Кіріспе
Сан-Хуандағы жабық ойын-сауық және спорттық кешен Пуэрто-Рикодағы ең ірі жабық арена болып табылады. Ол аралдың астанасы Сан-Хуанның «Алтын миль» аймағында орналасқан. Пуэрто-Риколықтар оны көбінесе «Колизео» немесе «Чоли» деп атайды, бұл «Колизео» және «Чолито» сөздерінің біріккен түрі. «Чолито» – Хосе Мигель Агрелоттың кейіпкерлерінің бірі, Дон Холитоның есімі, сонымен қатар Агрелоттың өзінің қабылдаған лақап аты. Бұл арена әлемдегі ең көп билет сатылатын орындардың қатарында тұрақты түрде көрінеді. Колозей Пуэрто-Рико үкіметінің қаржыландыруымен салынған, ұзаққа созылған құрылыс жұмыстарынан кейін 2004 жылдың 4 қыркүйегінде ашылды. Кешен Пуэрто-Рико Конвенциялық округінің мемлекеттік корпорациясына тиесілі және ASM Global компаниясы басқарады. Онда 18 500 көрерменге дейін сыйымдылық бар, және оған Tren Urbano желісінің Hato Rey станциясы арқылы жетуге болады. Арена 1992 жылғы SummerSlamнен кейін АҚШ, Канада және Ұлыбританиядан тыс WWE-нің алғашқы төлемақымен көрсетіліміне (pay-per-view) – 2005 жылғы New Year's Revolution турниріне төңкерілді. 2011 жылдың 26 мамырында Pollstar компаниясы аренаны әлемдегі 50 үздік аренаның ішінде 8-орынға, ал билет сату бойынша Батыс жарты шардың екінші орынына қойды. 2013 жылдың мамыр айына дейін арена 5 миллионнан астам көрерменді қабылдады, 600-дан астам іс-шара өткізілді, ал жалпы билет түсімі шамамен 200 миллион долларды құрады. 2017 жылғы Атлантикалық дауыл маусымында «Мария» дауылынан кейін 2017 жылдың қыркүйек айының ортасынан бастап жоспарланған іс-шаралар тоқтатылды. Біраз уақыт бойы «Колизео» Пуэрто-Рико үкіметі үшін қойма және жинау орталығы ретінде пайдаланылды, бұл Пуэрто-Рико тарихындағы ең қымбат және құны жоғары дауылдан зардап шеккендерге азық-түлік, су және қажетті заттарды дайындау және тарату үшін қолданылды. Арена 2018 жылдың наурыз айында іс-шараларды қабылдауды қайта бастады.
The Coliseo de Puerto Rico José Miguel Agrelot (English: José Miguel Agrelot Coliseum of Puerto Rico) is the biggest indoor arena in Puerto Rico dedicated to entertainment. It is located at the Golden Mile of San Juan, the island capital. It is usually referred by Puerto Ricans as the Choliseo or Choli, which is a portmanteau of the words "Coliseo" and "Cholito", in reference to Don Cholito, one of José Miguel Agrelot's characters and Agrelot's own adopted nickname. It has consistently been ranked among the highest ticket selling venues globally. The coliseum opened on September 4, 2004 after a prolonged construction financed by the Government of Puerto Rico. This venue is owned by the Puerto Rico Convention District Authority, a public corporation of Puerto Rico, and managed by ASM Global. It can accommodate up to 18,500 spectators and can be reached by the Hato Rey Station of the Tren Urbano system. The arena hosted the first WWE pay per view event outside the continental United States, Canada and the United Kingdom, since SummerSlam 1992 when New Year's Revolution was held there in 2005. On May 26, 2011, the arena was ranked 8th on the Top 50 Arena Venues of the world and second of the West Hemisphere in worldwide ticket sales by Pollstar. As of May 2013, the arena has received over 5 million spectators, hosting more than 600 events with a gross ticket revenue around $200 million. After the hit from Hurricane Maria, in the 2017 Atlantic hurricane season, events after mid September 2017 were cancelled. For a while, the Choliseo was used as a warehouse and recollection center by the Government of Puerto Rico to prepare and distribute food, water and basic necessities to those affected by the deadliest and costliest hurricane in Puerto Rican history. The arena resumed hosting events in March 2018.
Бастапқы жоспарлар
Колизей губернатор Рафаэль Эрнандес Колонның әкімшілігі кезінде 2004 жылғы Олимпиада ойындарын өткізу үшін ұсынылған жоба ретінде бастама алды. Бұл құрылыс қазіргі аренадан шамамен бір жарым шақырым қашықтықтағы Роберто Клементе Колизейі мен Хирам Биторн стадионының арасында салынуы жоспарланған. Егер Олимпиада ойындары Сан-Хуанда өткізілсе, Колизей гимнастика және Олимпиадалық баскетбол сияқты жарыстарға пайдаланылуға тиіс еді.
Дау
1997 жылы Афина қаласы ойындарды қабылдауға таңдалды, соның салдарынан Колизейдің құрылысы тоқтап қалды. Бірақ мұндай нысанның қажеттілігін мойындаған үкімет құрылысты жалғастыруға шешім қабылдады, енді бұл құрылыс Сан-Хуан қаласының қаржылық орталығына, «Алтын миль» деп аталатын аймаққа жақын орналасты. Жаңа құрылыс алаңы болашақтағы Tren Urbano стансасына жақын болғандықтан, Колизей жобалаушылары келушілерді қоғамдық көлікпен келуге ынталандыру мақсатында аренаның ішінде тұрақ жасай алмады. Педро Росселлоның саяси қарсыластары бастапқы жоспарға қатысты түрлі наразылықтар білдірді, құрылыс үшін сатып алынған жердің оның саяси партиясының (PNP) ірі қаржылық демеушілеріне тиесілі болады деп мәлімдеді. Олар сондай-ақ, паркинг орындарының жетіспеушілігіне де қарсы шықты, себебі жақын маңдағы жеке паркинг операторлары, сондай-ақ Росселло партиясына қаржылай көмек көрсеткендер, қоғамдық көлік пайдаланбаған немесе пайдалана алмайтын адамдардан жоғары паркинг ақысын талап етеді деп күдіктенді. Ол кезде Tren Urbano құрылысының бастапқы кезеңінде болды, ал нысан ашылған кезде құрылысы толыққан жоқ еді. Сондай-ақ, қарсыластар жеке оператордың Пуэрто-Рико үкіметімен жасалған келісімшарт бойынша нысанды басқаруды, бұл өте қымбат келісімшарт ретінде қарастырғанын атап өтті. Росселло әкімшілігі бұрынғы тәжірибеге сүйене отырып, Пуэрто-Рикодағы қоғамдық спорттық нысандар тез арада тозығып, үнемі жөндеуді қажет ететінін, сондықтан нысанды жеке компания басқаруы керек екенін мәлімдеді. Келісімшарттың жоғары құны халықаралық тәжірибесі бар, әлемдік деңгейдегі нысандарды басқарумен айналысатын операциялық серіктесті тарту арқылы ақталады, оның беделі Пуэрто-Рикода бұрын өткізілмеген орындаушылар мен спорттық іс-шаралардың аралға келуін қамтамасыз етеді. Колизейдің құрылысы губернатор Сила Мария Кальдеронның басшылығымен екі жылға жуық уақытқа тоқтатылды, ол Росселлодан кейін билікке келген оппозициялық партияның (PPD) басшысы болды. Ол Пуэрто-Рико үкіметі оның қызметке кіріскен кезде жоспарланған жобаның тек 42% -ы аяқталған нысанға 242 миллион доллар жұмсағанын мәлімдеді. Жобалаушылар мен құрылысшылар нысанның жанындағы су сорғы стансасы тұрақсыз жерге салынғанын ескермеді, сондықтан ғимараттың іргетасының бір бөлігін қайта жасау қажет болды. Тіпті, салынғанды бұрып, бастапқы нүктеден қайта құрылыс жұмыстарын бастау туралы да әңгіме болды, бұл Росселлоның жақтастарын ашуландырды, олар бұл ұсынысты мемлекеттік қаражатты ысырап етудің тағы бір себебі деп, PPD қаржылық демеушілеріне пайда әкелу мақсатындағы амал ретінде қарастырды. Кальдерон әкімшілігі кезінде қайта жобаланған интерьер жоспарларына қоғамдық пікір қанағаттанбады, бұл дауды одан әрі қыздырды. Тағы бір дау Banco Popular-дың Ticketpop компаниясының эксклюзивті келісімшарт арқылы билет таратушы болып тағайындалуына байланысты туды, бұл бәсекелес TicketCenter компаниясының ұсынысын елемейтін болды; Ticketpop 2019 жылдың 28 тамызына дейін билет таратушы болып қала берді, содан кейін бәсекелес Ticketera компаниясына эксклюзивті келісімшарт берілді. Билет сатушылар арасындағы бастапқы келісімшарт дауы сотқа дейін жетіп, екі тарап та келісімшартты кімнің алуы керек екеніне таласты, бірақ Пуэрто-Рико үкіметі Ticketpop компаниясымен жасалған бастапқы келісімшартта тұрды. Жергілікті продюсер Анджело Медина SMG компаниясының (2019 жылы ASM Global компаниясымен біріккен) басқарушы өкілеттіктерін шектеуді талап ететін топты басқарды, себебі компанияның жергілікті емес телекомпаниялармен байланысы аренада жергілікті таланттардың қатысуын шектеуінен қорқыды. Колизей 2004 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде ашылды. Алғашқы ірі концерт 2004 жылдың 13 қыркүйегінде Van Halen тобының өнерімен өтті.
Арналу
Құрылыстың атауы да дау тудырды. Құрылыс кезеңінде жоспарлар осы аренаны El Coliseo de Puerto Rico (Пуэрто-Риконың Колизеуі) деп атауды көздеген, бірақ жеке компания нысанды демеушілік етіп, өзінің атын беруі мүмкін деген ұсыныс жасалғанда, көптеген жергілікті саясаткерлер бұған қарсылық білдірді. Себебі, Enron-мен байланысты қаржылық дағдарыс оларға банкрот болған компанияның спорттық нысанды демеушілік еткенін еске салды, ол Enron Field деп аталған, кейін Хьюстон қаласында Minute Maid Park болып өзгертілді. Кейбір саясаткерлер Колизейге Пуэрто-Риконың белгілі бір тұлғасының есімін беру мәселесін талқылады. Аталғандардың ішінде поп-жұлдыз Шаян, боксшы Феликс "Тито" Тринидад және актер Рауль Джулия болды. Пуэрто-Рико заңнамасы бойынша, ешбір нысанға тірі адамның есімі берілмейді. Бірақ, егер Пуэрто-Риконың танымал азаматына құрмет көрсетілсе, заңға ерекшелік жасау мүмкіндігі де қарастырылды. Алайда, Колизей құрылысы аяқталуға жақын қалғанда, жергілікті жақсы көретін комедия актері Хосе Мигель Агрелоттың есімі таңдалды. Агрелот өзі Рафаэль Эрнандес Мариннің атын атауды ұсынған еді, ал біреу оның орнына өзінің есімін ұсынғанда, ол қатты таңырқап, алаңдады.
Жарайды және көлікпен жүру
Аренаны жоспарлау және салу кезінде үлкен мемлекеттік тұрақ немесе гараж қарастырылмады. Оның орнына, тек үш тұрақ салынды: біреуі – рұқсат етілген артистер, өндіріс, жабдықтар, реквизиттер және т.б. үшін сахна артына кіруге арналған, екіншісі – батыс кіреберісіндегі орташа өлшемді тұрақ, көбінесе мүгедектерге арналған, ал ең кішкентай тұрақ – кіру бақылауымен, кассаның қарсы бетінде және ауыр рельстік стансаға жақын орналасқан. Холисео төңірегінде жеке меншік тұрақтарды табуға болады, олар үшін ақы төленеді. Tren Urbano – Холисеоға және одан ең көп қолданылатын көлік түрі. Жақын жерде орналасқан Hato Rey станциясы – түнгі шаралар аяқталғаннан кейін жұмыс уақытын ұзартатын жалғыз станция, жүйеден барлық жолаушылар өздерінің соңғы станциясында түскенше.
Марапаттар мен мадақтамалар
2011 жылдың 26 мамырында «Coliseo» әлемдегі 50 үздік аренаның ішінде 8-орынды алып, Pollstar деректері бойынша бүкіл әлемде билет сату көлемі бойынша Батыс жарты шарында екінші орынға ие болды. Бұл көрсеткішпен ол Лос-Анджелестегі «Staples Center», Майамидегі «American Airlines Arena», Лондондағы «Wembley Arena» сияқты ареналарды басып озды. 2011 жылдың бірінші үш айында «Coliseo» аренасына 205 мыңнан астам адам келді. Бірінші тоқсанда Pollstar, Billboard және Venues Today басылымдары бойынша арена әлемдегі үздік 25 арена тізіміне 13 рет енді.