны 4 858 адамды құрайды. Қала ел мәдениетімен тығыз байланысты үлкен ортағасырлық орталықты сақтап келген.
География
Парафия Франциямен (Окситания) және Ла-Масана, Канильо және Энкамп приходтарымен шектеседі. Басты және жыл бойы қолжетімді жалғыз сыртқы байланыс – көршілес Ла-Масана приходіна жетектейтін CG 3 жолы. 85 км² аумағымен бұл Канильо мен Энкамптан кейін үшінші ең үлкен приход. Орджино қаласы Касаманья (2740 м) тауының етегінде орналасқан, оның шыңынан Андорраның шамамен ортасынан керемет панорамалық көріністер ашылады.
Климат
Ординоның мұхиттық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Cfb). Ординодағы орташа жылдық температурасы, ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – . Мамыр айы ең ылғалды ай болып табылады. Ординодағы температураның ең жоғарғы орташа көрсеткіші шілде айында шамамен , ал ең төменгісі қаңтар айында шамамен болады. Ординода тіркелген ең жоғары температура 2012 жылдың 18 тамызында , ал ең төменгі температура 2005 жылдың 23 ақпанында тіркелген.
Тарих
Ордино приходы мен оның астанасының этимологиялық тегі римдікке дейінгі кезеңге жатады және алғаш рет 9 ғасырда Акта де Консаграсио и Дотасио де ла Катедраль де ла Сеу д'Ургелде (Ла-Сеу-д'Ургел соборының қасиеттеу және иелік ету туралы жарлығында) «Хординави» немесе «Сант Себриа д’Хординави» деп тіркелген. Ордино тарихи тұрғыдан 16 ғасырдағы темір зауыттарымен, әсіресе «Фарга-дель-Серрат» және «Фарга-де-л-Арень» зауыттарымен мәшһүр. Андорраның өнеркәсіп орталығы болғанмен қатар, Ордино Андорраның мәдени орталығы деп есептеледі. Осы жерде Антони Фитер и Росселл 1748 жылы «Андорраның Киелі кітабы» деп аталатын «Келісімді жинақ» (Manual Digest) еңбегін жазды, онда Андорраның тарихы, үкіметі және әдет-ғұрыптары баяндалған. Ордино қаласына Сант-Корнели мен Сант-Себриа шіркеуі кіреді, ол 839 жылы айтылған және негізінен 12 және 13 ғасырларда салынған. 12 ғасырға тән қабырға суреттері бар Сант-Марти-де-ла-Кортинаданың роман стиліндегі шіркеуі де андорралық роман өнерінің көрнекті үлгісі болып табылады. 17-19 ғасырлар аралығында Андорраның жоғары қоғамын көрсететін Фитер Риба немесе Каса Россель сияқты сарайлар, сондай-ақ «Фарга-де-л-Арень» зауытының иелері болған Арень Пландолит отбасының үйі де осында орналасқан. 1972 жылы екі сарай да Consell General (Бас кеңес) тарапынан сатып алынып, этнографиялық және тарихи мұражайға айналдырылды. Приход және қала Андорра аңызы «Эль бунер д’Ордино» (El buner d'Ordino) есімімен аталады, онда Ординодан келген сыбызғышы, Канильодағы мерекеге бара жатқанда қасқырлардың қууына түсіп, ағашқа мініп құтылады, бірақ аспабын тартып оларды қорқытады.
Мәдениет
Ордино Андорра мәдениетінің және каталон тілінің бір бөлігі болып табылады, сонымен қатар 2008 жылы каталон тілі мен мәдениетін халықаралық деңгейде насихаттау мақсатында құрылған халықаралық ұйым – Рамон Льюлл қорының (Fundacio Ramon Llull) бас кеңсесі де осы қалада орналасқан. Андорраның Ұлттық аудиториясы (каталонша: Auditori Nacional d'Andorra) Ордино қаласында орналасқан. 1983 жылдан бері әр қазан айында халықаралық Нарсисо Епес фестивалі, классикалық музыка концерттері өткізіліп келеді. Бұл – тасымалдаушылардың Лорт кен орындарынан Ла-Масанадағы темір қорыту заводтарына дейін темірді тасымалдау үшін пайдаланған ескі жолдың бір бөлігі.
Іс-шаралар мен мерекелер
Ордино қаласында терең тамыр жайған фестиваль – Роза фестивалі, онда шілде айындағы процессиялар мен діни ғұрыптар Роза фестиваліне ұласты, ол махаббат, сұлулық және адалдықпен байланысты көктем символы. Дәстүр бойынша, жастар бір күн бұрын дала мен жеміс бақтарынан гүлдер жинап, гүл шоқтарын дайындап, әйелдерге сыйлайтын себетке салып қоятын. Мереке таңертең діни рәсімдермен басталса, түстен кейін шеру және егін жинау (La Plega del Carbassó) өтетін, ал кешкісінде би кеші ұйымдастырылатын. Әдетте тамыздың бірінші демалыс күндері екі күнге созылатын фестиваль кезінде Ордино көшелері бунерлермен толады – бұл аймаққа қарай әртүрлі атаулары бар (көңілдің ықыласы, ксеремия, коксинера, Ордино сыбызғысы, бөтелке немесе тізелік) аэрофондық аспап, ол аңыз бойынша приходтың символы саналады. Барлық шаралар халықтық сипатта болып, жергілікті тұрғындар мен приходтықтардың қатысуымен өткізіледі. Олар қаладан қалаға, фестивальден фестивальге саяхаттап, сыбызғы тартып мерекелік көңіл-күй сыйлайды. Caramelles әндері (Ескі Каталониядан Пасха уақытында орындалатын діни әндер) мен билері де приходта кең таралған және дәстүрлі саналады.
Спорт
Ордино коммунасы, жергілікті басқару органы, бассейн, спорт залы, сквош, сауна және тауға өрмелеу қабырғасы бар спорт орталығына (CEO) ие; сондай-ақ, жабық және ашық алаңдары бар CTEO спорт орталығы да бар. Бұл приход Оңтүстік Еуропадағы ең маңызды тау жарыстарының бірі – Ultra Trail Andorra жарысының басталу және аяқталу орны болып табылады. 2010 жылы құрылған «Ордино» футбол клубы (FC Ordino) приходтағы маңызды спорт клубтарының бірі. Клубтың футбол бөлімі қазіргі таңдағы Андорраның Жоғарғы дивизионында ойнайды. Приходтың солтүстік-батыс бөлігінде 2625 метрге дейін биіктігі бар «Валлнорды» (Ordino Arcalis секторындағы шаңғы станциясы) шаңғы курорты орналасқан.
«Валлнорды» 2015 жылдан бері жыл сайынғы Freeride World Tour El Dorado маршрутының бөлігі болып табылады, бұл Андорраның маңызды шаңғы іс-шараларының бірі; қаңтар айында жыл сайын өткізілетін FIS International Youth Trophy Trofeu Borrufa турнирімен бірге. Шаңғы станциясы 2005 жылдан бері тау шаңғысынан Еуропа чемпионаттарының және тау шаңғысынан әлем чемпионаттарының негізгі кезеңдерін қабылдап келеді. Жол велосипед спортында Аркалис 1994 жылғы Вуэльта а Эспаньяның (Vuelta a España) бір кезеңінің финиші ретінде, ал Пал 2010 жылғы Вуэльта а Эспаньяның бір кезеңінің финиші ретінде пайдаланылды. «Валлнорды» 2007, 2009 және 2011 жылдарғы Каталония турының (Volta a Catalunya) кезеңдерінде де пайдаланылды. 1997 жылғы «Тур де Франс» турнирінің 10-шы кезеңі, 2009 жылғы «Тур де Франс» турнирінің 7-ші кезеңі және 2016 жылғы «Тур де Франс» турнирінің 9-шы кезеңі де Аркалисте аяқталды. Ірі ұлттық велосипедтік жарыс – «La Volta als Ports» Аркалисте аяқталады. Бұл жарыс, сондай-ақ Андорра асулары немесе Андорра Вуэльтасы (Vuelta) деп те аталады, 1970-жылдардың ортасында дамыды және Оңтүстік Еуропадағы ең ірі велотуризм жарыстарының біріне айналды.
Қоршаған орта
2020 жылдың қазанынан бастап Ордино ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік биосфералық резерваттар желісіне қосылды.