Кіріспе
Бильярд үстелі – бильярд спорты түрлерін ойнауға арналған шектелген үстел. Қазіргі заманда барлық бильярд үстелдері (карам бильярд, пул, пирамида немесе снукер үшін) әдетте тас шиферден жасалған, байзе деп аталатын тығыз тоқылған жүн матамен жабылған және вулканизацияланған резеңке жаздықтармен қоршалған, сондай-ақ еденнен жоғары көтерілген. Снукер және пул үстелдері сияқты нақты спорт түрлері үшін арнайы терминдер қолданылады, ал осы үстелдерде бильярд шарларының әртүрлі өлшемдері қолданылады. 16-шы және 17-ші ғасырларда қолданылған ескі термин – бильярд тақтасы.
A billiard table or billiards table is a bounded table on which cue sports are played. In the modern era, all billiards tables (whether for carom billiards, pool, pyramid or snooker) provide a flat surface usually made of quarried slate, that is covered with cloth (usually of a tightly woven worsted wool called baize), and surrounded by vulcanized rubber cushions, with the whole thing elevated above the floor. More specific terms are used for specific sports, such as snooker table and pool table, and different sized billiard balls are used on these table types. An obsolete term is billiard board, used in the 16th and 17th centuries.
Жапсырмалар
Жастықтар (кейде "рельс жастықтары", "жастық каучугі" немесе сирек "соққыға қарсы қорғағыштар" деп аталады) үстелдің ағаштан жасалған ішкі жағында орналасқан. Жастық каучугіне қатысты әртүрлі материалдар мен дизайндық қағидалар бар. Бұл жастықтар вулканизацияланған каучуктан (гума немесе синтетикалық) сияқты серпімді материалдан жасалады. Жастық каучугінің мақсаты – бильярд шарларының кинетикалық энергиясын жоғалтуды азайта отырып, каучуктан секіріп кері қайтуын қамтамасыз ету. Рельс жастығының профилі, яғни жастықтың үстел бетіне қатысты бұрышы, үстелдің түріне байланысты өзгереді. Америкалық бильярд үстелдері үшін стандартты профиль – K 66, ол Америка бильярд конгресі (BCA) анықтағандай, белгілі бір негіз өлшеміне және мұрынның биіктігіне ие. Дұрыс орнатылғанда, жастықтың мұрыны мен жабынған тақтаның арақашықтығы реттелген шар жиынтығымен қолданылғанда белгілі бір шамаға тең болады. Карам үстелінде K 55 профилі қолданылады (ол бассейн жастықтарына қарағанда сәл өткір бұрышқа ие). K 55 жастықтарының үстіңгі бөлігіне, кері секірудің дәлдігі мен жылдамдығын реттеу үшін, мата (әдетте, кенеп) вулканизацияланған. Ойын үстелінің стандартты биіктігі, ойын бетінен еденге дейін өлшенгенде, 75 және 80 сантиметр аралығында болады.
Төсек
Кармон бильярд үстелінің шифер төбесінің ең кем қалыңдығы 45 миллиметр болуы керек, ал турнирлерде ұсынылатын қыздыру температурасы – , бұл матадан ылғалдықты шығарып, доптардың бірқалыпты домалауына және секіруіне көмектеседі, сондай-ақ үстелдің жылдамдығын арттырады. Халықаралық кармон ережелері бойынша жылытылатын үстел міндетті, әсіресе үш допты бильярд және көркем бильярд ойындары үшін бұл маңызды талап. 7 фут өлшемді үстелдер Солтүстік Америкадағы әуесқой лигаларда жиі қолданылады және барларда және басқа да орындарда монетамен жұмыс істейтін жиһаз ретінде таралған. 7 фут үстелдің ойналатын беті – .
Мешіттер
Әдетте артында былғары немесе пластикпен қапталған қалталарда дәстүрлі түрде түсірілетін қалталар болады, олар әр қалтаның астындағы шағын бөлімшелерге шарларды жинауға арналған. Заманауи үстелдер шарларды қайтару қалталарын қолдануы мүмкін, ол үстел ішіндегі шұңқырлардың тізбегі болып табылады, бұл шарларды үстелдің бір жағындағы жинақтау бөліміне, боулингтегі шарларды қайтару сияқты жеткізеді. Монетамен жұмыс істейтін үстелде, ойын шарлары үстел қайта төленгенге дейін қол жеткізбес терезеде сақталады, бұл шарларды бөлімге босатуға мүмкіндік береді, ал қиыстыру шарлары әдетте өздерінің шарларды қайтару бөліміне бөлінеді, көбінесе әртүрлі өлшемдегі шарды пайдалана отырып. Түсірілетін қалталардың бір мүмкін салдары – егер бір қалтаға тым көп шар түсіп кетсе, ол бөлімше толып, басқа шарлардың кіруіне кедеріл келтіреді, сондықтан оларды қайтадан ойнаудан бұрын қолмен шығару қажет болады. Үстелдің мөлшеріне қарамастан, WPA стандартындағы (кейде бейресми түрде «американдық стиль» деп аталады) үстелдер кең, бұрышты қалталармен жабдықталған, олар шарлардың диаметріне қарағанда 1,75-тен 2,25 есеге дейін кеңірек, әсіресе бүйірлік қалталар бұрыштардан кеңірек. WEPF бильярды (кейде бейресми түрде «британдық стиль» немесе «Достастық стилі» деп аталады) шарлармен ойнайды, және осы типтегі үстелдер кішкентай, тар қалталарға ие (ені доптың диаметріне 1,6 еселенгендей есептеледі және барлық алты қалтада бірдей), дөңгелек кіреберістерімен және дерлік параллель қабырғаларымен, снукер үстеліндегідей. Бұл дизайнның айырмашылығының бір тактикалық салдары – WPA типті қалтаның жиектері көбінесе баскетбол қақпасының тік қабырғасының көлденең нұсқасы сияқты, допты қалтаға қайтару үшін қолданылады; бұл әдіс қара шар үстелдерінде жұмыс істемейді, тіпті допты бүйірлік қалтаға түсіру де қиынға соғады.
Төсек
WPA әлемдік стандартталған ережелері бойынша турнирлік бәсекелестік үшін (және туынды ережелер бойынша лигалық ойын), қалта бильярд үстелінің төсегі кеміндегі қалыңдықтағы тақтатастан жасалуы тиіс. Үстелдің бетінің тегіс болуы ұзындығы бойынша және ені бойынша кем дегенде жатпауы керек. Үстелдің өлшемдері 11 фут 8.5 дюйм 5 фут 10 дюйм (3569 мм 1778 мм) құрайды, бұл ± 0.5 дюйм (13 мм) толеранспен, бірақ көбінесе 12 фут 6 фут деп аталады, рельстерді қоса алғандағы номиналды сыртқы өлшемдері. Шамамен 10 фут 5 футтан бастап жартылай өлшемге дейінгі кішірек үстелдер кейде пабтарда, үйлерде және кішірек снукер залдарында қолданылады. Еденнен жаздықтың үстіңгі жиегіне дейінгі биіктік 2 фут 9.5 дюйм мен 2 фут 10.5 дюйм (851 мм және 876 мм) аралығында. Егер болса, қалтаға допты қабылдаудың оңайлығына күшті әсер етеді (""). Снукер және ағылшын бильярд үстелдерінде қалта жазулары дөңгелектелген, ал бильярд үстелдерінде "" өткір болады. Бұл қалтаға кіру үшін атудың қаншалықты дәл болуын және тікелей соқпағанда қаншалықты жылдам болуын анықтайды, соның ішінде жаздық бойымен және қарсы соққыларды қамтиды, бұл снукерді бильярдтан ойнауды қиындатады. WPBSA ресми ережелеріне сәйкес, "қалта ашылулары Дүниежүзілік кәсіби бильярд және снукер қауымдастығының (WPBSA) меншігіне тиесілі және оған рұқсат етілген үлгілерге сәйкес болуы керек". Ұйымдар турнирлік ойынды немесе рекордтарды (максималды брейктер және т.б.) мойындамайды, егер олар қолданыстағы үлгілерге сәйкес келетін үстелдерде ойналмаса.
Жапсырмалар
Жастықтар (кейде рельстер деп те аталады, бірақ бұл термин жастықтар бекітілген ағаш бөліктеріне дұрыс қолданылады) әдетте вулканизацияланған резеңкеден жасалады.
Белгілер
Бұл аймақ үстелдің ені бойында матаға салынған сызықпен белгіленеді және бетінен параллельдік сақтала отырып, байыз матамен жабылады, дәстүрлі түрде жасыл түсті, бірақ қазір көптеген басқа түстер де қолжетімді. Бұл матаның қалыңдығы үстелдің жылдамдығын (үкірудің жоқтығын) және допқа жауап беру деңгейін анықтайды, қалың маталар ұзақ қызмет етеді, бірақ баяурақ және жауап беруі төмен болады. Матаның құрылысы доптардың қозғалысына әсер етуі мүмкін, әсіресе баяу соққыларда және допқа бұрылыс беріліп ойналған соққыларда. Снукер үстелінде құрылыс дәстүрлі түрде бауликтен үстіңгі жаққа қарай бағытталған және осы бағытта сүртіліп, темірленеді.
Басқа ойындар үшін үстелдер
Бильярд үстелдерінің басқа түрлері нақты ойындар үшін қолданылады, мысалы, ресейлік пирамида "12 фут 6 фут" үстелді пайдаланады (снукер үстеліне ұқсас, бірақ әлдеқайда кішкентай қалталары бар), ал азиялық төрт доптық бильярд қалтасыз 8 фут 4 фут үстелді пайдаланады. Багател сияқты ойындарда жиі алтыдан көп тесік болған, тіпті үстелдің ортасынан тік өткен тесіктер де кездесетін, бұл ерекшелік бар бильярд және бампер бильярдта да сақталып қалған.
Жаңалық және үй үстелдері
Бильярд үстелдері, көбінесе пул үшін, зигзаг, дөңгелек және (әсіресе бампер бильярды үшін) алтыбұрышты түрлерде кездеседі. 1972 жылғы "Silent Running" фильмінде дөңгелек үстел маңызды рөлде ойнады. Үй нарығы үшін көптеген өндірушілер айналатын бильярд үстелдерін (жалпы мағынада) жасады, олар асхана үстелі ретінде немесе үстел теннисі, футбол немесе әуе хоккейі үстелдері ретінде қолданылады, олардың үстіне алынып қойылатын қатты қақпақтары бар. Халықаралық карәм бильярд турнирінің ережелеріне сәйкес, ең жақсы ойнау үшін электрмен жылытылатын үстел қажет, бірақ температуралар көрсетілмейді. Турнирлерде карәм бильярд үстелдері үшін ұсынылатын жылыту температурасы – . Синтетикалық матаның бір кемшілігі – ойыншылардың допты соғу әдісіне байланысты, балклин сияқты кейбір ойындар синтетикалық матаны тым тез бүлдіруі мүмкін. Голландия бильярд федерациясының директоры 2022 жылдың қазан айында "бильярд және снукер орындары енді осындай энергия бағасын төлей алмайды, себебі бильярдты жылытуға жылына шамамен 3500 киловатт энергия жұмсалады" деді. Қазіргі энергия бағалары бойынша, бұл бір бильярд үстеліне жылына 2400-2500 евроға тең келеді.