Кіріспе

Канильо – Андорраның қауымдарының бірі. Канильо сонымен қатар осы қауымның бас қаласының аты. Бұл қауым Андорраның діни орталығы болып есептеледі, онда Андорраның қасиетті қамқоршысы – Меричель ханымның киелі орамы мен шапкіші орналасқан. Онда Пиренейдегі ең жақсы сақталған романдық шіркеулердің бірі – Сант-Жоан де Казельс шіркеуі бар. 2011 жылғы деректер бойынша, халық саны 4826 адамды құрайды. Туризмге бағытталған болғанына қарамастан, Канильо қауымы мал және ауыл шаруашылығының көптеген ерекшеліктерін сақтап қалған. Ол Франциямен шектеседі.

Тарих

Канильо приходы мен оның астанасының этимологиялық тегі римдікке дейінгі, ибериялық немесе кельттік. Ол алғаш рет 9-шы ғасырда «Каниллаве» немесе «Сант-Серни-де-Каниллаве» деп аталып, «La Seu d'Urgell соборының қасиеттендірілу және иелік ету актісінде» (Acta de Consagració i Dotació de la Catedral de la Seu d'Urgell) тіркелген. Кейіннен, 1176 жылғы құжатта көрсетілгендей, «Канилау» деп аталды. Пратс ауданында «Рок де лес Брюикс» қасиетті орны орналасқан, ол қола дәуірі мен иберия дәуірінен бастап ерте орта ғасырға дейінгі тасқа қашалған ритуалдық суреттер жиынтығы. Бұл жер бастапқыда қасиетті саналған, ибериялықтар одан май жасау үшін тас ұнтағын алған. 7-ші және 8-ші ғасырлардың соңындағы «Сант-Жоан де Казельс» некрополі немесе «Сант-Серни-де-Канильо» маңындағы қалдықтар Андоррадағы ерте христиандықтың куәлігі болып табылады. Приход орта ғасырлық дәуірдегі дәстүрлі сипатын сақтайды, оның ішінде ескі диірмендер мен дәстүрлі тау үйлері бар. Мысалы, «Peano» ұн диірмені – елдің байлығының ежелгі көздерінің бір үлгісі, сондай-ақ елорданың ескі ауданындағы «Ca Armany», «Cal Fluix» немесе «Cal Ferrer Nou» сияқты ғимараттар, әрі Солдеу немесе Инклс ескі аудандары. «Сант-Жоан де Казельс» шіркеуі, 11-ші ғасырдың соңында салынған роман стиліндегі ғимарат, Княздық ең танымал шіркеулердің бірі болып саналады. Шіркеу ішінде 12-ші ғасырға жататын қабырғадағы суреттегі роман стиліндегі «Маэстат» және неміс және итальяндық ықпалы бар 16-шы ғасырға жататын готикалық алтарь бар. Канильодағы басқа шіркеулерге Канильоның ескі қалашығында орналасқан «Сант-Серни» шіркеуі (12-ші ғасыр), барокко стиліндегі (17-18 ғасырлар) интерьері мен құрылысы, «Сант-Микель-де-Пратс» шіркеуі (12-13 ғасырлар) және Валира өзенінің жағасында орналасқан «Санта-Крю-де-Канильо» шіркеуі (1781) кіреді.

Мәдениет және фольклор

Бұл қала Андорраның "Ординоның құмырашысы" аңызына кіреді. Онда Ордино қауымынан бір күйші, Канильодағы мерекеге бара жатқанда, қасқырлардың қууына түсіп, ағашқа шығып құтылады, бірақ аспабын тартып, оларды қорқытады. Бұл епархия Ұлы Карл туралы ұлттық аңызбен тығыз байланысты. Аңыз бойынша, Карл Ұлы Инклестен келген аңғарлар арқылы кіріп, Джукланың Пик Негре тауына атын байлап қойған, соның арқасында Андорра мен Сабартес (Ариж) арасындағы шекара белгіленген. Бұл Каролинг дәуірінде Сабарт болған, қазір Тарасконға қосылған шағын қала. Бұл жерден алыс емес жерде Шарлеманияның готикалық айқасы (Creu Gótica de Carlemany) орналасқан, ол елдің теміршілеріне арналған құрметті ескерту. Сондай-ақ, бұл епархияда Жеті қолдың айқасы (Creu dels Set Braços) да кездеседі. Бұл айқас Пратс қаласынан келген бір бала туралы трагедиялық аңыздың бастауы, ол шайтан бір күні оны таба алады деп қорқып жүрген. Ол Канильодан шарап әкелгеннен кейін оны қорқытып, әзіл қылғысы келген досының біреуін қасақана өлтіріп қойды. Денесі таңқаларлық түрде жоғалып кетті, кейбіреулер оның шайтанның қолына тигенін айтады. Осы оқиға болған жерге, жолшыбайлар есте сақтап, осындай қайғылы оқиғаның салдарын жою үшін айқас орнатылды. Айқастың жеті қолы болған, олар отандастарын мазақтауға тырысқан жеті жас жігіттің символы. Олардың бірі жоғалып кетті, және таңғаларлықтай, айқас та бір қолын жоғалтты. Канильо – Меричельдің біздің ханымның киелі орамы орналасқан жер. Аңыз бойынша, бір қойшы қыстың бір күнінде гүлдеген гүлдердің арасынан Мәриямның бейнесін тауып, үйіне апаруға шешім қабылдады. Бірақ бейне үш рет табылған жеріне қайта оралды. Соңында, андорралықтар сол жерге шіркеу салуды шешті. 1873 жылы Доңғалақтың Бас кеңесі оны елдің қамқоршысы деп жариялады, ал 1921 жылдың 8 қыркүйегінде Князьдіктің ұлттық мерекесі деп белгіледі. Алғашқы киелі орын роман стилінде салынған және 17 ғасырда толығымен қайта жаңартылды. 1972 жылы киелі орын өртеніп, роман стиліндегі Мәриямның бейнесімен бірге толығымен қирады. Жаңа киелі орынды салу испан архитектор Рикардо Бофиль Левиге тапсырылды. Жаңа ғимарат 1976 жылы ашылды. Ішінде өртте қираған роман стиліндегі Мәриям бейнесінің көшірмесі сақталған. Киелі орынды Папа Франциск 2014 жылдың 13 мамырында Кіші базилика деп жариялады және оны Рута Мариана (Мария жолы) – мәдени-діни маршрутына, Пиллар, Торресюдад, Монсеррат және Лурдес әйелдерімен бірге қосты.

География

Канильо приходының елді мекендеріне Сольдеу, Бордс-д'Энвалира, Эль-Тартер, Сант-Пере, Рансол, Эльс-Планс, Эль-Вилар, Л'Армиана, Л'Альдоса, Эль-Форн, Инклс, Пратс, Меритель және Мольлерес кіреді. Андорраның қалған бөлігінен өзгеше, Канильо вейнаттарға (шағын аудандарға) бөлінеді. Канильо приходы Андорраның ең үлкен приходы болып, 121 шаршы километрді (47 шаршы миль) құрайды. Приходтағы ірі табиғи орындар мен аймақтар: Инклс аңғары, Рансол аңғары және Монтауп аңғары. Инклс аңғарының жаяу серуендеу жолында Андорраның ең үлкен көлі – 21,3 гектар (0,21 км²) аумақты алып жатқан Жукла көлі (Estany de Juclà) орналасқан.

Климат

Канильоның ылғалды континенттік климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb). Канильодағы орташа жылдық температурасы , ал орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – . Мамыр айы ең ылғалды ай болып табылады. Температура орташа алғанда шілдеде шамамен , ал қаңтарда шамамен ең жоғары, ал ең төменгі температураны құрайды. 1 шілде 1994 жылы Канильода ең жоғары температура тіркелді; ең төменгі температура 11 ақпан 1956 жылы тіркелді.

Іс-шаралар мен мерекелер

Қаңтар айында Канильодағы ең ерте мерекелердің бірі – Сант-Антони, онда дәстүрлі базарлар өткізіледі және тауға арналған шұбат – вианда таратылады. Қатал қыстың артында майдың өртелуі (crema del mai) тойланады: дәстүр бойынша, шырша ағашы өртеліп, қала тұрғындары оның айналасында жалын толыққанша жойғанша ән салып, билейді. Бүгінгі күнге дейін ағаш өртеліп тұрады, бұл Рождествода көшелерді безендіру үшін қолданылатын ағаштардың бірі, ал театр ұжымдары кішкентайлар үшін мерекенің қуанышын арттырады. Тамырлары тереңге сіңген тағы бір мереке – Карнавал, сондай-ақ Гарлекин фестивалі деп те аталады, онда гарлекиннің киімі – киімдер мен қоңыраулардан жасалған әдеттегі костюм, ол Карнавал королі немесе rei Карнестольтестің іске асырылғаннан кейін пайда болады. Жаздың ортасында Канильо фестивалі тойланады және Каталония елдері чемпионатының бөлігі ретінде, жергілікті билік пен Канильо қойшы иті байқауының қатысушылары ұйымдастырған Planells de Mereig-те қойшы иті байқауы басталады.

Спорт

Солдеу-Эль-Тартерде алғаш рет 2012 жылдың ақпанында Альпілік шаңғы спортынан әлем кубогы жарыстары өтті, ал 2016 жылдың ақпанында – супер-G және комбинация. 2019 жылдың наурызында Сольдеуда әлем кубогының финалы (сегіз жарыс) өткізілуге жоспарланған. Жаз айларында қауымда теміржол, жаяу серуен және альпинизм бағыттары, сондай-ақ Гранд Валира және Валль-д'Инклсте велосипед және тау велосипедімен жүруге арналған жолдар ұйымдастырылады. Канильода британдық сәулетші Джереми Перн салған, 2250 метр биіктікте орналасқан Еуропадағы ең биік гольф алаңы бар. Палау де Гель д'Андорра – Канильода орналасқан, мұз айдынында сырғанау, мұз хокейы және керлингпен айналысуға арналған спорт және демалыс орталығы, сонымен қатар Андорраның мұз спорты федерациясы мен клубтарының кеңсесі.