Кеңес Одағының әскери қолбасшысы М.В. Захаров

Кіріспе

Совет әскери қолбасшысы Матвей Васильевич Захаров (Матве́й Васи́льевич Заха́ров; 17 тамыз 1898 – 31 қаңтар 1972) – Кеңес Одағының маршалы, Бас штаб бастығы және қорғаныс министрінің орынбасары болған.

Өмірбаян

Захаров шаруа отбасында Тверь облысы Калинин ауданындағы Войлово ауылында дүниеге келген. 1917 жылы Захаров Қызыл гвардияға (Қызыл Армияның алдағысы) қосылып, Қысқы сарайды басып алуға қатысты. Ол Ресей азамат соғысы кезінде Климент Ворошиловтың қол астында қызмет етті. Захаров 1928 жылы Фрунзе әскери академиясын, ал 1937 жылы Кеңес Бас штабы академиясын бітірді (бітіруі, шын мәнінде, Қызыл Армияда офицерлердің жетіспеушілігіне және армияның қарқынды өсуіне, сондай-ақ Сталиннің тазалауларына байланысты бір жылға ертерек болды). Захаров Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірқатар жоғары лауазымдарды иеленді. 1937 жылы Ленинград әскери округінің штаб бастығы, 1938-1940 жылдары Бас штабтың орынбасары, содан кейін Одесса әскери округінің штаб бастығы болды. 1941 жылдың соңында, Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, ол солтүстікке ауыстырылып, Солтүстік-Батыс майданының штаб бастығы болды. Көп ұзамай ол 1942 жылдың көп бөлігінде қызмет еткен Калинин майданының штаб бастығы тағайындалды. 1943 жылы ол Степь майданының штаб бастығы болды, ол жылдың ортасында 2-ші Украина майданы деп аталды. Осы қызметте Захаров Кеңес Одағының ең ірі әскери қолбасшыларының бірі екенін көрсетті. Ол неміс күштеріне қарсы бірнеше сәттілі операцияларды жоспарлауға көмектесті, алдымен маршал Иван Коневтің, содан кейін маршал Родион Малиновскийдің басшылығымен. Германиямен жауынгерлік әрекеттер тоқтағаннан кейін Захаров шығысқа ауыстырылып, Амур-Еділ майданының штаб бастығы болды және Маньчжурия стратегиялық шабуыл операциясын жоспарлауға көмектесті. Захаров өзінің естеліктерінде 1941 жылдың сәуір-маусым айларында Одесса әскери округінің командирлері неміс барлау ұшақтарының кеңестік әуе кеңістігін бұзғанын білгенін және Қызыл Армияда оларды түсіруге қабілетті құрал болмағанын айтты, бірақ басқа дереккөздер Сталиннің неміс ұшақтарына от ашуға тыйым салғанын көрсетеді. Соғыстан кейін Захаров армияда бірқатар маңызды лауазымдарды атқарды. 1945-1960 жылдары Захаров Бас штаб академиясының басшысы, Бас штаб бастығының орынбасары, Армияның бас инспекторы, Ленинград әскери округінің қолбасшысы және 1957 жылдың қарашасынан бастап Германиядағы Кеңес күштері тобының бас қолбасшысы болды. 1959 жылдың 8 мамырында Захаров Кеңес Одағының маршалы атанды. 1960 жылдың қаңтарында Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев екі жыл ішінде 1,2 миллион адамды, оның ішінде 250 мың офицерді қарулы күштерден демобилизациялауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл шешімді 14 қаңтарда Жоғарғы Кеңес бекіткен кезде, оны қолдаған Малиновский мен Захаров ғана сөз сөйледі. Захаровтан жоғары тұрған офицерлер, мысалы, маршал Соколовский, шешімге қарсы болғандықтан үнсіз қалды. 1960 жылдың сәуір айында Захаров Бас штаб бастығы және қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалды. 1963 жылы Хрущевпен арасы суықтанғандықтан, ол 18 жыл бұрын атқарған лауазымына, Бас штаб академиясының басшысы болып қайта тағайындалды. Хрущев кейіннен Захаровтың маңызды мәжілістерде ұйықтап қалуына байланысты қызметтен алынғанын айтты. 1964 жылдың қазанында ол Бас штаб бастығы және КСРО қорғаныс министрінің бірінші орынбасары болып қайта тағайындалды, оның ізбасары маршал Бирюзов ұшақ апатында қаза тапқаннан және Хрущев құлатылғаннан кейін. 1971 жылдың қыркүйегінде денсаулығына байланысты зейнеткерлікке шыққанда, ол 1917 жылғы оқиғаларға қатысқан соңғы маршал болды. Маршал М.В. Захаров 1972 жылдың 31 қаңтарында қайтыс болды. Оның күлін қосқан урна Кремль қабырғасының маңындағы некропольге жерленді. 1964 жылдан кейін жазылған деп есептелетін естеліктері 1989 жылға дейін жарияланбады.

Zakharov was born in Voylovo, a village in Kalininsky District, Tver Oblast to peasant parents. Zakharov joined the Red Guards (precursor to the Red Army) in 1917, and took part in the Storming of the Winter Palace. He served under Kliment Voroshilov during the Russian Civil War. Zakharov graduated from the Frunze Military Academy in 1928, and from Soviet General Staff Academy in 1937 (his graduation was actually a year ahead of schedule, due to the lack of officers in the Red Army because of the explosive growth of the army, as well as Stalin's purges.) Zakharov held a number of high ranking positions before World War II even began. In 1937 he was made the Chief of Staff of the Leningrad Military District, then in 1938–1940 he was the Deputy Chief of the General Staff, and then the Chief of Staff of the Odessa Military District. By the end of 1941, after the beginning of Operation Barbarossa, he was moved north, where he was made the Chief of Staff of the Northwestern Theatre. Soon thereafter, he was made the Chief of Staff of the Kalinin Front, a role he held for most of 1942. In 1943, he was made the Chief of Staff of the Steppe Front, which was renamed the 2nd Ukrainian Front around mid year. It was in this capacity that Zakharov proved himself as one of the Soviet Union's top military commanders. He helped plan a number of brilliant operations against German forces, first as a subordinate to Marshal Ivan Konev, and then under Marshal Rodion Malinovsky. After the cessation of hostilities with Germany, Zakharov was transferred east, where he was made the Chief of Staff of the Transbaikal Front, and helped plan the subsequent Manchurian Strategic Offensive Operation. Zakharov described in his memoirs how in April–June 1941, the commanders of the Odessa military district were aware of German reconnaissance aircraft violating soviet airspace, and claimed that the Red Army did not have the equipment to shoot them down though other sources say that Stalin had given an order that German aircraft were not to be fired on. After the war, Zakharov held a number of key positions in the army. In 1945–1960, Zakharov was the Commandant of the General Staff Academy, Deputy Chief of the General Staff, Chief Inspector of the Army, Commanding General of the Leningrad Military District and, from November 1957, Commander in Chief of the Group of Soviet Forces in Germany. On May 8, 1959, Zakharov was made a Marshal of the Soviet Union. In January 1960, the Soviet leader Nikita Khrushchev announced that within two years, 1,200,000 men, including 250,000 officers, were to be demobilised from the armed forces. When this decision was ratified by the Supreme Soviet on 14 January, the only officers to say anything were Malinovsky and Zakharov, who supported it. It is likely that officers more senior than Zakharov who did not speak, such as Marshal Sokolovsky kept quiet because they opposed the decision. In April 1960, Zakharov was appointed Chief of the General Staff and Deputy Minister of Defence, replacing Marshal Sokolovsky. In 1963, having apparently fallen out with Khrushchev, he was demoted to the job he had held 18 years earlier, as head of the General Staff Academy. Khrushchev later stated that Zakharov was removed because he used to fall asleep during important meetings. He was reinstated in October 1964, he was reinstated as Chief of the General Staff and USSR First Minister for Defence, after his successor Marshal Biryuzov had been killed in an airplane crash, and Khrushchev had been ousted. When he retired through ill health in September 1971, he was the last active Marshal to have taken part in the events of 1917. Marshal M. V. Zakharov died on January 31, 1972. The urn containing his ashes is buried by the Kremlin Wall Necropolis. His memoirs, which appear to have been written after 1964, were not published until 1989.