Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы қысқа әңгімесі "Глория Скотттың оқиғасы" – сэр Артур Конан Дойл жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Бұл әңгіме "Шерлок Холмстың естеліктері" жинағына енген 12 әңгімеден бірі. Ол алғаш рет 1893 жылғы сәуірде Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында және 1893 жылғы 15 сәуірде АҚШ-тағы "Harper's Weekly" журналында жарияланды.

Қысқаша мазмұны

Университет кезінде Холмс өзінің досы Виктор Тревормен Норфолк графтығындағы Виктордың әкесінің поместьесінде бір ай өткізді. Ол жерде Холмс үй иесін таң қалдырды, Виктордың әкесі бейбіт судья және жер иесі болды. Ол Австралиядағы алтын кендерінде байлық жинаған. Холмс болжағандай, аға мистер Тревор бұрын "J.A." әріптерімен белгілі бір адаммен байланыста болған, оны ол ұмытқысы келген. Содан кейін үй иесі үстелге құлап түсті. Холмс жаралы жеріне тиді, және бәлкім, қарт өзіне келгеннен кейін, J.A. ескі махаббаты болған деген түсіндірмесіне сенбеді. Холмс үй иесінің ыңғайсыздық сезініп тұрғанын сезіп, кететінге бел буды. Ол мұны істемес бұрын, кешке тағы бір қарт адам үйге кенеттен келді, соның салдарынан аға мистер Тревор сәлемдесу алдында брендиден бір жұтым ішті. Олар шамамен 30 жыл бұрын кемеде бірге болған, ал мистер Тревор оған жұмыс табу туралы бірдеңе айтқан. Біраз уақыттан кейін Холмс пен оның досы мистер Треворды мас күйінде тапты. Содан кейін Холмс Тревордың үйінен кетіп, келесі жеті аптаны химиялық тәжірибелерімен өткізді, кенеттен жас Тревордан Норфолкке қайта оралуын өтінетін телеграмма алды. Ол келгенде Виктор Холмске әкесі хат алғаннан кейін инсульттан қайтыс болғанын айтты. Олар оның Виктор Холмс станцияда күтіп тұрғанда қайтыс болғанын анықтады. Холмс жеті апта бұрын үйден кеткеннен кейін, бұл ескі адам жұмыс іздеп келген, және оның аты Хадсон екені белгілі болды, ол көзге түсетін қызметкер болды. Ол бағбаннан үй шаруашылығына көтерілуін талап етті және қалағанын алды. Ол жұмыстан босатуға әкеп соқтыратын кешірімсіз еркіндіктерге ие болды. Ол көбінесе мас болатын. Виктор оны көтере алмады және жас болса, Хадсонды ұрып-соғар еді. Басқа қызметкерлер оның әрекеттеріне шағымданды. Алайда, Виктордың әкесі оны әрқашан жазасыз қалдырды. Кенеттен Хадсон Норфолктан жалыққанын және бұрынғы кемедегі серігі Беддосты көру үшін Гэмпширге баратынын мәлімдеді. Енді Холмс досы арықтап, қиындықтардан шаршаған болып көрінді. Ол Хадсон кеткен кезде мәселе аяқталды деп ойлаған, бірақ содан кейін Гэмпширдегі Фординбриджден хат келді. Онда былай делінген: "Лондонға аң етінің жеткізілімі үнемі артып келеді. Бас күзетші Хадсон, біздің ойымызша, қазір барлық тапсырыстарды қағазға түсіруге және сіздің құс фазан өмірін сақтауға тапсырыс берілді." Бұл Викторға ештеңе білдірмеді, және Холмс оған ештеңе байқағанша біраз уақыт өтті. Ол кілтті тапты. Егер бірінші сөзден бастап әр үшінші сөзді оқыса, түсінікті хабарлама пайда болды: "Ойын бітті. Хадсон бәрін айтты. Өміріңді сақтап қаш!" Холмс ойынның шантаж екенін түсінді. Кейбір кінәлі құпия Хадсонның аға мистер Тревор үстіндегі билігі болды. Қарттың дәрігерге айтқан соңғы сөздері құпияны ашты. Мистер Тревордың жапондық шкафынан бірнеше қағаздар табылды. Құжат - мойындау. Аға мистер Тревордың бұрынғы аты Джеймс Армитаж (әріптері: J.A.) болған, ол банкте жұмыс істеген кезде ақша ұрлап, ұсталған қылмыскер еді. Ол жер аударылуға сотталды. "Глория Скотт" кемесіне отырып, Австралияға Фалмуттан кетіп бара жатқанда, Армитаж көрші тұтқындардан кемеге қол сұғу туралы сөз байлағанын біледі. Көрші Джек Прендергаст бұл схеманы өзінің қылмысынан табылмаған 250 мың фунт стерлингтен қаржыландырған. Көптеген экипаж, тіпті офицерлер, оның жұмысында болды, тіпті капеллан Уилсон да, ол шын мәнінде діни қызметкер емес еді. Уилсон тұтқындарға қызмет етіп жүріп, шын мәнінде оларға тапанша мен басқа да құрал-жабдықтар беріп, оларды қажет кезде қолдануға тырысты. Армитаж басқа көршісін, Эвансты да бұл іске қосты. Бірақ бәрі жоспарлы түрде болмады. Кемедегі дәрігер тұтқынға емделіп жатқанда тапанша тауып алды. Тұтқындар бірден қозғалуға мәжбүр болды, әйтпесе олар күтпеген жағдайды жоғалтады. Келесі шайқаста капитан мен басқа да көптеген адамдар қаза тапты, ал Прендергаст пен оның жақтастары мен Армитажды қоса алған топ арасында тірі қалған бірнеше адал экипажмен не істеу керектігі туралы дау туындады. Армитаж және басқалар қас қастандыққа төзбейтін. Олар өздері қалағандай жолға шығатын кішкентай қайыққа отырды. Олардың кішкентай қайығында шыққаннан кейін көп ұзамай "Глория Скотт" атыс-жауынның атыс-жауынның атыс-жауынның таралуы нәтижесінде жарылды. Шағын қайықтағы адамдар, олардың арасында Эванс та болды, тез арада қайтып барып, бір тірі қалған адамды құтқарып алды. Келесі күні, бақытпен, жігіттерді Австралияға бара жатқан "Хотспур" кемесі құтқарып алды. Олар өздерін жолгерлерден құтқарылғандар деп көрсетті және Австралияға келгеннен кейін алтын кендеріне бағыт алды. Армитаж өзінің атын Треворға, ал Эванс атын Беддосқа өзгертті. Екеуі де кейін Англияға бай адамдар болып оралды. Бәрі жақсы болғанша Хадсон кенеттен пайда болды. "Глория Скотт" туралы ешқандай дау болмағандықтан және Беддостан (Эванс) ешқандай хабар келмегендіктен, Полиция Хадсон Эвансты өлтіргеніне сенді, ал Холмс Эванс Хадсонды өлтіргеніне сенді, өйткені ол бәрін айтқан, бірақ шын мәнінде айтпаған, содан кейін қолға түскен барлық ақшасымен қашып кеткен. Холмс бұл істі "Сассекс вампирінің оқиғасында" бірнеше рет еске алады, Холмс өзінің бұрынғы жетістіктерінің тізімін қарап, "вампирлерге" сілтемелерді іздегенде және "V" әрпімен тізімделген "Глория Скотт саяхаты" туралы айтқанда. Бұл туралы "Масгрейв ритуалының оқиғасында" да сөз болады, Холмс Уотсонға детектив болған кездегі алғашқы істері туралы айтқанда.

Келіспеушілік

Мойындау есебінде ақсақал Тревордың өзіне жеткізілген өлімге әкелген хабарды қыстырып жазған түсініктемесі бар еді. Бұл Тревор өмірінің соңына дейін есін білмегенін, тек мойындаудың қайда жасырылғанын айтқандығы туралы айтылған фактіге қайшы келеді. Тревордың мойындауына сәйкес, "Глория Скотт" Фалмуттан "отыз жыл бұрын", дәлірек айтқанда 1855 жылы кеткен. Бірақ бұл Холмс аңтаруын 1885 жылға, ал емес оның колледж жылдарына, Уотсонға айтқандай, орналастырады. Одан әрі әңгімеде аға Тревор: "Біз жиырма жылдан астам бейбіт және пайдалы өмір сүрдік" деп жазады, сондықтан оқиғаның шамамен 1875 жыл шамасында болғанын болжауға болады, бұл Холмс өзінің колледж жылдарына сілтеме жасауымен сәйкес келеді. Сондай-ақ, "отыз жыл" жиырма бес жылға жуық болған болуы мүмкін, бұл оқиғаның 1880 жылға сәйкес келуіне мүмкіндік береді.

Жариялану тарихы

Бұл әңгіме 1893 жылы сәуір айында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1893 жылы 15 сәуірде "Harper's Weekly" журналында жарияланды. Сонымен қатар, ол 1893 жылы мамыр айында "Strand" журналының АҚШ нұсқасында да жарық көрді. Әңгіме Сидни Пейджет салған жеті суретімен "The Strand Magazine" журналында, ал У. Х. Хайд салған екі суретімен "Harper's Weekly" журналында жарияланды. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс естеліктері" жинағына енді.

Кино және теледидар

Бұл әңгіме 1923 жылы «Шерлок Холмс Столл» фильмдер сериясы үшін қысқа фильм ретінде бейімделді, онда Шерлок Холмс рөлін Эйл Норвуд, ал доктор Уотсон рөлін Хьюберт Уиллис сомдады. 1954–1955 жылдарғы «Шерлок Холмс» телесериалында Рональд Говард Холмс, ал Х. Марион Кроуфорд Ватсон рөлінде ойнады. Сериалдың «Соқыр адамның блефі» атты эпизоды үшін әңгіме еркін бейімделді, кеменің аты «Глория Норт» деп өзгертілді. Эпизод әңгіменің элементтерін сақтайды, мысалы, өшіруге тырысқан, бірақ Холмс байқап қалған татуировкасы бар әдепті кейіпкер (эпизодта татуировка «Дж. А.» емес, «Г. Н.» – «Глория Норт» әріптерімен ауыстырылды). Эпизод кейіннен 1980 жылғы америкалық-польшалық «Шерлок Холмс және доктор Уотсон» сериалы үшін сюжеттік құрылымы мен көптеген диалогтарын сақтап, қайта түсірілді, оның продюсері Шелдон Рейнольдс болды. «Глория Скотт» – 22 ғасырдағы «Шерлок Холмс» анимациялық сериалының 2001 жылғы эпизоды, онда бас кейіпкер болып табылатын түрме кемесі Айға бет алған ғарыш кемесі болып бейнеленді. 2014 жылғы «The Empty Hearse» эпизодында, BBC телехикаясы «Шерлок» сериалының үшінші маусымының бірінші эпизодында доктор Уотсонның никесі Мэри Морстан ұялы телефондағы шифрланған мәтінді әр үшінші сөзді оқып шешеді. 2017 жылғы «Соңғы мәселе» атты төртінші маусымның эпизодында Холмстың балалық шағында Виктор Тревор есімді досы болғаны белгілі болды.

Радио

Эдит Мейзер бұл әңгімені американдық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының эпизоды ретінде бейімдеді, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін сомдады. Эпизод 1932 жылдың 21 қаңтарында эфирге шықты. Осы әңгімеге негізделген басқа эпизодтар 1935 жылдың 14 сәуірінде (Льюис Гектор Холмс рөлінде, Ловелл Уотсон рөлінде) және 1936 жылдың 1 қазанында (Гордон Холмс рөлінде, Гарри Уэст Уотсон рөлінде) көрсетілді. Мейзер бұл әңгімені "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" американдық радио сериалы үшін де бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс рөлін, ал Найджел Брюс Уотсон рөлін сомдады, бұл эпизод 1941 жылдың 28 желтоқсанында эфирге шықты. Әңгіме "Глория Скотт" атты американдық радио сериалы CBS Radio Mystery Theater эпизоды ретінде бейімделді. Эпизодта Шерлок Холмс рөлін Кевин Маккарти, доктор Уотсон рөлін Корт Бенсон сомдады және ол алғаш рет 1977 жылдың қараша айында эфирге шықты. "Глория Скотт" 1992 жылы Винсент МакИнернидің қоюымен BBC Radio 4 үшін 1989–1998 жылдардағы радио сериясының бөлігі ретінде жарық көрді, онда Клайв Меррисон Холмс рөлін, ал Майкл Уильямс Уотсон рөлін сомдады. Сондай-ақ, Саймон Тревс Виктор рөлінде, ал Теренс Эдмонд Тревор рөлінде ойнады. 2008 жылы америкалық Imagination Theatre радиошоуындағы "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" сериясының эпизоды осы әңгімеге негізделген, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлін, ал Лоуренс Альберт Уотсон рөлін сомдады.